Cảm hứng chủ đạo của một tác phẩm văn học là tình cảm sâu sắc, mãnh liệt chi phối toàn bộ cách thể hiện đời sống, con người và sự lựa chọn hình thức nghệ thuật trong tác phẩm.

=> Nói cách khác, cảm hứng chủ đạo là trạng thái tình cảm mãnh liệt, thường gắn với tư tưởng và đánh giá nhất định xuyên suốt tác phẩm.

Ví dụ:

Cảm hứng chủ đạo trong bài thơ Mẹ của Đỗ Trung Lai là cảm hứng xót thương, day dứt xen lẫn bất lực, nuối tiếc khi nhận ra dấu ấn thời gian và những nỗi vất cả của cuộc đời đã in hằn lên bóng dáng mẹ.

Nguyên Tiêu - Hồ Chí Minh.

Ngày Hoà bình đầu tiên - Phùng Khắc Bắc.

Những bóng người trên sân ga - Nguyễn Bính.

Tạm biệt Huế - Thu Bồn.

Vào chùa - Đồng Đức Bốn.

Sư đoàn - Phạm Ngọc Cảnh.

Chiếc xe xác qua phường Dạ Lạc - Văn Cao.

Núi Đôi - Vũ Cao.