Bài 33. Máu và hệ tuần hoàn của cơ thể người trang 40, 41, 42 Vở thực hành Khoa học tự nhiên 8

33.1

Xác định tên và chức năng các thành phần máu được đánh số trong Hình 33.1 SGK KHTN 8.

Phương pháp giải:

Quan sát hình 33.1 SGK KHTN 8

Lời giải chi tiết:

Tên và chức năng các thành phần của máu được đánh số trong Hình 33.1:

1. Tiểu cầu: Tham gia bảo vệ cơ thể nhờ cơ chế làm đông máu.

2. Hồng cầu: Vận chuyển oxygen và carbon dioxide trong máu.

3. Bạch cầu: Tham gia bảo vệ cơ thể.

4. Huyết tương: Duy trì máu ở trạng thái lỏng giúp máu dễ dàng lưu thông trong mạch; vận chuyển chất dinh dưỡng, các chất cần thiết khác và chất thải.

33.2

Điều gì sẽ xảy ra với cơ thể nếu thiếu một trong các thành phần của máu?

Phương pháp giải:

Dựa vào vai trò của các thành phần của máu

Lời giải chi tiết:

- Nếu thiếu một trong các thành phần của máu thì cơ thể sẽ gặp các bệnh lý liên quan đến máu, ảnh hưởng đến chức năng của nhiều cơ quan, thậm chí tử vong.

- Ví dụ:

+ Nếu thiếu tiểu cầu sẽ gây tình trạng xuất huyết, khả năng đông máu và khả năng chống nhiễm trùng sẽ giảm.

+ Nếu thiếu hồng cầu có thể gây bệnh thiếu máu, hoặc có triệu chứng như khó thở, chóng mặt, da xanh, tim đập nhanh,…

+ Nếu thiếu bạch cầu thường khiến sức đề kháng của cơ thể yếu hơn, dễ nhiễm trùng.

33.3

Giải thích vì sao con người sống trong môi trường chứa nhiều vi khuẩn có hại nhưng vẫn có thể sống khỏe mạnh?

Phương pháp giải:

Con người có hệ miễn dịch

Lời giải chi tiết:

Con người sống trong môi trường chứa nhiều vi khuẩn có hại nhưng vẫn có thể sống khỏe mạnh vì con người có các hàng rào miễn dịch ngăn chặn các tác nhân gây hại cho cơ thể

33.4

Tiêm vaccine có vai trò gì trong phòng bệnh?

Phương pháp giải:

Vaccine tạo miễn dịch chủ động

Lời giải chi tiết:

Vaccine là chế phẩm có tính kháng nguyên dùng để tạo miễn dịch đặc hiệu chủ động, nhằm tăng sức đề kháng của cơ thể đối với một số tác nhân gây bệnh; Tiêm chủng là đưa một lượng vắc xin vừa đủ vào cơ thể để kích thích hệ miễn dịch của cơ thể chủ động sản xuất kháng thể đặc hiệu để chống lại tác nhân gây bệnh

33.5

Hoàn thành sơ đồ truyền máu bằng cách đánh dấu mũi tên thể hiện mối quan hệ cho, nhận giữa các nhóm máu

Phương pháp giải:

Nguyên tắc truyền máu

Lời giải chi tiết:

33.6

Người nhóm máu A có thể nhận những nhóm máu nào? Nếu truyền nhóm máu không phù hợp sẽ dẫn đến hậu quả gì?

Phương pháp giải:

Nguyên tắc truyền máu

Lời giải chi tiết:

Truyền nhầm nhóm máu sẽ gây ra những phản ứng liên quan đến hầu hết các tán huyết nội mạc, các hồng cầu của máu truyền vào cơ thể sẽ bị phá hủy bởi các kháng thể của người nhận ngay trong lòng mạch máu và đồng thời có thể xảy ra các phản ứng đồng loạt, gây ra sốc và khiến người bệnh tử vong nhanh chóng.

33.7

Nêu cấu tạo của hệ tuần hoàn và trình bày sự phối hợp các cơ quan thể hiện chức năng của cả hệ tuần hoàn.

Phương pháp giải:

Lý thuyết hệ tuần hoàn

Lời giải chi tiết:

Hệ tuần hoàn gồm tim và hệ mạch

Tim hoạt động như một chiếc máy bơm và hút vừa đẩy máu lưu thông trong hệ tuần hoàn

Hệ mạch gồm các động mạch mao mạch tĩnh mạch

Các mạch máu có dạng ống hợp thành một hệ thống kín. Trong đó động mạch vận chuyển máu từ tim đến mao mạch để trao đổi nước, khí, các chất giữa máu và các tế bào máu trao đổi tại mao mạch theo tĩnh mạch trở về tim.

Hệ tuần hoàn có chức năng vận chuyển các chất dinh dưỡng và chất khí đến các tế bào và mô của cơ thể nhờ sự lưu thông của máu qua vòng tuần hoàn lớn và vòng tuần hoàn nhỏ.

33.8

1. Tìm hiểu nguyên nhân, triệu chứng, hậu quả của một số bệnh về máu, tim mạch.

2. Đề xuất các biện pháp phòng, bảo vệ hệ tuần hoàn và cơ thể. Giải thích cơ sở của biện pháp đó.

Phương pháp giải:

1. Tìm hiểu nguyên nhân, triệu chứng, hậu quả của một số bệnh về máu, tim mạch.

2. Đề xuất các biện pháp phòng, bảo vệ hệ tuần hoàn và cơ thể. Giải thích cơ sở của biện pháp đó.

Lời giải chi tiết:

1.

2. Các biện pháp bảo vệ hệ tuần hoàn

- Không sử dụng các chất kích thích có hại như thuốc lá, rượu,...

- Xây dựng chế độ ăn đầy đủ dinh dưỡng, khoa học, uống nhiều nước.

- Hạn chế các thức ăn có hại cho tim mạch: mỡ động vật,...

- Tập thể dục thường xuyên, đều đặn.

- Kiểm tra sức khỏe định kỳ hàng năm.

33.9

1. Khi thực hiện biện pháp buộc dây garo cần lưu ý những điều gì?

2. Vì sao khi dùng biện pháp buộc dây garo để sơ cứu vết thương chảy máu động mạch ở tay hoặc chân? Những vết thương ở động mạch không phải ở tay chân thì cần xử lí như thế nào?

Phương pháp giải:

Thực hành sơ cứu vết thương chảy máu

Lời giải chi tiết:

1. Khi thực hiện biện pháp buộc dây garô cần lưu ý:

- Cần dò tìm được vị trí động mạch để làm ngừng sự chảy máu ở vết thương.

- Buộc dây garô ở vị trí gần sát vết thương (cao hơn vết thương về phía tim).

- Buộc dây garô với lực ép đủ làm cầm máu, tránh trường hợp thắt quá chặt gây dập nát tổ chức phần mềm, gây liệt chi hoặc trường hợp thắt garô không đủ chặt làm máu tiếp tục chảy, đồng thời ứ tắc tĩnh mạch có thể gây tím thẫm.

- Ghi chú thời gian đặt garô, không buộc quá lâu vì có thể làm hoại tử phần cơ quan bên dưới chỗ thắt garô.

2. Ở những vị trí khác, biện pháp garô vừa không có hiệu quả cầm máu (Ví dụ: vết thương ở bẹn, ở bụng) do buộc garô sẽ không chắc chắn, vừa có thể gây ra nguy hiểm tính mạng (ví dụ: vết thương ở đầu, mặt, cổ). Do não sẽ bị thiếu oxi mà não chỉ cần thiếu oxi khoảng 3 - 4 phút đã có thể bị tổn thương tới mức không thể hồi phục.

Vì vậy người ta chỉ sử dụng biện pháp garo ở chân hoặc tay.

33.10

Bảng kết quả điều tra một số bệnh về máu và tim mạch

Phương pháp giải:

Điều tra khảo sát một số bệnh về máu và tim mạch

Lời giải chi tiết:

Học sinh tự tìm hiểu

33.11

1. Hiến máu có hại cho sức khỏe không? Vì sao?

2. Những ai có thể hiến máu và những ai không thể hiến máu?

Phương pháp giải:

Lý thuyết hiến máu

Lời giải chi tiết:

1. Hiến máu hay nói chính xác hơn là hiến hồng cầu. Trong máu, 55% thể tích là huyết tương và 45% còn lại là các tế bào máu. Trong các tế bào máu, chiếm số lượng nhiều nhất là hồng cầu, tiếp đến là các bạch cầu và tiểu cầu.

Trong các tế bào máu, đời sống của hồng cầu là dài nhất, khoảng 90 ngày. Đây là thời điểm cần thiết để sản sinh ra một hồng cầu mới, thực hiện nhiệm vụ và bị tiêu biến trong lá lách, gan. Cụ thể hơn, những hồng cầu có chứa trong máu đều được sinh ra từ tủy xương và sau khi hoàn thành nhiệm vụ sẽ bị thay thế. 

Do đó, khi một lượng máu nhỏ trong cơ thể được cho đi thì sẽ không ảnh hưởng gì đối với bản thân người cho, tuy nhiên đối với người nhận máu thì đó lại là một điều có ý nghĩa vô cùng to lớn.

2. 

Những người có thể tham gia hiến máu

- Tất cả mọi người từ 18 - 60 tuổi, thực sự tình nguyện hiến máu của mình để cứu chữa người bệnh.

- Cân nặng ít nhất là 42kg đối với phụ nữ, 45kg đối với nam giới. Lượng máu hiến mỗi lần không quá 9ml/kg cân nặng và không quá 500ml mỗi lần.
- Không bị nhiễm hoặc không có các hành vi lây nhiễm HIV và các bệnh lây nhiễm qua đường truyền máu khác.

- Thời gian giữa 2 lần hiến máu là 12 tuần đối với cả Nam và Nữ.

- Có giấy tờ tùy thân. 

Những người không nên hiến máu

- Người đã nhiễm hoặc đã thực hiện hành vi có nguy cơ nhiễm HIV.

- Người đã nhiễm viêm gan B, viêm gan C, và các virus lây qua đường truyền máu.

- Người có các bệnh mãn tính: tim mạch, huyết áp, hô hấp, dạ dày…

33.12

Trước khi đo huyết áp, nếu người được đo vận động mạnh hay căng thẳng thì kết quả đo không chính xác. Em hãy đưa ra những lưu ý cho người cần đo huyết áp để có kết quả đo chính xác và giải thích cơ sở của những lý thuyết vừa nêu trên

Phương pháp giải:

Phương pháp đo huyết áp

Lời giải chi tiết:

Khi đo huyết áp chúng ta cần lưu ý:

- Tinh thần thoải mái, nghỉ ngơi ổn định tại chỗ trong 10 phút.

- Không dùng bia, rượu, trà, cà phê, hút thuốc lá, ăn uống thịnh soạn.

- Tư thế ngồi thẳng lưng, không bắt chéo cẳng chân, tay để ngang tim.

- Không nói chuyện, nghe điện thoại, làm việc riêng khi đo.

- Không dùng thuốc hạ huyết áp, thuốc ngừa thai, … trước đó.

33.13

Độ tuổi bị đột quỵ và xơ vữa động mạch ngày càng trẻ hóa. Bằng kiến thức đã học, em hãy dự đoán nguyên nhân gây ra 2 bệnh trên.  Từ đó đưa ra các việc làm cụ thể để phòng chống bệnh

Phương pháp giải:

Dựa vào kiến thức đã học

Lời giải chi tiết:

Nguyên nhân:

- Ăn uống chưa hợp lý

- Hút thuốc lá

- Ít vận động

Biện pháp phòng chống đột quỵ:

- Xây dựng chế độ ăn uống hợp lí

- Không hút thuốc lá

- Tập thể dục thể thao

- Vận động vừa sức

33.14

Vì sao người có nhóm máu O có thể truyền được cho người nhóm máu A, B, AB và O nhưng họ chỉ nhận được duy nhất nhóm máu O?

Phương pháp giải:

Nguyên tắc truyền máu

Lời giải chi tiết:

Những người có nhóm máu O chỉ có thể nhận truyền máu từ những người có cùng nhóm máu O, vì các kháng thể trong huyết tương của nó sẽ tấn công các loại khác. Tuy nhiên, những người có nhóm máu O lại có thể hiến máu cho tất cả các nhóm máu khác, vì nhóm máu O hoàn toàn không có kháng nguyên.