Bài 40: Lực là gì?

Lý thuyết Lực là gì? KHTN 6 Kết nối tri thức với cuộc sống

LỰC LÀ GÌ?

I. Lực và sự đẩy, kéo

Khi vật A đẩy hoặc kéo vật B ta nói vật A tác dụng lực lên vật B.

=> Tác dụng đẩy, kéo của vật này lên vật khác gọi là lực.

Ví dụ: Lực của tay khi mở cửa, lực của con bò khi kéo xe, lực của chân cầu thủ khi đá bóng,…

II. Tác dụng của lực

1. Lực và chuyển động của vật

Lực có tác dụng làm thay đổi tốc độ, hướng chuyển động của vật.

Ví dụ: Cầu thủ đá vào quả bóng đang đứng yên làm quả bóng chuyển động.

2. Lực và hình dạng của vật

Lực tác dụng lên vật làm biến dạng vật.

Ví dụ: Lực của tay ấn quả bóng xuống làm quả bóng bị biến dạng.

Kết luận:

Lực tác dụng lên vật có thể làm thay đổi tốc độ, hướng chuyển động, biến dạng vật.

Lưu ý:

Khi có lực	Khi không có lực	Nhận xét
Vật có thể chuyển động nhanh dần	Vật không thể chuyển động nhanh dần	Chuyển động với tốc độ không đổi.
Vật có thể chuyển động chậm lại	Vật không thể chuyển động chậm lại	Chuyển động với tốc độ không đổi.
Vật có thể đổi hướng chuyển động	Vật không thể đổi hướng chuyển động	Chuyển động thẳng
Vật có thể dừng lại	Vật không thể dừng lại	Tiếp tục chuyển động

Suy ra: Khi không có lực tác dụng, vật đang chuyển động sẽ tiếp tục chuyển động thẳng đều.

III. Lực tiếp xúc và lực không tiếp xúc

- Lực được phân thành lực tiếp xúc và lực không tiếp xúc:

+ Lực xuất hiện khi vật gây ra lực tiếp xúc với vật chịu tác dụng lực gọi là lực tiếp xúc.

Ví dụ: Lực của tay khi mở cửa, lực của tay khi đẩy xe lên dốc, …

+ Lực xuất hiện khi vật gây ra lực không tiếp xúc với vật chịu tác dụng lực gọi là lực không tiếp xúc.

Ví dụ: Lực hút của nam châm khi để gần các mẩu sắt vụn, …

Sơ đồ tư duy về lực - KHTN 6 - Kết nối tri thức với cuộc sống

Trả lời câu hỏi mở đầu bài 40 trang 144 SGK KHTN 6 Kết nối tri thức với cuộc sống

Đề bài

Tuy chưa được học về lực nhưng chắc em đã không ít lần nghe nói tới lực. Em có thể xác định được những lực nào trong các hình bên?

Lời giải chi tiết

Các lực trong hình bên là: lực hút, lực đẩy, lực đàn hồi.

trithuchub.com

Trả lời hoạt động 1 mục II trang 145 SGK KHTN 6 Kết nối tri thức với cuộc sống

Đề bài

Trong khi đá bóng người ta luôn phải tác dụng lực lên quả bóng, khi thì làm bóng bắt đầu chuyển động, khi thì làm bóng chuyển động nhanh dần, chuyển động chậm dần, dừng lại, đổi hướng chuyển động. Hãy thảo luận nhóm để xác định xem: mỗi hình ứng với tác dụng nào trong 5 tác dụng kể trên của lực và tìm cụm từ thích hợp cho các vị trí (1),(2),(3),(4),(5) mô tả trong Hình 40.2.

Lời giải chi tiết

- Hình a: Cầu thủ đá vào bóng đang đứng yên làm bóng bắt đầu chuyển động.

- Hình b: Bóng rơi xuống, lăn trên sân. Lực cản của cỏ trên sân làm bóng chuyển động chậm dần.

- Hình c: Bóng đang bay về phí khung thành thì bị hậu vệ phá sang trái. Lực của hậu vệ làm bóng đổi hướng chuyển động.

- Hình d: Bóng bay vào trước khung thành, bị thủ môn bắt dính. Lực của thủ môn làm bóng dừng lại.

- Hình e: Bóng đang lăn trên sân thì một cầu thủ chạy theo đá nối. Lực của cầu thủ này làm bóng chuyển động nhanh dần.

trithuchub.com

Trả lời Câu hỏi 1 mục II trang 145 SGK KHTN 6 Kết nối tri thức với cuộc sống

Đề bài

Hãy tìm thêm ví dụ về lực làm thay đổi tốc độ, hướng chuyển động.

Lời giải chi tiết

- Lực làm thay đổi tốc độ: Xe đạp đang đi lên dốc, có ngưởi tác dụng lực đẩy làm xe chuyển động nhanh hơn.

- Lực làm thay đổi hướng chuyển động: Dùng vợt đánh quả cầu lông làm thay đổi hướng chuyển động của nó.

trithuchub.com

Trả lời hoạt động 2 mục II trang 145 SGK KHTN 6 Kết nối tri thức với cuộc sống

Đề bài

Nén một lò xo, kéo dãn dây chun (Hình 40.3). Mô tả sự thay đổi hình dạng của lò xo, dây cao su khi chịu lực tác dụng.

Lời giải chi tiết

Khi lò xo bị nén thì chiều dài của lò xo ngắn lại.

Khi kéo dãn dây chun ra thì chiều dài của nó dài thêm.

trithuchub.com

Trả lời Câu hỏi 2 mục II trang 145 SGK KHTN 6 Kết nối tri thức với cuộc sống

Đề bài

1. Hãy tìm thêm ví dụ về lực làm thay đổi hình dạng của vật.

2. Theo em, lực tác dụng lên vật có thể vừa làm thay đổi chuyển động của vật, vừa làm biến dạng vật không? Nếu có, hãy cho ví dụ hoặc dùng các lực trong hình ở đầu bài để chứng minh.

Lời giải chi tiết

1.Ví dụ về lực làm thay đổi hình dạng của vật:

- Kéo dây cung, thì dây cung bị biến dạng.

- Ngồi lên đệm cao su làm đệm bị biến dạng.

- Dùng tay ép chặt quả bóng cao su khiến cho quả bóng bị lõm xuống.

2.Lực tác dụng lên vật có thể vừa làm thay đổi chuyển động của vật, vừa làm biến dạng vật.

+ Thả quả bóng cao su từ trên cao xuống => quả bóng vừa bị thay đổi chuyển động, vừa bị lõm xuống (biến dạng).

+ Dùng vợt tác dụng lực vào quả bóng tennis => làm quả bóng bị biến dạng và đổi hướng chuyển động.

trithuchub.com

Trả lời câu hỏi 1 mục III trang 146 SGK KHTN 6 Kết nối tri thức với cuộc sống

Đề bài

Trong các lực ở hình đầu bài, lực nào là lực tiếp xúc, lực nào là lực không tiếp xúc?

Lời giải chi tiết

- Lực tiếp xúc: hình b; hình c; hình d

- Lực không tiếp xúc: hình a.

trithuchub.com

Trả lời Câu hỏi 2 mục III trang 146 SGK KHTN 6 Kết nối tri thức với cuộc sống

Đề bài

Hãy tìm thêm ví dụ về lực tiếp xúc và lực không tiếp xúc.

Lời giải chi tiết

Ví dụ:

- Lực tiếp xúc: lực sút của chân cầu thủ lên quả bóng; lực đẩy của tay lên thùng hàng, lực kéo của tay lên chiếc vali,…

- Lực không tiếp xúc: lực hút của nam châm nên các mẩu sắt vụn, lực hút của Trái Đất khi quả táo rơi từ trên cây xuống mặt đất,…

trithuchub.com

Trả lời hoạt động mục III trang 146 SGK KHTN 6 Kết nối tri thức với cuộc sống

Đề bài

Thí nghiệm 1 (Hình 40.4):

- Chuẩn bị: Giá gắn lò xo lá tròn có dây kéo, xe lăn.

- Bộ thí nghiệm như hình 40.4.

- Dùng dây nén lò xo lá tròn rồi chốt lại. Khi xe đặt ở vị trí A (hình 40.4a), nếu thả chốt thì lò xo bung ra (hình 40.4b), nhưng không làm cho xe chuyển động được.

1. Tại sao lò xo không làm xe chuyển động được?

2. Phải đặt xe ở khoảng nào thì khi lò xo bung ra sẽ làm cho xe chuyển động? Tại sao?

Thí nghiệm 2 (Hình 40.5)

- Chuẩn bị: Hai xe lăn có đặt nam châm.

- Bố trí thí nghiệm như hình 40.5.

- Có phải chỉ khi đẩy xe B cho tới khi tiếp xúc với xe A thì xe B mới làm cho xe A bắt đầu chuyển động không? Tại sao?

Lời giải chi tiết

Thí nghiệm 1

1. Lò xo không làm xe chuyển động được vì lực đẩy của lò xo không tác dụng lên xe.

2. Phải đặt xe trong khoảng bên trong đoạn OB thì khi lò xo bung ra sẽ làm cho xe chuyển động.

Thí nghiệm 2

Không phải chỉ khi đẩy xe B cho tới khi tiếp xúc với xe A thì xe B mới làm cho xe A bắt đầu chuyển động. Vì khi gần tiếp xúc với xe A thì lực từ của hai đầu nam châm đã hút chúng lại với nhau làm cho xe A chuyển động.

trithuchub.com

Trả lời Câu hỏi 3 mục III trang 146 SGK KHTN 6 Kết nối tri thức với cuộc sống

Đề bài

Lực lò xo tác dụng lên xe A ở thí nghiệm 1 và lực xe B tác dụng lên xe A ở thí nghiệm 2 có gì khác nhau?

Lời giải chi tiết

Lò xo tác dụng lên xe A ở thí nghiệm 1 tạo ra lực tiếp xúc. Còn lực xe B tác dụng lên xe A ở thí nghiệm 2 là lực không tiếp xúc.

trithuchub.com