Đề thi giữa kì 2 Văn 12 - Đề số 8
Đề thi
ĐỀ THI GIỮA KÌ 2 NGỮ VĂN 12 KNTTVCS
I. PHẦN ĐỌC HIỂU
Đọc văn bản sau
Trời hửng (Tình thiên)
- Hồ Chí Minh-
Sự vật vẫn xoay đà định sẵn,
Hết mưa là nắng hửng lên thôi;
Đất trời một thoáng thu màn ướt,
Sông núi muôn trùng trải gấm phơi;
Trời ẩm, hoa cười chào gió nhẹ,
Cây cao, chim hót rộn cành tươi;
Người cùng vạn vật đều phơi phới,
Hết khổ là vui vốn lẽ đời.
(Nam Trân dịch)
Câu 1: Nêu căn cứ để xác định thể thơ trong bài thơ trên.
Câu 2: Chỉ ra nghệ thuật ẩn dụ trong câu thơ “Hết mưa là nắng hửng lên thôi”.
Câu 3: Nêu tác dụng của yếu tố cổ điển và hiện đại trong bài thơ
Câu 4: Qua bài thơ, anh chị cảm nhận được điều gì trong vẻ đẹp tâm hồn của Hồ Chí Minh?
Câu 5: Từ nội dung của 2 câu thơ cuối, anh/ chị rút ra được những bài học gì cho bản thân? (Trình bày khoảng 5-7 dòng)
II. PHẦN VIẾT
Câu 1.
Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) làm rõ tâm trạng, cảm xúc của nhân vật trữ tình trong bài thơ Trời hửng (Hồ Chí Minh) được trích dẫn ở phần Đọc hiểu.
Câu 2.
Nhà bác học người Pháp Marie Curie cho rằng: Tổ quốc quan trọng hơn sinh mệnh, là cha mẹ của chúng ta, là đất đai của chúng ta.
Từ câu nói trên, anh/ chị hãy viết một bài văn (khoảng 600 chữ) bàn về trách nhiệm của tuổi trẻ đối với nền độc lập của Tổ quốc.
Đáp án
I. ĐỌC HIỂU
Câu 1:
Phương pháp:
- Vận dụng kiến thức về đặc điểm thể thơ Đường luật.
- Quan sát số câu, số chữ trong mỗi câu, cách gieo vần, bố cục của bài thơ.
Cách giải:
- Bài thơ được viết theo thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật.
- Căn cứ xác định:
+ Bài thơ gồm 8 câu (bát cú)
+ Mỗi câu 7 chữ (thất ngôn).
+ Có niêm luật và gieo vần theo quy luật thơ Đường, gieo vần bằng ở cuối các câu 2, 4, 6, 8
Câu 2:
Phương pháp:
- Xác định hình ảnh ẩn dụ trong câu thơ.
- Liên hệ ý nghĩa tượng trưng của hình ảnh đó trong đời sống con người.
Cách giải:
- Trong câu thơ “Hết mưa là nắng hửng lên thôi”:
+ Hình ảnh “mưa” là ẩn dụ cho khó khăn, thử thách, đau khổ trong cuộc sống.
+ Hình ảnh “nắng hửng” là ẩn dụ cho niềm vui, sự tươi sáng, hi vọng sau gian khổ.
=> Câu thơ gửi gắm một triết lí: sau khó khăn, thử thách thì niềm vui và ánh sáng sẽ đến.
Câu 3:
Phương pháp:
- Nhận diện yếu tố cổ điển (thể thơ, bút pháp, hình ảnh thiên nhiên).
- Nhận diện yếu tố hiện đại (cảm hứng sống, tư tưởng, cách nhìn cuộc đời).
- Nêu tác dụng kết hợp của hai yếu tố.
Cách giải:
- Yếu tố cổ điển:
+ Thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật.
+ Hình ảnh thiên nhiên quen thuộc: trời, đất, sông, núi, hoa, chim.
+ Bút pháp tả cảnh ngụ tình.
- Yếu tố hiện đại:
+ Tinh thần lạc quan, tin tưởng vào tương lai.
+ Quan niệm sống tích cực: sau gian khổ sẽ là niềm vui.
→ Tác dụng: Sự kết hợp giữa cổ điển và hiện đại làm cho bài thơ vừa giàu chất truyền thống, vừa thể hiện tinh thần sống tích cực, lạc quan của con người thời đại mới, qua đó làm nổi bật vẻ đẹp tâm hồn của tác giả.
Câu 4:
Phương pháp:
- Phân tích bức tranh thiên nhiên và triết lí sống trong bài thơ.
- Từ đó khái quát phẩm chất tâm hồn của tác giả.
Cách giải:
Qua bài thơ, có thể cảm nhận được vẻ đẹp tâm hồn Hồ Chí Minh:
- Tình yêu thiên nhiên tha thiết, cảm nhận tinh tế trước sự biến chuyển của đất trời sau cơn mưa.
- Tinh thần lạc quan, yêu đời, luôn hướng tới ánh sáng và niềm vui.
- Niềm tin vào quy luật cuộc sống: sau gian khổ sẽ đến hạnh phúc.
=> Bài thơ thể hiện một tâm hồn ung dung, lạc quan và giàu nghị lực, dù trong hoàn cảnh khó khăn vẫn luôn tin tưởng vào tương lai.
Câu 5:
Phương pháp:
- Xác định ý nghĩa hai câu thơ cuối: triết lí về quy luật cuộc đời.
- Rút ra bài học nhận thức và hành động cho bản thân.
Cách giải:
Đoạn văn tham khảo:
Hai câu thơ cuối gợi cho tôi nhiều suy ngẫm về quy luật của cuộc sống. Trong hành trình trưởng thành, con người khó tránh khỏi những khó khăn và thử thách. Tuy nhiên, nếu biết kiên trì và giữ vững niềm tin, ta sẽ vượt qua những “cơn mưa” của cuộc đời để đón nhận “ánh nắng” của niềm vui và thành công. Vì vậy, mỗi người cần rèn luyện bản lĩnh, không nản lòng trước thất bại. Chính thái độ sống lạc quan và nghị lực bền bỉ sẽ giúp ta vững bước trên con đường phía trước.
II. VIẾT
Câu 1:
Phương pháp:
* Mở đoạn:
Giới thiệu khái quát tâm trạng, cảm xúc của nhân vật trữ tình trong bài thơ Trời hửng.
* Thân đoạn:
- Cảm xúc ung dung, bình thản trước quy luật vận động của tự nhiên: “Sự vật vẫn xoay đà định sẵn” → nhận thức sâu sắc về quy luật của cuộc đời.
- Niềm vui, sự rung động trước bức tranh thiên nhiên sau cơn mưa:
+ Hình ảnh thiên nhiên tươi sáng: sông núi, hoa, chim, gió nhẹ.
+ Thiên nhiên tràn đầy sức sống → tâm hồn con người cũng phơi phới, yêu đời.
- Niềm tin và triết lí sống lạc quan: Từ cảnh thiên nhiên rút ra quy luật cuộc đời: sau gian khổ sẽ đến niềm vui.
* Kết đoạn:
Khẳng định vẻ đẹp tâm hồn của nhân vật trữ tình
Cách giải:
Đoạn văn tham khảo:
Trong bài thơ Trời hửng, nhân vật trữ tình bộc lộ một tâm trạng phơi phới, lạc quan và tràn đầy niềm tin vào quy luật tốt đẹp của cuộc sống. Trước hết, đó là cảm giác ung dung, bình thản khi nhận ra sự vận động tất yếu của vạn vật: “Sự vật vẫn xoay đà định sẵn”. Cách nhìn ấy cho thấy một tâm hồn từng trải, hiểu rõ quy luật của tự nhiên cũng như của đời sống con người. Từ sau cơn mưa, bức tranh thiên nhiên hiện lên tươi sáng và tràn đầy sức sống: sông núi như “trải gấm phơi”, hoa nở tươi cười trong gió nhẹ, chim hót rộn ràng trên cành cao. Những hình ảnh giàu sức gợi ấy thể hiện sự rung động tinh tế của nhân vật trữ tình trước vẻ đẹp của đất trời. Thiên nhiên như được hồi sinh sau mưa, mang đến cảm giác khoan khoái và niềm vui lan tỏa trong lòng người. Không chỉ dừng lại ở cảm xúc trước cảnh vật, nhân vật trữ tình còn rút ra một triết lí sâu sắc về cuộc đời: “Hết khổ là vui vốn lẽ đời”. Qua đó, ta thấy được niềm tin mạnh mẽ vào quy luật tất yếu của cuộc sống: sau những khó khăn, gian khổ sẽ là niềm vui và ánh sáng. Bài thơ vì thế không chỉ khắc họa vẻ đẹp của thiên nhiên sau mưa mà còn thể hiện một tâm hồn giàu nghị lực, luôn lạc quan và hướng về tương lai.
Câu 2:
Phương pháp:
* Mở bài:
- Dẫn dắt từ câu nói của Marie Curie.
- Nêu vấn đề nghị luận: trách nhiệm của tuổi trẻ đối với nền độc lập của Tổ quốc.
* Thân bài:
a. Giải thích
- Tổ quốc là quê hương, đất nước, cội nguồn của mỗi con người.
- Ý nghĩa cả câu
b. Ý nghĩa của nền độc lập
- Độc lập là điều kiện để đất nước phát triển.
- Nhân dân được sống tự do, hạnh phúc.
- Là thành quả của sự hi sinh của nhiều thế hệ cha anh.
c. Phê phán
- Những người trẻ thờ ơ với vận mệnh đất nước.
- Lối sống ích kỉ, thiếu trách nhiệm với xã hội.
d. Trách nhiệm của tuổi trẻ
- Nhận thức đúng đắn về giá trị của độc lập, chủ quyền dân tộc.
- Ra sức học tập, rèn luyện, chuẩn bị tri thức để xây dựng đất nước.
- Giữ gìn và phát huy truyền thống yêu nước.
- Sẵn sàng cống hiến, bảo vệ Tổ quốc khi cần thiết.
- Sống có trách nhiệm với cộng đồng và xã hội.
* Kết bài:
Khẳng định lại ý nghĩa thiêng liêng của nền độc lập dân tộc và vai trò của tuổi trẻ trong việc giữ gìn và phát triển Tổ quốc.
Cách giải:
Bài văn tham khảo:
Nhà bác học người Pháp Marie Curie từng khẳng định rằng: Tổ quốc quan trọng hơn sinh mệnh, là cha mẹ của chúng ta, là đất đai của chúng ta. Câu nói giản dị nhưng chứa đựng ý nghĩa sâu sắc, nhắc nhở mỗi con người về giá trị thiêng liêng của Tổ quốc. Đối với tuổi trẻ, thế hệ đang mang trong mình sức sống và khát vọng cống hiến, ý thức trách nhiệm đối với nền độc lập của đất nước lại càng có ý nghĩa quan trọng.
Tổ quốc là quê hương, là nơi gắn bó với lịch sử, văn hóa và truyền thống của dân tộc. Nền độc lập của Tổ quốc chính là điều kiện để đất nước phát triển, để nhân dân được sống trong hòa bình, tự do và hạnh phúc. Độc lập ấy không phải tự nhiên mà có, mà được đánh đổi bằng biết bao hi sinh của các thế hệ cha anh. Lịch sử dân tộc Việt Nam đã ghi lại nhiều trang sử hào hùng trong công cuộc bảo vệ đất nước. Chiến thắng Bạch Đằng năm 938 do Ngô Quyền lãnh đạo đã mở ra thời kì độc lập lâu dài cho dân tộc. Trong thế kỉ XX, dưới sự lãnh đạo của Hồ Chí Minh, nhân dân Việt Nam đã làm nên những chiến thắng vang dội, tiêu biểu là chiến thắng Điện Biên Phủ, chấm dứt ách thống trị của thực dân, khẳng định mạnh mẽ ý chí độc lập của dân tộc. Những sự kiện lịch sử ấy nhắc nhở thế hệ hôm nay phải trân trọng và gìn giữ nền độc lập mà cha ông đã dày công xây dựng.
Trong bối cảnh hiện nay, trách nhiệm của tuổi trẻ đối với nền độc lập của Tổ quốc không chỉ thể hiện trong chiến đấu bảo vệ đất nước mà còn được thể hiện qua nhiều hành động thiết thực. Trước hết, mỗi người trẻ cần nuôi dưỡng lòng yêu nước và nhận thức đúng đắn về giá trị của độc lập dân tộc. Bên cạnh đó, tuổi trẻ cần ra sức học tập, rèn luyện tri thức và kĩ năng để đóng góp vào sự phát triển của đất nước. Trong thời đại khoa học và công nghệ phát triển mạnh mẽ, tri thức chính là sức mạnh giúp quốc gia vươn lên và khẳng định vị thế trên trường quốc tế. Ngoài ra, thanh niên cần tích cực tham gia các hoạt động vì cộng đồng, giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc.
Thực tế cho thấy có rất nhiều người trẻ đang nỗ lực cống hiến cho đất nước bằng những việc làm thiết thực. Nhiều học sinh, sinh viên Việt Nam đạt thành tích cao trong các kì thi quốc tế, góp phần khẳng định trí tuệ Việt Nam. Nhiều thanh niên tình nguyện tham gia các chương trình hỗ trợ cộng đồng, giúp đỡ người dân ở vùng sâu vùng xa. Không ít bạn trẻ đang miệt mài nghiên cứu khoa học, khởi nghiệp sáng tạo hoặc tham gia lực lượng quân đội, công an để bảo vệ và xây dựng đất nước. Những việc làm ấy tuy thầm lặng nhưng đã thể hiện rõ tinh thần trách nhiệm của tuổi trẻ đối với Tổ quốc.
Tuy nhiên, trong xã hội vẫn còn một bộ phận người trẻ sống thờ ơ, thiếu trách nhiệm với đất nước, chỉ quan tâm đến lợi ích cá nhân mà quên đi nghĩa vụ với cộng đồng. Lối sống ích kỉ, thiếu lí tưởng ấy cần được phê phán và thay đổi. Mỗi người trẻ cần hiểu rằng tương lai của đất nước gắn liền với tương lai của chính mình, vì vậy không thể đứng ngoài những vấn đề chung của dân tộc.
Là thế hệ trẻ hôm nay, mỗi chúng ta cần ý thức rõ trách nhiệm của bản thân bằng cách học tập nghiêm túc, rèn luyện đạo đức, sống có trách nhiệm với xã hội và sẵn sàng cống hiến khi Tổ quốc cần. Khi mỗi người trẻ đều có tinh thần trách nhiệm và lòng yêu nước, nền độc lập của đất nước sẽ ngày càng vững bền và phát triển. Lời nhắn nhủ của Marie Curie vì thế vẫn luôn mang ý nghĩa sâu sắc, nhắc nhở chúng ta phải biết trân trọng và cống hiến cho Tổ quốc thân yêu.