Bài 9. Cuộc cải cách của Hồ Quý Ly và Triều Hồ

? mục 1

Trả lời câu hỏi mục 1 trang 61 SGK Lịch sử 11

Khai thác Tư liệu 1 và thông tin trong mục, trình bày bối cảnh lịch sử diễn ra cải cách của Hồ Quý Ly và triều Hồ.

Phương pháp giải:

Đọc nội dung mục 1 trang 61 SGK.

Lời giải chi tiết:

* Về kinh tế - xã hội: 

- Từ nửa sau thế kỉ XIV, nhà nước không còn quan tâm đến sản xuất nông nghiệp, không chăm lo tu sửa, bảo vệ đê điều, các công trình thuỷ lợi,... nên nhiều năm bị mất mùa, đói kém.

- Vương hầu, quý tộc, địa chủ nắm trong tay nhiều ruộng đất khiến ruộng đất của nông dân bị thu hẹp, đời sống bấp bênh, khổ cực. 

- Nhiều nông dân phải bán ruộng đất, vợ, con cho các quý tộc, địa chủ giàu có và bị biến thành nô tì.

=> Mâu thuẫn giữa nông dân nghèo, nô tì với giai cấp thống trị trở nên gay gắt. 

* Về chính trị: 

- Quan lại nhà Trần ngày càng sa đọa, trung thần thì ít mà kẻ gian nịnh thì nhiều.

- Nhà Trần suy yếu, không còn khả năng bảo vệ đất nước trước các cuộc chiến của giặc ngoại xâm. 

- Hồ Quý Ly buộc vua Trần nhường ngôi, lập ra triều Hồ (1400).

? mục 2

Trả lời câu hỏi mục 2 trang 63 SGK Lịch sử 11

Khai thác tư liệu 2, 3 và thông tin trong mục, trình bày nội dung cuộc cải cách của Hồ Quý Ly và triều Hồ

Phương pháp giải:

Đọc nội dung mục 2 trang 62. 63 SGK.

Lời giải chi tiết:

* Kinh tế -xã hội: 

- Phát hành tiền giấy thay tiền đồng.

- Ban hành chính sách hạn điền, quy định lại biểu thuế đinh, thuế ruộng.

- Ban hành chính sách hạn nô: hạn chế nô tì được nuôi của vương hầu, quý tộc, quan lại.

* Quân sự: 

- Làm lại sổ đinh để tăng cường quân số.

- Sản xuất vũ khí, chế tạo súng thần cơ, làm thuyền chiến mới.

- Bố trí phòng thủ nơi hiểm yếu, xây dựng một số thành kiên cố.

* Văn hóa - giáo dục: 

- Về tư tưởng, đề cao Nho giáo trên cơ sở có phê phán, chọn lọc; từng bước đưa Nho giáo trở thành ý thức hệ tư tưởng chủ đạo trong đời sống chính trị và đời sống cung đình.

- Về tôn giáo, hạn chế sự phát triển thái quá của Phật giáo và Đạo giáo; bắt sư tăng chưa đến 50 tuổi phải hoàn tục, 50 tuổi trở lên phải trải qua kì sát hạch, nếu không đạt phải hoàn tục làm dân thường.

- Về chữ viết, đề cao và khuyến khích sử dụng chữ Nôm, biên soạn sách chữ Nôm giải thích về Kinh Thi để dạy hậu phi và cung nhân.

- Về giáo dục, chú trọng giáo dục, chủ trương mở rộng hệ thống trường học, bổ sung chức học quan ở các địa phương, ban cấp ruộng đất cho trường học.

- Về khoa cử, sửa đổi nội dung các khoa thi, quy định chặt chẽ phương thức thi, bổ sung nội dung thi viết và làm tính, định lệ thi Hương và thi Hội theo định kì.

? mục 3

Trả lời câu hỏi mục 3 trang 63 SGK Lịch sử 11

Trình bày kết quả và ý nghĩa cuộc cải cách của Hồ Quý Ly và triều Hồ.

Phương pháp giải:

Đọc nội dung mục 3 trang 63 SGK.

Lời giải chi tiết:

* Kết quả:

- Cuộc cải cách của Hồ Quý Ly và triều Hồ có nhiều điểm tiến bộ:

+ Đưa đất nước thoát khỏi tình trạng khủng hoảng.

+ Củng cố quyền lực của chính quyền trung ương. 

+ Làm suy yếu thế lực của tầng lớp quý tộc, tôn thất triều Trấn, củng cố quyền lực của Nhà nước quân chủ trung ương tập quyền.

+ Những cải cách trên lĩnh vực văn hoá, giáo dục của Hồ Quý Ly và triều Hồ thể hiện tư tưởng tiến bộ nhằm xây dựng một nền văn hoá, giáo dục mang bản sắc dân tộc.

- Tuy nhiên, những cải cách của Hồ Quý Ly và triều Hồ vẫn còn chưa triệt để và kết quả trong thực tế còn hạn chế.

* Ý nghĩa: Cuộc cải cách có ý nghĩa trong việc bước đầu ổn định tình hình xã hội, củng cố tiềm lực của đất nước để chuẩn bị đối phó với giặc ngoại xâm.

Luyện tập

Trả lời câu hỏi luyện tập trang 63 SGK Lịch sử 11

Hoàn thành bảng thống kê (theo gợi ý dưới đây vào vở) về các nội dung chủ yếu trong cuộc cải cách của Hồ Quý Ly và triều Hồ.

Phương pháp giải:

Đọc lại thông tin mục 2 SGK trang 62 - 63 và hoàn thành bảng thống kê về các nội dung chủ yếu trong cuộc cải cách của Hồ Quý Ly và triều Hồ.

Lời giải chi tiết:

Vận dụng

Trả lời câu hỏi vận dụng trang 63 SGK Lịch sử 11

Có nhận định cho rằng: “Hồ Quý Ly là một nhà cải cách lớn, kiên quyết và táo bạo.” Em đồng ý với nhận định đó không? Vì sao? Sưu tầm thêm tư liệu từ sách, báo và internet để tìm dẫn chứng chứng minh cho ý kiến của em.

Phương pháp giải:

Từ nội dung kiến thức đã học trong bài Cuộc cải cách của Hồ Qúy Ly và Triều Hồ, trong đó tìm hiểu rõ hơn về cuộc cải cách của Hồ Qúy Ly qua sách, báo và internet để nhận xét và giải thích nhận định đã cho.

Lời giải chi tiết:

Em đồng ý với nhận định "Hồ Quý Ly là một nhà cải cách lớn, kiên quyết và táo bạo". Thông qua những chính sách cải cách ông đưa ra sau khi lên ngôi vua có thể thấy, ông là người có nhiều năng lực về chính trị, kinh tế, văn hóa. Trong bài viết "Những cải cách của Hồ Quý Ly cuối thế kỷ XIV - đầu thế kỷ XV" của trang Bảo tàng lịch sử Việt Nam có viết: "Trong khoảng 35 năm nắm quyền chính ở triều Trần và triều Hồ, ông đã tiến hành một loạt các biện pháp cải cách về nhiều mặt, thay đổi chính sách cũ, đề ra chính sách mới. Những biện pháp đó nhằm giải quyết cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội Đại Việt, thủ tiêu những yếu tố cát cứ của quý tộc nhà Trần, xây dựng một nhà nước quân chủ chuyên chế tập trung vững mạnh. Những cải cách của ông tương đối toàn diện và có hệ thống nhất, bao gồm nhiều lĩnh vực từ chính trị, quốc phòng đến kinh tế, xã hội, văn hóa, giáo dục." Những chính sách cải cách của ông thể hiện ông rất quan tâm đến tình hình đất nước, mong muốn đưa nước ta thoát khỏi tình trạng khủng hoảng. Ông có tầm nhìn, năng lực và quyết đoán. Chính sách cải cách thu được những thành tựu nhất định xong vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập.