Bài 15. Gỡ lỗi chương trình trang 95, 96, 97, 98
Khởi động
Trả lời câu hỏi Khởi động trang 95 Bài 15 Tin học 8 Chân trời sáng tạo
Để so sánh hai số a, b được nhập từ bàn phím, một bạn đã tạo chương trình ở Hình 1. Khi nháy chuột vào nút Go
chương trình không hoạt động. Bạn đã phát hiện được lỗi và chỉnh sửa thành chương trình ở Hình 2. Khi thực hiện chương trình ở Hình 2 và nhập giá trị a, b đều là 5, chương trình đưa ra kết quả sai (xem Hình 3).
Hãy thảo luận với bạn và cho biết:
- Tại sao chương trình ở Hình 1 không hoạt động?
- Tại sao chương trình ở Hình 2 đưa ra kết quả sai khi nhập cặp số a, b là (5;5)?
Lời giải chi tiết:
Chương trình 1 có lỗi cú pháp, câu lệnh 2, 3 không khớp nối với câu lệnh 1, 4.
Chương trình 2 có lỗi logic, a = b thuộc trường hợp a > b sai nên chương trình đưa ra thông báo sai khi nhập hai số a, b bằng nhau.
Khám phá 1
Trả lời câu hỏi Khám phá 1 trang 96 Bài 15 Tin học 8 Chân trời sáng tạo
Tìm hiểu và đề xuất bộ dữ liệu thử để phát hiện lỗi chương trình ở Hình 4. Theo em lỗi chương trình ở Hình 4 thuộc loại nào.
Lời giải chi tiết:
Bộ dữ liệu thử: a = 0, b bất kì.
- Theo em lỗi ở chương trình 4 thuộc loại lỗi logic.
Khám phá 2.1
Trả lời câu hỏi 1 Khám phá 2 trang 97 Bài 15 Tin học 8 Chân trời sáng tạo
Hình 6 là kết quả kiểm thử chương trình ở Hình 4. Em hãy quan sát Hình 6 và cho biết:
a) Lỗi được phát hiện khi thực hiện chương trình với những bộ dữ liệu nào?
b) Câu lệnh nào trực tiếp tạo ra lỗi? Câu lệnh nào liên quan đến lỗi?
c) Nguyên nhân gây ra lỗi này là gì?
Lời giải chi tiết:
a) Lỗi được phát hiện khi thực hiện chương trình với bộ dữ liệu Hình 6b: a = 0, b = 2 và Hình 6c: a = 0, b = 0.
b) Câu lệnh trực tiếp tạo ra lỗi là: 
Câu lệnh liên quan đến lỗi là: 
c) Nguyên nhân gây ra lỗi này là: lỗi logic vì phép chia cho 0 là không xác định.
Khám phá 2.2
Trả lời câu hỏi 2 Khám phá 2 trang 97 Bài 15 Tin học 8 Chân trời sáng tạo
Em hãy lắp các câu lệnh, khối lệnh ở cột bên phải vào vị trí thích hợp trong cấu trúc điều khiển ở cột bên trái để tạo thành chương trình tính đúng nghiệm của phương trình ax + b = 0.
Lời giải chi tiết:
Cách 1: 1 - b, 2 - a, 3 - d, 4 - e, 5 - c.
Cách 2: 1 - d, 2 - e, 3 - b, 4 - a, 5 - c.
Luyện tập 1
Trả lời câu hỏi Luyện tập 1 trang 98 Bài 15 Tin học 8 Chân trời sáng tạo
Thế nào là lỗi cú pháp, lỗi logic?
Lời giải chi tiết:
Lỗi cú pháp là lỗi do viết chương trình, câu lệnh sai cú pháp dẫn đến chương trình không hoạt động. Hầu hết các ngôn ngữ lập trình đều có công cụ hỗ trợ hạn chế, phát hiện lỗi cú pháp.
Lỗi logic là lỗi xảy ra trong trường hợp chương trình hoạt động nhưng đưa ra kết quả sai. Sử dụng bộ dữ liệu thử là cách thường được sử dụng để phát hiện lỗi logic trong chương trình.
Luyện tập 2
Trả lời câu hỏi Luyện tập 2 trang 98 Bài 15 Tin học 8 Chân trời sáng tạo
Hãy sắp xếp các việc dưới đây theo trình tự để phát hiện, gỡ lỗi chương trình.
A. Xây dựng bộ dữ liệu thử với các tình huống có thể xảy ra khi đưa chương trình vào sử dụng.
B. Tìm câu lệnh, cấu trúc điều khiển gây ra lỗi.
C. Thực hiện chương trình với các bộ dữ liệu thử.
D. Sửa lỗi cho chương trình.
E. Xác định nguyên nhân gây lỗi.
Lời giải chi tiết:
A → C → B → E → D.
Luyện tập 3
Trả lời câu hỏi Luyện tập 3 trang 98 Bài 15 Tin học 8 Chân trời sáng tạo
Những phát biểu nào sau đây là sai khi nói về việc xác định vị trí, nguyên nhân gây lỗi?
A. Cần tập trung xem xét câu lệnh, cấu trúc điều khiển trực tiếp tạo ra lỗi hay liên quan đến lỗi.
B. Xem xét kĩ lưỡng, cụ thể hoạt động của câu lệnh, cấu trúc điều khiển tạo ra lỗi hay liên quan đến lỗi trong tình huống phát sinh lỗi.
C. Người lập trình không cần sử dụng tư duy logic của bản thân để phân tích, suy luận nguyên nhân gây ra lỗi.
D. Khi cần thiết, ta có thể bổ sung một số câu lệnh để theo dõi sự thay đổi giá trị của các biến, kết quả thực hiện câu lệnh, cấu trúc điều khiển nào đó, từ đó giúp xác định vị trí, nguyên nhân gây ra lỗi dễ dàng, nhanh chóng hơn.
Lời giải chi tiết:
Đáp án C.
Luyện tập 4
Trả lời câu hỏi Luyện tập 4 trang 98 Bài 15 Tin học 8 Chân trời sáng tạo
Hình 7 là chương trình một bạn đã tạo với mục đích tính và thông báo tổng của 10 số được nhập từ bàn phím. Theo em, khi thực hiện, chương trình này có đưa ra kết quả như bạn mong muốn hay không? Tại sao?
Lời giải chi tiết:
Theo em khi thực hiện chương trình này không ra kết quả như mong muốn vì khi khởi tạo giá trị ban đầu cho biến S là 0 trong điều kiện lặp khiến cho giá trị của S trở lại thành 0 sau mỗi lần lặp. Điều này dẫn đến kết quả sai.
Thực hành 1
Trả lời câu hỏi Thực hành 1 trang 98 Bài 15 Tin học 8 Chân trời sáng tạo
Tạo chương trình ở Hình 2, thực hiện kiểm thử, gỡ lỗi để chương trình đưa ra kết quả đúng với mọi cặp số a, b.
Lời giải chi tiết:
Chương trình đưa ra kết quả sai khi giá trị a, b bằng nhau.
Gỡ lỗi: Thay đổi đoạn chương trình so sánh hai số a, b với 3 trường hợp như sau
Thực hành 2
Trả lời câu hỏi Thực hành 2 trang 98 Bài 15 Tin học 8 Chân trời sáng tạo
Thực hành theo các yêu cầu sau
a) Tạo chương trình ở Hình 4.
b) Chạy thử chương trình với các bộ dữ liệu thử em đã đề xuất ở hoạt động làm của Mục 1 để phát hiện lỗi chương trình.
c) Thực hiện gỡ lỗi để chương trình tính đúng nghiệm của phương trình ax + b = 0 với mọi cặp số a, b.
Lời giải chi tiết:
a) HS tạo chương trình như sau:
b) Chạy thử với bộ dữ liệu thử: a = 0, b = 2 và a = 0, b = 0.
c) Gỡ lỗi:
Thực hành 3
Trả lời câu hỏi Thực hành 3 trang 98 Bài 15 Tin học 8 Chân trời sáng tạo
Tạo chương trình ở Hình 7. Thực hiện kiểm thử, gỡ lỗi để chương trình đưa ra đúng tổng của 10 số được nhập từ bàn phím.
Lời giải chi tiết:
- HS tự thực hiện tạo chương trình như sau và tiến hành kiểm thử.
- Gỡ lỗi: Chuyển lệnh gán giá trị ban đầu S = 0 ra khỏi điều kiện lặp.
Vận dụng
Trả lời câu hỏi Vận dụng trang 98 Bài 15 Tin học 8 Chân trời sáng tạo
Em hãy thực hành kiểm thử, gỡ lỗi cho các chương trình em đã tạo ở các Bài 12, 13, 14. Trao đổi với bạn về những lỗi đã được em phát hiện, sửa chữa.
Lời giải chi tiết:
HS tự thực hành