Bài 10. Năng lượng của dòng điện và công suất điện trang 52, 53, 54 Khoa học tự nhiên 9 Cánh diều
Câu hỏi tr 52 CHMĐ
Trả lời câu hỏi mở đầu trang 52 SGK KHTN 9 Cánh diều
Trên các thiết bị điện thường ghi các thông số kĩ thuật. Ví dụ, quạt điện có các thông số như hình 10.1. Khi các thiết bị điện hoạt động, năng lượng của dòng điện chuyển hoá thành các dạng năng lượng nào và sự chuyển hoá đó có liên quan như thế nào với số oát của các thiết bị điện?
Hình 10.1. Quạt điện
Phương pháp giải:
Sử dụng kiến thức về điện áp, công suất, chuyển hóa năng lượng và vận dụng kiến thức đã biết để trả lời câu hỏi đã nêu ở trên.
Lời giải chi tiết:
- Điện áp 5V cho biết lượng năng lượng điện được cung cấp cho quạt.
- Công suất 4W là lượng công việc mà quạt có khả năng thực hiện, hay nói cách khác, là năng lượng mà quạt chuyển đổi từ dạng điện thành các dạng năng lượng khác (ví dụ, năng lượng cơ khí để quay cánh quạt và tạo gió).
- Quá trình chuyển đổi năng lượng:
+ Năng lượng điện từ nguồn 5V sẽ được chuyển đổi thành cơ năng khi quạt quay.
+ Có thể có một phần năng lượng còn lại chuyển đổi thành nhiệt nếu có sự tổn thất năng lượng do ma sát và các yếu tố khác.
Câu hỏi tr 52 CH
Trả lời câu hỏi trang 52 SGK KHTN 9 Cánh diều
Nêu thêm một số ví dụ chứng tỏ dòng điện có năng lượng. Với mỗi ví dụ, cho biết năng lượng của dòng điện đã biến đổi thành dạng năng lượng nào?
Phương pháp giải:
Dựa vào nội dung kiến thức dòng điện mang năng lượng trang 52 SGK, và vận dụng các kiến thức đã có ngoài cuộc sống để trả lời câu hỏi được nêu ở trên.
Lời giải chi tiết:
Dòng điện chạy qua quạt điện làm động cơ của quạt quay, kéo theo cánh quạt quay và làm cho không khí chuyển động. Như vậy, dòng điện mang năng lượng. Trong trường hợp này, hầu hết năng lượng của dòng điện chuyển hoá thành động năng của động cơ và cánh quạt. Phần lớn động năng này lại được chuyển hoá thành động năng của dòng không khí.
Dòng điện chạy qua đèn LED trong đèn pin làm đèn phát sáng. Khi đó, hầu hết năng lượng của dòng điện chuyển hoá thành năng lượng ánh sáng.
Câu hỏi tr 53 THT 1
Trả lời câu hỏi tìm hiểu thêm 1 trang 53 SGK KHTN 9 Cánh diều
1. Để đo năng lượng điện tiêu thụ của gia đình, ta dùng đồng hồ đo năng lượng điện hay còn gọi là công tơ điện. Hãy ước tính năng lượng điện tiêu thụ của gia đình em trong một ngày. Làm thế nào để kiếm tra kết quả ước tính đó có phù hợp với thực tế hay không?
2. Từ định luật Joule Lenz và định luật Ohm, hãy chứng minh rằng năng lượng của dòng điện trong một đoạn mạch được tính bằng công thức W = Ult.
Phương pháp giải:
Sử dụng công thức tính năng lượng tiêu thụ W = Ult để tính năng lượng quạt đã tiêu thụ được bao nhiêu. Đồng thời vận dụng kiến thức của đã học để trả lời các câu hỏi được nêu.
Lời giải chi tiết:
1.
Để ước tính năng lượng điện tiêu thụ của gia đình trong một ngày, ta có thể thực hiện như sau:
1. Ghi lại số liệu từ công tơ điện:
- Ghi lại số liệu từ công tơ điện vào lúc ban đầu và sau một khoảng thời gian nhất định, chẳng hạn sau một ngày.
2. Tính toán năng lượng tiêu thụ:
- Sử dụng công thức: Năng lượng (kWh) = Công suất (kW) x Thời gian (giờ).
- Xác định công suất dựa trên các thiết bị điện sử dụng trong gia đình và thời gian sử dụng của chúng.
3. Kiểm tra kết quả ước tính:
- So sánh kết quả ước tính năng lượng điện tiêu thụ với số liệu thực tế từ công tơ điện sau một ngày.
- Nếu kết quả gần nhau, thì phương pháp ước tính có thể được tin tưởng.
4. Kiểm tra thiết bị và ứng dụng:
- Kiểm tra và xác định xem tất cả các thiết bị đã được tính toán trong công suất hay chưa.
- Kiểm tra ứng dụng và các thiết bị đo đạc nếu có để đảm bảo chúng đang hoạt động chính xác.
5. Điều chỉnh nếu cần thiết:
- Nếu có sự chênh lệch lớn, xem xét lại các công suất và thời gian sử dụng để điều chỉnh ước tính.
Bằng cách này, gia đình có thể ước tính năng lượng điện tiêu thụ và kiểm tra kết quả đó so với số liệu thực tế từ công tơ điện để đảm bảo tính chính xác và phù hợp.
2.
Ở lớp 8 em đã biết, cường độ dòng điện qua đèn càng lớn thì đèn càng sáng. Khi đó, năng lượng điện chuyển hoá thành năng lượng ánh sáng càng nhiều. Như vậy, cường độ dòng điện càng lớn thì năng lượng của dòng điện càng lớn.
Năng lượng của dòng điện trong một đoạn mạch được tính bằng số đo lượng năng lượng điện đã được chuyển hoá thành dạng năng lượng khác qua đoạn mạch đó.
W = Ult
Câu hỏi tr 53 THT 2
Trả lời câu hỏi tìm hiểu thêm 2 trang 53 SGK KHTN 9 Cánh diều
Để tìm hiểu mối liên hệ giữa năng lượng của dòng điện với cường độ dòng điện, điện trở và thời gian, Joule thực hiện hai thí nghiệm được mô tả dưới đây.
Thí nghiệm khảo sát sự phụ thuộc của năng lượng điện vào điện trở được mô tả ở sơ đó hình 10.3. Dụng cụ thí nghiệm gồm: hai nhiệt lượng kế đựng hai lượng nước giống nhau, hai dây điện trở khác nhau nhúng trong nước được mắc nối tiếp với nguồn điện. Khi cho dòng điện chạy qua, hai điện trở sẽ nóng lên và toả nhiệt. Kết quả đo trong cùng khoảng thời gian cho thấy năng lượng nhiệt đo được tỉ lệ với điện trở. Từ đó, ông rút ra kết luận: Năng lượng điện tỉ lệ thuận với điện trở của vật dẫn điện.
Hình 10.3. Sơ đồ mô tả thí nghiệm khảo sát sự phụ thuộc của năng lượng điện vào điện trở
Em hãy tìm hiểu vì sao lại mắc hai điện trở nối tiếp khi tiến hành thí nghiệm ở hình 10.3.
Phương pháp giải:
Sử dụng kiến thức được cung cấp và vận dụng kiến thức của bản thân, từ đó giải thích lại mắc hai điện trở nối tiếp khi tiến hành thí nghiệm ở hình 10.3.
Lời giải chi tiết:
Khi tiến hành thí nghiệm khảo sát sự phụ thuộc của năng lượng điện vào điện trở, ta mắc hai điện trở nối tiếp vì mắc nối tiếp hai điện trở nối tiếp, chúng ta có thể kiểm soát cường độ dòng điện chảy qua mạch. Điều này giúp thí nghiệm được thực hiện dễ dàng và chính xác hơn.
Câu hỏi tr 54 THT
Trả lời câu hỏi tìm hiểu thêm trang 54 SGK KHTN 9 Cánh diều
Để khảo sát sự phụ thuộc năng lượng điện vào cường độ dòng điện, được mô tả như sơ đồ hình 10.4. Giữ nguyên nhiệt lượng kế và điện trở, trong cùng khoảng thời gian, ứng với các giá trị dòng điện khác nhau, ông đo năng lượng nhiệt toả ra trên điện trở và cường độ dòng điện và kết quả cho thấy năng lượng nhiệt tỉ lệ với bình phương cường độ dòng điện. Từ thí nghiệm, ông rút ra kết luận: Năng lượng điện mà điện trở tiêu thụ tỉ lệ với bình phương cường độ dòng điện chạy qua.
Hình 10.4. Sơ đồ mô tả thi nghiệm khảo sát sự phụ thuộc năng lượng điện vào cường độ dòng điện
Như vậy, bằng các thí nghiệm của mình, nhà bác học Joule đã chứng minh được rằng: Trong trường hợp toàn bộ năng lượng điện chuyển hoá thành năng lượng nhiệt, năng lượng của dòng điện trong một đoạn mạch có mối liên hệ với cường độ dòng điện, điện trở và thời gian dòng điện đi qua đoạn mạch đó.
Độc lập với Joule, kết quả trên cũng được nhà vật lí người Nga Heinrich Lenz tim ra bằng thực nghiệm. Mối liên hệ đó được thể hiện bằng định luật Joule - Lenz: Nhiệt lượng toả ra ở dây dẫn khi có dòng điện chạy qua tỉ lệ thuận với bình phương cường độ dòng điện, với điện trở của dây dẫn và thời gian dòng điện đi qua đoạn mạch đó. Q = I2Rt.
Từ định luật Joule - Lenz và định luật Ohm, các nhà bác học đã suy ra công thức tính năng lượng của dòng điện. Công thức này đã được kiểm tra bằng thực nghiệm và nghiệm đúng trong các trường hợp khác.
Em hãy tìm hiểu vai trò của biến trở ở thí nghiệm hình 10.4.
Phương pháp giải:
Sử dụng kiến thức được cung cấp và vận dụng kiến thức của bản thân, từ đó nêu vai trò của biến trở ở thí nghiệm hình 10.4.
Lời giải chi tiết:
Vai trò của biến trở:
Biến trở trong mạch điện có thể được điều chỉnh để thay đổi cường độ dòng điện. Khi biến trở được điều chỉnh, cường độ dòng điện trong mạch cũng thay đổi theo. Sự thay đổi này ảnh hưởng đến năng lượng điện mà mạch tiêu thụ. Biến trở giúp chúng ta điều chỉnh cường độ dòng điện và từ đó nghiên cứu mối quan hệ giữa cường độ dòng điện và năng lượng điện tiêu thụ trong mạch điện.
Câu hỏi tr 54 LT
Trả lời câu hỏi luyện tập trang 54 SGK KHTN 9 Cánh diều
Một học sinh mắc dây điện trở của nhiệt lượng kế với hai cực của nguồn điện như hình 10.5. Biết rằng, các giá trị hiển thị trên màn hình của nguồn điện là cường độ dòng điện chạy trong mạch và hiệu điện thế giữa hai cực của nguồn.
Tính năng lượng của dòng điện trong 10 phút làm thí nghiệm.
Hình 10.5. Sơ đồ thi nghiệm khảo sát sự phụ thuộc năng lượng điện vào cường độ dòng điện
Phương pháp giải:
Sử dụng công thức tính năng lượng tiêu thụ W = Ult để tính năng lượng của dòng điện trong 10 phút.
Lời giải chi tiết:
Đổi 10 phút = 10.60 = 600 s
Ta có: ; U = 6,0 V; I = 1,19 A
Thay số: W = 6,0.1,19.600 = 4284 J
Câu hỏi tr 55 CH 1
Trả lời câu hỏi 1 trang 55 SGK KHTN 9 Cánh diều
Xét trường hợp đoạn mạch có điện trở R, hãy chứng tỏ rằng công suất điện của đoạn mạch đó có thể được tính theo 2 công thức:
Phương pháp giải:
Sử dụng công thức định luật Ohm trong đoạn mạch ; để chứng tỏ rằng công suất điện của đoạn mạch đó có thể được tính theo 2 công thức:
Lời giải chi tiết:
Ta có:
Câu hỏi tr 55 CH 2
Trả lời câu hỏi 2 trang 55 SGK KHTN 9 Cánh diều
Trên một bóng đèn có ghi 12 V – 3 W. Để bóng đèn sáng bình thường thì cần đặt vào hai đầu bóng đèn một hiệu điện thế bằng bao nhiêu? Khi đó, trong một giây, bóng đèn tiêu thụ một năng lượng điện là bao nhiêu?
Phương pháp giải:
Sử dụng lí thuyết về công suất điện định mức của các thiết bị điện (Trên các thiết bị điện thường ghi hiệu điện thế định mức và công suất điện định mức của thiết bị đó, ví dụ như: máy hút bụi không dây: 14,4 V – 150 W, xe đạp điện: 48 V - 300 W.... - Để thiết bị hoạt động bình thường, cần mắc nó với hiệu điện thế bằng hiệu điện thế định mức của thiết bị. Khi đó, công suất điện mà thiết bị tiêu thụ bằng công suất điện định mức.) và vận dụng để trả lời câu hỏi được nêu.
Lời giải chi tiết:
- Để bóng đèn sáng bình thường thì cần đặt vào hai đầu bóng đèn một hiệu điện thế: 12 V
- Trong một giây, bóng đèn tiêu thụ một năng lượng điện: 3 W
Câu hỏi tr 55 LT
Trả lời câu hỏi luyện tập trang 55 SGK KHTN 9 Cánh diều
a) Hãy trả lời câu hỏi ở phần mở đầu.
b) Nếu chiếc quạt ở hình 10.1 được cấp nguồn điện 5 V thì trong 30 phút, chiếc quạt đó sẽ tiêu thụ năng lượng điện bao nhiêu jun?
Phương pháp giải:
Sử dụng công thức tính năng lượng tiêu thụ W = Ult để tính năng lượng quạt đã tiêu thụ được bao nhiêu. Đồng thời vận dụng kiến thức của đã học về chuyển hóa năng lượng để giải thích câu hỏi mở đầu.
Lời giải chi tiết:
a)
Các thiết bị điện khi hoạt động sẽ chuyển đổi năng lượng từ dạng này sang dạng khác theo nguyên tắc chuyển đổi năng lượng. Trong trường hợp của quạt điện có thông số 5V - 4W, giải thích như sau:
- Điện áp 5V cho biết lượng năng lượng điện được cung cấp cho quạt.
- Công suất 4W là lượng công việc mà quạt có khả năng thực hiện, hay nói cách khác, là năng lượng mà quạt chuyển đổi từ dạng điện thành các dạng năng lượng khác (ví dụ, năng lượng cơ khí để quay cánh quạt và tạo gió).
- Quá trình chuyển đổi năng lượng:
+ Năng lượng điện từ nguồn 5V sẽ được chuyển đổi thành cơ năng khi quạt quay.
+ Có thể có một phần năng lượng còn lại chuyển đổi thành nhiệt nếu có sự tổn thất năng lượng do ma sát và các yếu tố khác.
b) Đổi 30 phút = 30.60 = 1800 s
Ta có: ; = 4 W
Thay số: W = 4.1800 = 7200 J
Câu hỏi tr 55 VD
Trả lời câu hỏi vận dụng trang 55 SGK KHTN 9 Cánh diều
Một hãng xe điện thử nghiệm hai loại xe đạp điện có công suất định mức khác nhau. Họ cho hai xe chạy trên cùng một quãng đường với công suất định mức. Em hãy nêu những dụng cụ em cần dùng và cách làm để biết xe nào tiêu thụ năng lượng điện nhiều hơn khi đi hết quãng đường thử nghiệm.
Phương pháp giải:
Dựa vào Internet và nội dung đã học, từ đó học sinh vận dụng để đưa ra những dụng cụ cần và cách để biết xe tiêu thụ năng lượng điện nhiều hơn khi đi hết quãng đường thử nghiệm.
Lời giải chi tiết:
Để biết xe nào tiêu thụ nhiều năng lượng điện hơn khi đi hết quãng đường thử nghiệm, em cần chuẩn bị những dụng cụ sau và thực hiện theo các bước đơn giản:
1. Dụng cụ cần sử dụng: Đồng hồ đo thời gian
2. Cách thực hiện:
- Bước 1: Khởi động đồng hồ đo thời gian khi cả hai xe bắt đầu chạy trên quãng đường thử nghiệm.
- Bước 2: Dừng đồng hồ khi cả hai xe đi hết quãng đường thử nghiệm.
- Bước 3: So sánh thời gian mà hai xe mất để hoàn thành quãng đường.
- Bước 4: Xe nào mất thời gian ít hơn, tức là đi nhanh hơn, có khả năng tiêu thụ ít năng lượng hơn.