Bài 9: Chiến tranh lạnh (1947 - 1989)

Mở đầu

Nhận định về tình trạng chiến tranh lạnh ngay sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Rây-mân A-ron viết: "Hoà bình là bất khả thị, chiến tranh không thể xảy ra (Cuộc đối đầu lớn, NXB Ga-li-mát. Pa-ri, 1948).

Em hiểu Chiến tranh lạnh là gì? Hãy chia sẻ những hiểu biết của em về nguyên nhân, biểu hiện và hậu quả của Chiến tranh lạnh.

Phương pháp giải:

- Tham khảo internet kết hợp kiến thức bài 4. Chiến tranh thế giới thứ hai (SGK trang 18).

- Nêu hiểu biết về chiến tranh lạnh và chia sẻ hiểu biết về nguyên nhân,hậu quả của Chiến tranh lạnh.

Lời giải chi tiết:

- Chiến tranh lạnh là chính sách thù địch của Mĩ và các nước đế quốc trong quan hệ với Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa.

- Nguyên nhân: sau khi kết thúc Chiến tranh thế giới lần thứ hai, Liên Xô chủ trương duy trì hoà bình an ninh thế giới, bảo vệ những thành quả của chủ nghĩa xã hội và đẩy mạnh phong trào cách mạng thế giới. Mỹ ra sức chống phá Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa, đẩy lùi phong trào cách mạng nhằm thực hiện mưu đồ bá chủ thế giới

- Biểu hiện:

+ Mỹ ráo riết chạy đua vũ trang, tăng cường ngân sách quân sự, thành lập các khối quân sự, các căn cứ quân sự bao quanh Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa, gây ra những cuộc chiến tranh đàn áp phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới.

+ Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa: buộc phải tăng ngân sách quốc phòng, củng cố khả năng phòng thủ của mình.

? mục 1

Khai thác tư liệu và thông tin trong mục, hãy trình bày nguyên nhân dẫn đến Chiến tranh lạnh.

Phương pháp giải:

- Đọc kĩ phần 1. Nguyên nhân xuất hiện Chiến tranh lạnh kết hợp tư liệu trong mục (SGK trang 41).

- Chỉ ra nguyên nhân dẫn đến Chiến tranh lạnh.

Lời giải chi tiết:

- Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Liên Xô và Mỹ cùng các nước tư bản Tây Âu chuyển từ quan hệ đồng minh sang đối đầu.

- Mỹ và các nước tư bản chủ nghĩa lo ngại về sự tồn tại và ảnh hưởng của chủ nghĩa cộng sản ở Liên Xô.

+ Mỹ muốn mở rộng ảnh hưởng và làm bá chủ thế giới.

+ Liên Xô đã giúp đỡ Đảng Cộng sản ở các nước Đông Âu thành lập các nhà nước dân chủ nhân dân, đi theo con đường xã hội chủ nghĩa.

- Tháng 3/1947, Tổng thống Mỹ Tơ-ru-man công khai thực hiện Chiến lược toàn cầu, từ bỏ hợp tác với Liên Xô, bắt đầu cuộc Chiến tranh lạnh chống Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa.

? mục 2

Trình bày một số biểu hiện của chiến tranh lạnh.

Phương pháp giải:

- Đọc kĩ phần 2. Biểu hiện của Chiến tranh lạnh (SGK trang 42).

- Chỉ ra một số biểu hiện của chiến tranh lạnh (về kinh tế, về chính trị, quân sự).

Lời giải chi tiết:

- Về kinh tế:

+ Mỹ và các nước tư bản chủ nghĩa: Thực hiện Kế hoạch Mác-san (1947), Mỹ đầu tư khoảng 13 tỉ USD cho 16 nước Tây Âu phục hồi kinh tế.

+ Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa: Thành lập Hội đồng Tương trợ kinh tế – SEV (1949), thúc đẩy sự hợp tác, giúp đỡ lẫn nhau giữa các nước xã hội chủ nghĩa.

- Về chính trị, quân sự:

+ Mỹ và các nước tư bản chủ nghĩa: Thành lập Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương – NATO (1949), chế tạo thành công bom nguyên tử (1945), phóng thành công vệ tinh nhân tạo (1958).

+ Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa: Thành lập Tổ chức Hiệp ước Vác-sa-va (1955), chế tạo thành công bom nguyên tử (1949), phóng thành công vệ tinh nhân tạo (1957).

? mục 3

Hãy nêu hậu quả của Chiến tranh lạnh.

Phương pháp giải:

- Đọc kĩ phần 3. Hậu quả của Chiến tranh lạnh (SGK trang 43).

- Chỉ ra hậu quả của Chiến tranh lạnh.

Lời giải chi tiết:

- Chiến tranh lạnh đã đẩy thế giới vào tình trạng luôn căng thẳng, đối đầu giữa hai phe đối lập, thậm chí làm bùng nổ các cuộc chiến tranh, xung đột cục bộ ở khắp các khu vực trên phạm vi toàn cầu, làm xuất hiện nguy cơ của một cuộc chiến tranh thế giới mới.

- Chiến tranh lạnh cũng đưa đến sự chia cắt lãnh thổ, chia rẽ tình cảm dân tộc, xung đột tôn giáo,... ở nhiều quốc gia, khu vực với hệ luỵ sâu sắc và lâu dài.

Luyện tập

Hãy hoàn thành bảng (theo gợi ý dưới đây vào vở) tóm tắt nguyên nhân, biểu hiện chính và hậu quả của Chiến tranh lạnh.

Phương pháp giải:

- Đọc kĩ phần 1,2,3 (SGK trang 41,42,43).

- Hoàn thành nội dung (Nguyên nhân, biểu hiện chính, hậu quả) 1 cách tóm tắt.

Lời giải chi tiết:

Vận dụng

Tìm hiểu từ sách, báo và internet, hãy nêu một số biểu hiện là hậu quả của Chiến tranh lạnh đối với thế giới hiện nay.

Phương pháp giải:

- Tìm hiểu thông tin trên sách, báo và internet và đọc kĩ bài 9.Chiến tranh lạnh (1947-1989).

- Nêu 1 số biểu hiẹn của Chiến tranh lạnh đối với thế giới hiện nay.

Lời giải chi tiết:

Một số biểu hiện là hậu quả của Chiến tranh lạnh đối với thế giới hiện nay:

- Tình trạng chia cắt trên bán đảo Triều Tiên.

- Xung đột, bạo loạn có xu hướng lan rộng gây bất ổn, chia rẽ tại các nước Trung Đông.

- Chiến tranh, xung đột, nghèo đói... đã tạo nên làn sóng di cư lớn chưa từng có kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai, tràn vào châu Âu, các nước EU.