Bài 5. Cuộc xung đột Nam - Bắc triều và Trịnh - Nguyễn

Phần A Bài tập 1

Trả lời Bài tập 1 trang 23 Bài 5 SBT Lịch sử 8 Kết nối tri thức

Hãy xác định chỉ một phương án đúng.

1.1 Biểu hiện nào sau đây thể hiện sự khủng hoảng của nhà Lê ở đầu thế kỉ XVI?

A. Sự tranh chấp giữa các phe phái phong kiến diễn ra quyết liệt.

B. Các cuộc khởi nghĩa nông dân đã lật đổ nhà Lê.

C. Xung đột Nam - Bắc triều diễn ra trong nhiều năm.

D. Xung đột Trịnh - Nguyễn dẫn đến chia cắt đất nước.

Phương pháp giải:

Dựa vào nội dung kiến thức mục 1 SGK trang 23, 24 để trả lời câu hỏi.

Lời giải:

Biểu hiện nào sau đây thể hiện sự khủng hoảng của nhà Lê ở đầu thế kỉ XVI là sự tranh chấp giữa các phe phái phong kiến diễn ra quyết liệt.

Chọn đáp án A.

1.2 Đầu thế kỉ XVI, nhà Lê càng thêm suy yếu vì

A. xung đột Nam - Bắc triều diễn ra trong nhiều năm.

B. các cuộc khởi nghĩa nông dân liên tiếp nổ ra.

C. tình trạng chia cắt đất nước.

D. nền kinh tế kém phát triển.

Phương pháp giải:

Dựa vào nội dung kiến thức mục 1 SGK trang 23, 24 để trả lời câu hỏi.

Lời giải:

Đầu thế kỉ XVI, nhà Lê càng thêm suy yếu vì các cuộc khởi nghĩa nông dân liên tiếp nổ ra.

Chọn đáp án B.

1.3 Sự kiện nào sau đây đánh dấu sự ra đời của Vương triều Mạc?

A. Mạc Đăng Dung thâu tóm mọi quyền hành.

B. Mạc Đăng Dung được phong là An Hưng Vương.

C. Mạc Đăng Dung ép vua Lê nhường ngôi.

D. Mạc Đăng Dung tiêu diệt các thế lực đối địch.

Phương pháp giải:

Dựa vào nội dung kiến thức mục 1 SGK trang 23, 24 để trả lời câu hỏi.

Lời giải:

Sự kiện nào sau đây đánh dấu sự ra đời của Vương triều Mạc là Mạc Đăng Dung ép vua Lê nhường ngôi.

Chọn đáp án C.

1.4 Cuộc xung đột Nam - Bắc triều bùng nổ là do

A. mâu thuẫn giữa nhân dân và Triều Lê.

B. mâu thuẫn giữa nhân dân và Triều Mạc.

C. mâu thuẫn giữa Nguyễn Kim và các võ quan.

D. mâu thuẫn giữa Nam - Bắc triều.

Phương pháp giải:

Dựa vào nội dung kiến thức mục 2 SGK trang 24, 25 để trả lời câu hỏi.

Lời giải:

Cuộc xung đột Nam - Bắc triều bùng nổ là do mâu thuẫn giữa Nam - Bắc triều.

Chọn đáp án D.

1.5 Hệ quả lớn nhất của xung đột Nam - Bắc triều là

A. đất nước bị chia cắt.

B. một vùng rộng lớn bị biến thành chiến trường.

C. sản xuất bị đình trệ.

D. đời sống nhân dân đói khổ.

Phương pháp giải:

Dựa vào nội dung kiến thức mục 2 SGK trang 24, 25 để trả lời câu hỏi.

Lời giải:

Hệ quả lớn nhất của xung đột Nam - Bắc triều là đất nước bị chia cắt.

Chọn đáp án A.

1.6 Cuộc xung đột Trịnh - Nguyễn bùng nổ là do mâu thuẫn gay gắt giữa các thế lực nào?

A. Trịnh Kiểm và Nguyễn Kim.

B. Trịnh Kiểm và các con của Nguyễn Kim.

C. Các thế lực phong kiến và nhân dân.

D. Hai dòng họ Trịnh, Nguyễn.

Phương pháp giải:

Dựa vào nội dung kiến thức mục 3 SGK trang 25, 26 để trả lời câu hỏi.

Lời giải:

Cuộc xung đột Trịnh - Nguyễn bùng nổ là do mâu thuẫn gay gắt giữa các thế lực, hai dòng họ Trịnh, Nguyễn.

Chọn đáp án D.

1.7 Hệ quả lớn nhất của cuộc xung đột Trịnh - Nguyễn là

A. đất nước bị chia cắt thành Đàng Trong - Đàng Ngoài.

B. hai bên trải qua bảy lần giao chiến.

C. hình thành cục diện vua Lê - chúa Trịnh.

D. hình thành cục diện chúa Nguyễn - chúa Trịnh.

Phương pháp giải:

Dựa vào nội dung kiến thức mục 3 SGK trang 25, 26 để trả lời câu hỏi.

Lời giải:

Hệ quả lớn nhất của cuộc xung đột Trịnh - Nguyễn là đất nước bị chia cắt thành Đàng Trong - Đàng Ngoài.

Chọn đáp án A.

1.8 Ý nào không phải là hệ quả chung của các cuộc xung đột Nam - Bắc triều và xung đột Trịnh - Nguyễn?

A. Đất nước bị chia cắt.

B. Nhân dân đói khổ.

C. Kinh tế bị đình trệ.

D. Vùng đất phía Nam được khai phá.

Phương pháp giải:

Dựa vào nội dung kiến thức mục 3 SGK trang 25, 26 để trả lời câu hỏi.

Lời giải:

Ý không phải là hệ quả chung của các cuộc xung đột Nam - Bắc triều và xung đột Trịnh - Nguyễn là vùng đất phía Nam được khai phá.

Chọn đáp án D.

1.9 Điểm khác biệt trong hệ quả của cuộc xung đột Trịnh - Nguyễn so với cuộc xung đột Nam - Bắc triều là gì?

A. Hình thành cục diện vua Lê - chúa Trịnh, chúa Nguyễn.

B. Nhân dân đói khổ, khốn cùng vì đi phu, đi lính.

C. Đồng ruộng, xóm làng bị tàn phá.

D. Giao thương giữa các vùng bị ngăn trở do đất nước bị chia cắt.

Phương pháp giải:

Dựa vào nội dung kiến thức mục 3 SGK trang 25, 26 để trả lời câu hỏi.

Lời giải:

Điểm khác biệt trong hệ quả của cuộc xung đột Trịnh - Nguyễn so với cuộc xung đột Nam - Bắc triều là hình thành cục diện vua Lê - chúa Trịnh, chúa Nguyễn.

Chọn đáp án A.

Phần A Bài tập 2

Trả lời Bài tập 2 trang 25 Bài 5 SBT Lịch sử 8 Kết nối tri thức

Hãy ghép ô thông tin ở bên trái với ô bên phải sao cho phù hợp với nguyên nhân, hệ quả của các cuộc xung đột Nam - Bắc triều và Trịnh - Nguyễn.

Phương pháp giải:

Đọc nội dung kiến thức bài học SGK trang 24 - 26 để ghép ô thông tin ở bên trái với ô bên phải sao cho phù hợp với nguyên nhân, hệ quả của các cuộc xung đột Nam - Bắc triều và Trịnh - Nguyễn.

Lời giải chi tiết:

Ghép các thông tin theo thứ tự sau:

1 - G, C, I;

2 - H, A, B, D.

Phần A Bài tập 3

Trả lời Bài tập 3 trang 25 Bài 5 SBT Lịch sử 8 Kết nối tri thức

Hãy tìm các từ hoặc cụm từ thích hợp để hoàn thành các đoạn dữ liệu dưới đây.

1. Cuộc xung đột ... (1)... diễn ra trong gần ...(2)... năm (1533 - 1592). Cuối cùng, ...(3)... chiếm được Thăng Long (Đông Kinh), nhà Mạc chạy lên ...(4)..., xung đột chấm dứt. Hậu quả là đất nước ...(5)..., trao đổi buôn bán giữa các vùng ...(6)..., đời sống nhân dân ...(7)...

2. Cuộc xung đột ... (8)... diễn ra trong gần nửa thế kỉ (...(9)....). Toàn bộ vùng đất ...(10)... ngày nay trở thành chiến trường ác liệt. Cuối cùng, hai bên lấy sông Gianh (Quảng Bình) làm ranh giới, phân chia đất nước thành ...(11)... Tình trạng đó kéo dài ảnh hưởng đến ...(12)... của quốc gia - dân tộc.

Phương pháp giải:

Đọc nội dung kiến thức bài học SGK trang 24 - 26, điền các thông tin còn thiếu sao cho phù hợp.

Lời giải chi tiết:

1. 

(1) Nam - Bắc triều

(2) 60

(3) Nam triều

(4) Cao Bằng

(5) bị chia cắt

(6) gặp nhiều khó khăn

(7) khốn cùng

2. 

(8) Trịnh - Nguyễn

(9) 1627 - 1672

(10) Quảng Bình, Hà Tĩnh

(11) Đàng Ngoài và Đàng Trong

(12) sự phát triển chung

Phần B Bài tập 1

Trả lời Bài tập 1 trang 26 Bài 5 SBT Lịch sử 8 Kết nối tri thức

Đọc đoạn tư liệu dưới đây, em hãy cho biết tình trạng xung đột giữa các thể lực phong kiến Trịnh, Nguyễn đưa đến những tác động gì? Nêu dẫn chứng qua tư liệu.

Tư liệu. Bất mãn với những chính sách cai trị của chính quyền và chạy khỏi cuộc nội chiến tàn khốc Nam - Bắc triều, từ thế kỉ XVI, những đợt di dân từ Bắc vào vùng Thuận - Quảng đã diễn ra nhanh và mạnh hơn trước. Hai thế kỉ kế tiếp, những làn sóng di cư ồ ạt từ Đàng Ngoài và Bắc Đàng Trong, hoặc tự phát, hoặc dưới sự tổ chức của chính quyền chúa Nguyễn, đã đưa người Việt tới khai phá vùng đồng bằng Nam Trung Bộ và Nam Bộ.”

(Theo Phạm Đức Anh, Mô hình tổ chức nhà nước ở Việt Nam thế kỉ X - XIX, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 2015, tr. 133)

Phương pháp giải:

Dựa vào nội dung kiến thức mục 2 SGK trang 24, 25 để trả lời câu hỏi.

Lời giải chi tiết:

- Tác động mang tính tích cực: đẩy mạnh quá trình khai khẩn vùng đất Đàng Trong.

- Dẫn chứng:

+ Những đợt di dân từ Bắc vào vùng Thuận - Quảng đã diễn ra nhanh và mạnh hơn trước.

+ Làn sóng di cư từ Đàng Ngoài và Bắc Đàng Trong đã đưa người Việt tới khai phá vùng Nam Trung Bộ và Nam Bộ.

Phần B Bài tập 2

Trả lời Bài tập 2 trang 26 Bài 5 SBT Lịch sử 8 Kết nối tri thức

Hãy hoàn thành bảng hệ thống (theo gợi ý dưới đây) về các cuộc xung đột Nam - Bắc triều và Trịnh - Nguyễn.

Phương pháp giải:

Đọc nội dung kiến thức bài học SGK trang 24 - 26, điền các thông tin còn thiếu vào bảng sao cho phù hợp.

Lời giải chi tiết:

Phần B Bài tập 3

Trả lời Bài tập 3 trang 26 Bài 5 SBT Lịch sử 8 Kết nối tri thức

Em có đồng ý với ý kiến: Thế kỉ XVI - XVII trong lịch sử dân tộc là hai thế kỉ của xung đột và chia cắt đất nước? Vì sao?

Phương pháp giải:

Đọc nội dung kiến thức bài học SGK trang 24 - 26, bày tỏ quan điểm của bản thân.

Lời giải chi tiết:

- Đồng ý với ý kiến: Thế kỉ XVI - XVII trong lịch sử dân tộc là hai thế kỉ của xung đột và chia cắt đất nước.

- Vì, ở Đại Việt, trong thế kỉ XVI – XVII đã diễn ra các cuộc xung đột Nam – Bắc triều và Trịnh – Nguyễn. Các cuộc xung đột này đã để lại nhiều hệ quả nghiêm trọng, như:

+ Đất nước bị chia cắt trong một thời gian dài.

+ Làng mạc bị tàn phá; sản xuất nông nghiệp, thủ công nghiệp bị đình trệ; trao đổi buôn bán giữa các vùng gặp nhiều khó khăn.

+ Đời sống nhân dân khốn cùng vì: nạn đói, bị bắt đi lính, đi phu, nhiều gia đình li tán.

Phần B Bài tập 4

Trả lời Bài tập 4 trang 26 Bài 5 SBT Lịch sử 8 Kết nối tri thức

Vì sao có sự khác nhau về cục diện chính quyền ở Đại Việt thế kỉ XVII: ở Đàng Ngoài hình thành cục diện “vua Lê - chúa Trịnh”, còn ở Đàng Trong do các chúa Nguyễn cai quản?

Phương pháp giải:

Dựa vào nội dung kiến thức mục 3 SGK trang 25, 26 để trả lời câu hỏi.

Lời giải chi tiết:

- Cuộc xung đột Trịnh - Nguyễn đã dẫn tới tình trạng chia cắt đất nước, hình thành cục diện “vua Lê - chúa Trịnh” ở Đàng Ngoài (vua chỉ là bù nhìn, quyền hành thuộc về phủ chúa), còn ở Đàng Trong do các chúa Nguyễn cai quản.

Phần B Bài tập 5

Trả lời Bài tập 5 trang 26 Bài 5 SBT Lịch sử 8 Kết nối tri thức

“Khôn ngoan qua được Thanh Hà

Dẫu rằng có cánh khó qua Luỹ Thầy”

Hai câu thơ trên cho em biết Luỹ Thầy có vai trò như thế nào trong thế kỉ XVII? Hãy chia sẻ thêm những hiểu biết của em về công trình này.

Phương pháp giải:

- Tìm hiểu về hai câu thơ trên cho em biết Luỹ Thầy có vai trò như thế nào trong thế kỉ XVII.

- Chia sẻ thêm những hiểu biết của em về công trình này.

=> Tìm hiểu qua sách , báo, internet,....

Lời giải chi tiết:

- Lũy Thầy (hay luỹ Đào Duy Từ - gọi theo tên của nhà quân sự tài ba đã chỉ huy xây dựng) là thành luỹ được xây dựng kiên cố, giúp chúa Nguyễn chống lại các cuộc tấn công của chúa Trịnh.

- Hiện nay, một phần dấu vết còn lại ở Luỹ Thầy (Quảng Bình) là minh chứng cho một thời kì lịch sử của dân tộc. Dưới chân luỹ sát cửa sông Nhật Lệ còn một tấm bia khắc dòng chữ: “Nơi đây đã từng diễn ra các cuộc giao tranh quyết liệt giữa hai thế lực phong kiến Trịnh - Nguyễn trong gần 50 năm của cuộc nội chiến”. HS có thể tìm hiểu thêm qua internet để biết về tình trạng hiện tại của di tích này.