Bài 3. Sự phân hóa đa dạng của thiên nhiên

? mục I 1

Câu hỏi mục I.1 trang 16 SGK Địa lí 12 – Chân trời sáng tạo

Dựa vào hình 3.1 và thông tin trong bài, hãy chứng minh sự phân hóa của thiên nhiên Việt Nam theo chiều Bắc – Nam.

Phương pháp giải:

Quan sát hình 3.1 và đọc thông tin trong mục I.1 (Phân hóa Bắc - Nam)

Lời giải chi tiết:

Lãnh thổ trải dài trên nhiều vĩ tuyến và ảnh hưởng của gió mùa là nhân tố chủ yếu làm cho thiên nhiên nước ta có sự phân hóa theo chiều Bắc – Nam:

- Phần lãnh thổ phía Bắc (từ khoảng vĩ tuyến 16°B trở ra Bắc)

+ Khí hậu đặc trưng là nhiệt đới ẩm gió mùa có mùa đông lạnh; mùa hạ nóng, ẩm, mưa nhiều. Nhiệt độ trung bình năm trên 20°C, có 2 – 3 tháng nhiệt độ trung bình dưới 18°C, biên độ nhiệt trung bình năm lớn.

+ Hệ sinh thái tiêu biểu là rừng nhiệt đới gió mùa. Mùa đông nhiều loài cây rụng lá; mùa hạ cây cối phát triển xanh tốt. Trong rừng có thành phần loài nhiệt đới chiếm ưu thế, ngoài ra còn có các loài cây cận nhiệt và ôn đới như dẻ, re, sa mu, pơ mu,…; các loài thú có lông dày như gấu, chồn,… Mùa đông ở đồng bằng trồng được cây vụ đông.

- Phần lãnh thổ phía Nam (từ khoảng vĩ tuyến 16°B trở vào Nam)

+ Khí hậu đặc trưng là cận xích đạo gió mùa, nóng quanh năm, nhiệt độ trung bình năm trên 25°C, biên độ nhiệt trung bình năm nhỏ. Khí hậu có 2 mùa: mưa và khô.

+ Hệ sinh thái tiêu biểu là rừng cận xích đạo gió mùa. Trong rừng xuất hiện các loài cây chịu hạn, rụng lá vào mùa khô, một số nơi hình thành kiểu rừng thưa nhiệt đới khô (Tây Nguyên). Động vật thuộc vùng nhiệt đới và xích đạo như voi, hổ, báo, trăn, rắn, cá sấu,…

? mục I 2

Câu hỏi mục I.2 trang 18 SGK Địa lí 12 – Chân trời sáng tạo

Dựa vào hình 3.1 và thông tin trong bài, hãy cho biết thiên nhiên Việt Nam có sự phân hóa như thế nào theo chiều Đông – Tây. Lấy ví dụ cụ thể.

Phương pháp giải:

Quan sát hình 3.1 và đọc thông tin mục I.2 (Phân hóa Đông –  Tây)

Lời giải chi tiết:

Tác động của gió mùa kết hợp với địa hình đã làm thiên nhiên nước ta có sự phân hóa thiên nhiên nước ta theo chiều đông sang tây với 3 khu vực khá rõ rệt:

* Vùng biển và thềm lục địa

- Vùng biển nước ta có diện tích rộng, thiên nhiên đặc trưng cho vùng biển nhiệt đới ẩm gió mùa, giàu tài nguyên khoáng sản và sinh vật.

- Vùng thềm lục địa thể hiện mối quan hệ chặt chẽ với vùng đồng bằng, đồi núi, và thay đổi theo từng đoạn bờ biển: thềm lục địa phía bắc và phía nam mở rộng, đáy nông trong khi thềm lục địa miền Trung bị thu hẹp, tiếp giáp vùng biển sâu.

* Vùng đồng bằng

-  Thiên nhiên thay đổi tùy nơi, cụ thể:

+ Đồng bằng Bắc Bộ và đồng bằng Nam Bộ mở rộng, bằng phẳng, đất phù sa màu mỡ. Đồng bằng Bắc Bộ đặc trưng bởi hệ thống đê, còn đồng bằng Nam Bộ đặc trưng bởi hệ thống sông ngòi,  kênh, rạch chằng chịt.

+ Đồng bằng ven biển Trung Bộ nhỏ, hẹp, bị chia cắt bởi các dãy núi lan ra sát biển. Thường xuyên chịu ảnh hưởng trực tiếp của biển ở phía đông và vùng đồi núi ở phía tây, hình thành các dạng địa hình bồi tụ, mài mòn xen kẽ nhau. Đất đai kém màu mỡ, có nhiều hệ sinh thái ở vùng cửa sông, đầm, phá, rừng ngập mặn,… cùng nhiều tiềm năng phát triển kinh tế biển.

* Vùng đồi núi

- Phần lớn vùng đồi núi phân bố ở phía tây. Sự phân hóa tự nhiên vùng núi diễn ra khá mạnh mẽ và phức tạp. Các dãy núi lớn như Hoàng Liên Sơn và Trường Sơn đã tạo nên những ranh giới tự nhiên cho sự phân hóa Đông – Tây:

+ Dãy Hoàng Liên Sơn: tạo sự khác biệt giữa vùng núi Đông Bắc và Tây Bắc: thiên nhiên vùng núi Đông Bắc bao gồm đai nhiệt đới gió mùa và cận nhiệt đới gió mùa, thiên nhiên vùng núi Tây Bắc có đủ 3 đai cao.

+ Dãy Trường Sơn tạo nên sự đối lập về thời kì mưa và khô giữa Đông Trường Sơn và Tây Nguyên: khi Đông Trường Sơn bước vào mùa mưa thì Tây Nguyên là mùa khô và ngược lại, khi Tây Nguyên vào thời kì mưa nhiều thì ở Đông Trường Sơn khô nóng.

? mục I 3

Câu hỏi mục I.3 trang 18 SGK Địa lí 12 – Chân trời sáng tạo

Dựa vào hình 3.1 và thông tin trong bài, hãy chứng minh sự phân hóa của thiên nhiên Việt Nam theo độ cao.

Phương pháp giải:

Quan sát hình 3.1 và đọc thông tin mục I.3 (Phân hóa theo độ cao)

Lời giải chi tiết:

? mục II 1

Câu hỏi mục II.1 trang 19 SGK Địa lí 12 – Chân trời sáng tạo

Dựa vào hình 3.1 và thông tin trong bài, hãy trình bày đặc điểm tự nhiên của miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ.

Phương pháp giải:

Quan sát hình 3.1 và đọc thông tin mục II.1 (Miền Bắc và Đông Bắc Bộ)

Lời giải chi tiết:

- Địa hình

+ Đồi núi thấp chiếm ưu thế, núi hướng vòng cung (cánh cung Sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn, Đông Triều), thung lũng sông lớn và đồng bằng châu thổ sông Hồng mở rộng.

+ Địa hình ven biển khá đa dạng, từ những nơi thấp, bằng phẳng đến những nơi nhiều vũng, vịnh, đảo và quần đảo (Cô Tô, Vân Đồn, Cát Bà). Vịnh Bắc Bộ thuận lợi phát triển kinh tế biển.

- Khí hậu: có mùa đông lạnh sâu sắc do gió mùa Đông Bắc ảnh hưởng mạnh, thiên nhiên có sự thay đổi theo mùa.

- Sinh vật gồm nhiều loài có nguồn gốc nhiệt đới và cận nhiệt đới, tiêu biểu thuộc họ Re, Dâu tằm,…

- Khoáng sản: có nhiều đặc biệt là than, đá vôi, chì, kẽm, khí tự nhiên,…

? mục II 2

Câu hỏi mục II.2 trang 20 SGK Địa lí 12 – Chân trời sáng tạo

Dựa vào hình 3.1 và thông tin trong bài, hãy trình bày đặc điểm tự nhiên của miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ.

Phương pháp giải:

Quan sát hình 3.1 và đọc thông tin mục II.2 (Miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ)

Lời giải chi tiết:

- Địa hình

+ Núi xen kẽ thung lũng sông theo hướng tây bắc – đông nam, lan ra sát biển, đồng bằng hẹp ngang.

+ Núi cao chiếm ưu thế ở Tây Bắc (Hoàng Liên Sơn, Pu Sam Sao), nhiều sơn nguyên, cao nguyên (Mộc Châu, Sơn La,…), núi trung bình phân bố ở Bắc Trung Bộ (Trường Sơn Bắc, Hoành Sơn,…).

+ Có vùng biển rộng, địa hình ven biển nhiều cồn cát, đầm, phá, bãi tắm đẹp, trải dài từ đồng bằng ven biển Thanh Hóa đến Thừa Thiên Huế, nhiều khu vực có thể xây dựng cảng biển.

+ Đảo và quần đảo có vị trí quan trọng trong phát triển kinh tế biển đảo và an ninh quốc phòng (đảo Cồn Cỏ - Quảng Trị).

- Khí hậu: ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc đã suy giảm đáng kể, mùa đông ngắn và ít sâu sắc hơn.

- Khoáng sản: trữ lượng khá lớn như sắt, crom, ti-tan, a-pa-tit, vật liệu xây dựng,…

- Tài nguyên sinh vật phong phú, rừng còn diện tích lớn ở nhiều nơi thuộc Tây Bắc và Bắc Trung Bộ.

? mục II 3

Câu hỏi mục II.3 trang 20 SGK Địa lí 12 – Chân trời sáng tạo

Dựa vào hình 3.1 và thông tin trong bài, hãy trình bày đặc điểm tự nhiên của miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ?

Phương pháp giải:

Quan sát hình 3.1 và đọc thông tin mục II.3 (Miền Nam Bộ và Nam Trung Bộ)

Lời giải chi tiết:

Miền có giới hạn từ dãy Bạch Mã trở vào Nam.

* Địa hình

- Đa dạng, các khối núi cổ, cao nguyên badan ở Trường Sơn Nam (cao nguyên Pleiku, Lâm Viên,…)

- Dải đồng bằng ven biển Nam Trung Bộ nhỏ hẹp, bị chia cắt cho đến đồng bằng Nam Bộ bằng phẳng và rộng lớn với đồng bằng phù sa cổ Đông Nam Bộ, đồng bằng sông Cửu Long.

- Có vùng biển rộng lớn, địa hình bờ biển đa dạng với nhiều đoạn bờ biển bồi tụ xen kẽ bờ biển mài mòn, các vịnh biển sâu và nhiều đảo, quần đảo, đặc biệt là quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa.

* Khí hậu

- Cận xích đạo gió mùa, nhiệt độ trung bình năm cao, biên độ nhiệt năm nhỏ, trong năm có 2 mùa mưa – khô rõ rệt.

- Thiên nhiên có sự đối lập giữa 2 sườn Đông – Tây dãy Trường Sơn Nam.

* Sinh vật

- Đặc trưng là kiểu rừng cận xích đạo gió mùa với các loài cây họ Dầu cùng nhiều loài thú lớn.

- Có kiểu rừng rụng lá, nửa rụng lá đặc trưng cho Đông Nam Á; rừng ngập mặn với các loài trăn, rắn, cá sấu, chim, tôm, cá,…

* Khoáng sản: có trữ lượng lớn và giá trị cao như bô-xít ở Trường Sơn Nam, dầu mỏ, khí tự nhiên ở thềm lục địa phía Nam.

? mục III

Câu hỏi mục III trang 21 SGK Địa lí 12 – Chân trời sáng tạo

Dựa vào thông tin trong bài, hãy phân tích ảnh hưởng của sự phân hóa đa dạng thiên nhiên đến phát triển kinh tế - xã hội nước ta.

Phương pháp giải:

Đọc thông tin mục III (Ảnh hưởng của sự phân hóa thiên nhiên đến phát triển kinh tế - xã hội)

Lời giải chi tiết:

- Sự phân hóa thiên nhiên đa dạng là cơ sở quan trọng cho việc quy hoạch các vùng kinh tế dựa trên thế mạnh tự nhiên của mỗi vùng, là căn cứ để xây dựng các chiến lược, chính sách phát triển kinh tế.

- Thiên nhiên phân hóa tạo điều kiện cho nước ta phát triển cơ cấu kinh tế đa dạng với nhiều sản phẩm đặc trưng theo vùng, miền.

- Sự phân hóa của thiên nhiên dẫn đến sự phân hóa về tài nguyên và các điều kiện phát triển kinh tế giữa các vùng, miền; sự khác biệt về điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên đòi hỏi các vùng phải đảm bảo tính liên kết khi tổ chức lãnh thổ sản xuất.

Luyện tập 1

Câu hỏi luyện tập 1 trang 21 SGK Địa lí 12 – Chân trời sáng tạo

Lựa chọn 2 miền tự nhiên của nước ta, trình bày những điểm khác nhau về tự nhiên giữa 2 miền đã chọn.

Phương pháp giải:

Dựa vào các kiến thức đã được học trong bài.

Lời giải chi tiết:

Luyện tập 2

Câu hỏi luyện tập 2 trang 21 SGK Địa lí 12 – Chân trời sáng tạo

Lấy ví dụ cụ thể về ảnh hưởng của sự phân hóa đa dạng thiên nhiên đến phát triển kinh tế - xã hội nước ta.

Phương pháp giải:

Dựa vào các kiến thức đã được học trong bài để nêu ví dụ cụ thể

Lời giải chi tiết:

Ví dụ: Phân hóa Đông – Tây

- Vùng biển và thềm lục địa: phát triển các ngành kinh tế biển như du lịch, đánh bắt và nuôi trồng hải sản, giao thông vận tải biển,…

- Vùng đồng bằng: đất phù sa màu mỡ thuận lợi canh tác lúa nước, các cây hoa màu,… Địa hình bằng phẳng, giao thông thuận lợi, cơ sở hạ tầng phát phiển xây dựng tập trung các khu công nghiệp.

- Vùng đồi núi: khí hậu thuận lợi trồng được các loại cây công nghiệp, cây ăn quả nhiệt đới, cận nhiệt và ôn đới, chăn nuôi các loại gia súc lớn như trâu, bò,… Có nhiều cảnh quan đẹp tạo điều kiện thuận lợi phát triển ngành du lịch như Sa Pa, Đà Lạt, Mộc Châu,…

Vận dụng

Câu hỏi vận dụng trang 21 SGK Địa lí 12 – Chân trời sáng tạo

Sưu tầm hình ảnh thể hiện sự phân hóa đa dạng của thiên nhiên nước ta.

Phương pháp giải:

Tìm kiếm các hình ảnh qua các trang báo đài, tivi, internet,…

Lời giải chi tiết: