Bài 10: Các thể của chất và sự chuyển thể
Các thể của chất và sự chuyển thể KHTN 6 Kết nối tri thức
Bài 10: Các thể của chất và sự chuyển thể
I. Các thể của chất: thể rắn, thể lỏng, thể khí
- Mọi chất được tìm thấy trên Trái Đất cũng thường ở thể rắn, thể lỏng, thể khí.
Ví dụ:
+ Đất đá, cơ thể động vật có xương ở thể rắn
+ Xăng, dầu ở thể lỏng
+ Không khí, hơi xăng ở thể khí
- Tính chất của chất ở thể rắn, lỏng và khí


+ Thể rắn: Có hình dạng cố định, không chảy được, rất khó nén

+ Thể lỏng: Có hình dạng của phần vật chứa nó, có thể rót được và chảy tràn trên bề mặt,khó nén

+ Thể khí: Có hình dạng của vật chứa nó, dễ dàng lan tỏa trong không gian theo mọi hướng, dễ bị nén.

II. Sự chuyển thể của chất
1. Sự nóng chảy và sự đông đặc
- Các chất có thể chuyển từ thể rắn sang thể lỏng hoặc ngược lại.

- Sự nóng chảy: quá trình chất ở thể rắn chuyển sang thể lỏng.
VD: Khi bỏ viên đá ra khỏi tủ lạnh, viên đá tan ra, nước đã chuyển từ thể rắn sang thể lỏng => Sự nóng chảy

Quá trình này xảy ra ở một nhiệt độ xác định gọi là nhiệt độ nóng chảy hay điểm nóng chảy.
- Sự đông đặc: quá trình chất chuyển từ thể lỏng sang thể rắn.
VD: Khi cho cốc nước vào ngăn đá của tủ lạnh, nước trong cốc chuyển thành đá, nước đã từ thể lỏng sang thể rắn => Sự đông đặc

Quá trình này xảy ra ở một nhiệt độ xác định gọi là nhiệt độ đông đặc hay điểm đông đặc.
2. Sự hóa hơi và sự ngưng tụ.
- Sự ngưng tụ: quá trình chất chuyển từ thể hơi sang thể lỏng
VD: Hơi nước bay lên, gặp lạnh ngưng tụ thành mây (gồm các hạt nước nhỏ li ti)
- Sự hóa hơi: quá trình chất chuyển từ thể lỏng sang thể hơi (xảy ra trên bề mặt chất lỏng)
- Sự sôi: quá trình chất chuyển từ thể lỏng sang thể hơi (xảy ra cả trên bề mặt và trong lòng khối chất lỏng)

Sự ngưng tụ và sự hóa hơi xảy ra tại mọi nhiệt độ còn sự sôi chỉ xảy ra ở nhiệt độ sôi.


Video mô phỏng sự chuyển pha của chất:
Sơ đồ tư duy: Các thể của chất và sự chuyển thể

Trả lời mở đầu trang 30 SGK KHTN 6 Kết nối tri thức
Đề bài
Giữa các thể của nước có sự chuyển đổi qua lại lẫn nhau ở những điều kiện nhất định. Sự chuyển thể của nước tạo ra những hiện tượng tự nhiên nào trên Trái Đất?
Video hướng dẫn giải
Lời giải chi tiết
Sự chuyển thể của nước gây ra các hiện tượng: mây, tuyết, tan băng, ...
- Tạo mây: Sự chuyển từ thể hơi sang thể lỏng
- Tuyết: Sự chuyển từ thể lỏng sang thể rắn
- Tan băng: Sự chuyển tử thể rắn sang thể lỏng
Trả lời câu hỏi mục I trang 30 SGK KHTN 6 Kết nối tri thức
Video hướng dẫn giải
1. Hãy nêu một số ví dụ về chất ở thể rắn, lỏng và khí mà em biết
2. Em có thể dùng chất ở thể lỏng để tạo nên vật có hình dạng cố định không?
Câu 1
Video hướng dẫn giải
Hãy nêu một số ví dụ về chất ở thể rắn, lỏng và khí mà em biết
Lời giải chi tiết:
Thể rắn: bàn, ghế, bút, giấy
Thể lỏng: dầu ăn, thủy ngân, nước
Thể khí: khí oxygen, khí cacbonic….
Câu 2
Video hướng dẫn giải
Em có thể dùng chất ở thể lỏng để tạo nên vật có hình dạng cố định không?
Lời giải chi tiết:
Em không thể dùng chất lỏng để tạo nên vật có hình dạng cố định vì chất lỏng không có hình dạng cố định
Trả lời hoạt động mục I trang 30 SGK KHTN 6 Kết nối tri thức
Đề bài
Chuẩn bị: 1 miếng gỗ nhỏ, 2 xi-lanh, nước có pha màu
Tiến hành:

Hãy rút ra nhận xét về hình dạng, khả năng chịu nén của chất ở thể rắn, thể lỏng và thể khí
Video hướng dẫn giải
Lời giải chi tiết
- Chất rắn có hình dạng cố định, rất khó bị nén
- Chất lỏng không có hình dạng cố định, khó bị nén
- Chất khí không có hình dạng cố định, dễ bị nén
trithuchub.com
Trả lời câu hỏi mục I trang 31 SGK KHTN 6 Kết nối tri thức
Video hướng dẫn giải
1.Khi mở lọ nước hoa, một lát sau có thể ngửi thấy mùi nước hoa. Điều này thể hiện tính chất gì của chất ở thể khí?
2. Nước từ nhà máy nước được dẫn đến các hộ dân qua đường ống. Điều này thể hiện tính chất gì của chất ở thể lỏng?
3.Ta có thể đi được trên mặt nước đóng băng. Điều này thể hiện tính chất gì của chất ở thể rắn?
Câu 1
Video hướng dẫn giải
Khi mở lọ nước hoa, một lát sau có thể ngửi thấy mùi nước hoa. Điều này thể hiện tính chất gì của chất ở thể khí?
Lời giải chi tiết:
Sau một thời gian mở lọ nước hoa, ta ngửi thấy mùi ở đây thể hiện tính chất vật lí của chất ở thể khí. Đó là các phân tử của chất khí sẽ chuyển động hỗn độn không ngừng.
Câu 2
Video hướng dẫn giải
Nước từ nhà máy nước được dẫn đến các hộ dân qua đường ống. Điều này thể hiện tính chất gì của chất ở thể lỏng?
Lời giải chi tiết:
Nước có thể chuyển từ nhà máy nước, chia ra các đường ống nhỏ qua nhà dân. Điều này thể hiện tính chất không có hình dạng nhất định của nước (có thể biến hình trong các chất đựng có hình dạng khác nhau và lan ra khắp mọi phía)
Câu 3
Video hướng dẫn giải
Ta có thể đi được trên mặt nước đóng băng. Điều này thể hiện tính chất gì của chất ở thể rắn?
Lời giải chi tiết:
Nước đóng băng ở thể rắn, nó cứng và không có sự thay đổi hình dạng khi có lực tác động nên ta có thể đi được trên mặt băng.
Trả lời câu hỏi mục II trang 32 SGK KHTN 6 Kết nối tri thức
Video hướng dẫn giải
1. Nhiệt độ nóng chảy của sắt, thiếc và thủy ngân lần lượt là 1538 độ C, 232 độ C, -39 độC. Hãy dự đoán chất nào là chất lỏng ở nhiệt độ thường
2. Khi để cục nước đá ở nhiệt độ phòng em thấy có hiện tượng gì? Tại sao
3. Quan sát hình 10.4 và trình bày sự chuyển thể đã diễn ra ở thác nước khi chuyển sang mùa hè (hình a) và khi chuyển sang mùa đông (hình b)
Câu 1
Video hướng dẫn giải
Nhiệt độ nóng chảy của sắt, thiếc và thủy ngân lần lượt là 1538 độ C, 232 độ C, -39 độ C. Hãy dự đoán chất nào là chất lỏng ở nhiệt độ thường
Lời giải chi tiết:
Nhiệt độ thường rơi vào khoảng 25 độ C
=> Do -39 độ C < 25 độ C => Thủy ngân tồn tại ở thể lỏng
Sắt, thiếc đều có nhiệt độ nóng chảy cao hơn nhiệt độ phòng
=> Sắt, thiếc tồn tại ở thể rắn.
Câu 2
Video hướng dẫn giải
Khi để cục nước đá ở nhiệt độ phòng em thấy có hiện tượng gì? Tại sao
Lời giải chi tiết:
Khi để cục nước đá ở nhiệt độ phòng, cục nước đá sẽ bị tan chảy. Do nhiệt độ nóng chảy của nước đá là 0 độ C < nhiệt độ phòng
Câu 3
Video hướng dẫn giải
Quan sát hình 10.4 và trình bày sự chuyển thể đã diễn ra ở thác nước khi chuyển sang mùa hè (hình a) và khi chuyển sang mùa đông (hình b)
Lời giải chi tiết:
Đã xuất hiện sự đông đặc của nước khi thời tiết chuyển từ hè sang đông.
Mùa hè nước ở thể lỏng, mùa đông nước ở thể rắn.
trithuchub.com
Trả lời hoạt động mục II trang 33 SGK KHTN 6 Kết nối tri thức
Video hướng dẫn giải
Chuẩn bị: nước đá viên, nước nóng, 1 ống nghiệm, 1 cốc thủy tinh, nhiệt kế (có dải đo từ -5 độ C đến trên 50 độ C)
Tiến hành: Cho nước đá viên đập nhỏ vào ống nghiệm. Cắm nhiệt kế vào giữa khối nước đá. Đặt ống nghiệm vào cốc thủy tinh có chứa nước nóng.
Em hãy:
-
Ghi lại nhiệt độ và thể của nước trong ống nghiệm theo mẫu bảng sau

2.Nhận xét về nhiệt độ của nước đá trong quá trình nóng chảy

Câu 1
Video hướng dẫn giải
Ghi lại nhiệt độ và thể của nước trong ống nghiệm theo mẫu bảng sau:

Lời giải chi tiết:
|
Thời gian |
Nhiệt độ |
Thể |
|
Ban đầu |
0 |
Rắn |
|
0 – 8 phút |
0 |
Rắn + Lỏng |
|
9 |
8 |
Lỏng |
|
10 |
12 |
Lỏng |
Câu 2
Video hướng dẫn giải
Nhận xét về nhiệt độ của nước đá trong quá trình nóng chảy

Lời giải chi tiết:
Nhiệt độ của nước đá không thay đổi trong suốt quá trình đá nóng chảy
trithuchub.com
Trả lời câu hỏi mục II trang 34 SGK KHTN 6 Kết nối tri thức
Video hướng dẫn giải
1. Nêu điểm giống và khác nhau giữa sự bay hơi và sự ngưng tụ
2. Nêu điểm giống và khác nhau giữa sự bay hơi và sự sôi
Câu 1
Video hướng dẫn giải
1. Nêu điểm giống và khác nhau giữa sự bay hơi và sự ngưng tụ
Lời giải chi tiết:
Giống nhau: đều đề cập tới sự thay đổi giữa trạng thái khí và trạng thái lỏng
Khác nhau:
Bay hơi là sự chuyển thể từ thể lỏng sang thể khí
Ngưng tụ là sự chuyển thể từ thể khí sang thể lỏng
Câu 2
Video hướng dẫn giải
2. Nêu điểm giống và khác nhau giữa sự bay hơi và sự sôi
Lời giải chi tiết:
Giống nhau: Đều là sự chuyển thể từ thể lỏng sang thể hơi
Khác nhau:
Sự bay hơi: chất lỏng chỉ bay hơi trên mặt thoáng, xảy ra ở bất kì nhiệt độ nào. Xảy ra chậm, khó quan sát
Sự sôi: Chất lỏng vừa bay hơi trong lòng chất lỏng, tạo ra các bọt khí, vừa bay hơi trên mặt thoáng. Sự sôi chỉ xảy ra ở nhiệt độ nhất định, tùy theo chất lỏng. Xảy ra nhanh, dễ quan sát.
trithuchub.com
Trả lời hoạt động mục II trang 35 SGK KHTN 6 Kết nối tri thức
Video hướng dẫn giải
Chuẩn bị: nước cất, cốc thủy tinh chịu nhiệt, nhiệt kế, đèn cồn
Tiến hành: Đun nóng nước cất trong cốc chịu nhiệt. Khi nước sôi, ta sẽ thấy các bọt khí nổi lên rất nhanh và vỡ tung trên bề mặt nước
Em hãy:
-
Ghi lại nhiệt độ trên nhiệt kế trong quá trình đun nước đến sôi (1 phút ghi 1 lần, ghi khoảng 4 đến 5 lần)
-
Nhận xét nhiệt độ của nước trong quá trình nước sôi

Câu 1
Video hướng dẫn giải
-
Ghi lại nhiệt độ trên nhiệt kế trong quá trình đun nước đến sôi (1 phút ghi 1 lần, ghi khoảng 4 đến 5 lần)
Lời giải chi tiết:
Kẻ bảng theo mẫu và điền thông tin sau khi tiến hành thí nghiệm
|
Thời gian |
Nhiệt độ |
Hiện tượng |
|
Ban đầu |
27 |
Không có hiện tượng gì, nước bay hơi |
|
1 phút |
52 |
Không có hiện tượng gì, nước bay hơi |
|
2 phút |
78 |
Không có hiện tượng gì, nước bay hơi |
|
3 phút |
95 |
Không có hiện tượng gì, nước bay hơi |
|
4 phút |
100 |
Nước sôi, các bọt khí trong nước nổi lên |
|
5 phút |
100 |
Nước sôi, các bọt khí trong nước nổi lên |
Câu 2
Video hướng dẫn giải
Nhận xét nhiệt độ của nước trong quá trình nước sôi
Lời giải chi tiết:
Trước khi sôi, nhiệt độ của nước tăng dần.
Trong quá trình sôi thì nhiệt độ của nước cố định ở 100 độ C
trithuchub.com
Trả lời em có thể trang 35 SGK KHTN 6 Kết nối tri thức
Video hướng dẫn giải
1. Giải thích vì sao chất làm bình chứa phải ở thể rắn?
2. Trình bày được sự nóng chảy, hóa hơi, ngưng tụ, đông đặc trong vòng tuần hoàn của nước trên Trái Đất
Câu 1
Video hướng dẫn giải
Giải thích vì sao chất làm bình chứa phải ở thể rắn?
Lời giải chi tiết:
Chất làm bình phải ở thể rắn để không có bị thay đổi hình dạng khi bị tác động (có hình dạng cố định), dễ dàng có thể chứa được chất lỏng hoặc khí ở bên trong
Câu 2
Video hướng dẫn giải
Trình bày được sự nóng chảy, hóa hơi, ngưng tụ, đông đặc trong vòng tuần hoàn của nước trên Trái Đất
Lời giải chi tiết:
Nước ở các sông hồ ao suối bay hơi dưới ánh nắng mặt trời
=> Sự bay hơi
Hơi nước ngưng tụ lại tạo thành các đám mây trên bầu trời
=> Sự ngưng tụ
Khi các đám mây gặp nhau sẽ có tạo thành mưa, nước sẽ rơi xuống
Ở nơi có nhiệt độ thấp, nhỏ hơn 0 độ C, nước mưa sẽ chuyển thành tuyết
=> Sự đông đặc
Với nhiệt độ lớn hơn 0 độ C, tuyết đóng băng trên mặt hồ sẽ tan chảy thành nước
=> Sự nóng chảy
trithuchub.com
Luyện trắc nghiệm Toán lớp 1 Lớp LOP6
Học đi đôi với hành! Làm ngay các bộ đề trắc nghiệm chấm điểm tức thì, có đáp án chi tiết giúp ghi nhớ kiến thức sâu và chuẩn bị tốt cho các bài kiểm tra.
Học tập & ôn luyện trên ứng dụng Tri Thức Hub
Tải ứng dụng Tri Thức Hub trên điện thoại hoặc máy tính bảng (hỗ trợ Android & iOS) để làm bài kiểm tra, luyện tập và lưu tiến độ học tập!
