Đề thi học kì 1 Ngữ Văn 12

Đề thi

I. ĐỌC HIỂU (4đ)

THUỶ THỦ TÀU VIỄN DƯƠNG (*)

(Bệnh sĩ, Lưu Quang Vũ)

Đôi nét về hài kịch Bệnh sĩ

Nội dung vở kịch lấy bối cảnh ở một vùng làng quê nông thôn, kể về ông chủ tịch xã Toàn Nha và những xã viên của xã Hùng Tâm. Họ đều là những người dân hiền lành, chân chất, thật thà,... nhưng vì tính háo danh, tính “sĩ” mà ai cũng cố gắng phấn đấu cho mình có một cái mác thật sang trọng và hiện đại... Và từ căn bệnh đó mà xảy ra bao chuyện dở khóc, dở cười.

Bệnh sĩ của cổ tác giả Lưu Quang Vũ đề cập đến “bệnh tưng bừng dối trá, tưng bừng phô trương, tưng bừng thành tích”.

Nhân vật

Các quan khách, các diễn viên đội văn nghệ và những xã viên của “Liên đoàn tổ

hợp xã Công nông thương tín Hùng Tâm”.

Sau đây là cảnh III của vở kịch

Nhà Ông Thình

Ông Thình và Hưng. Hưng vừa từ ngoài vào, tay xách túi, mặc áo xanh bảo hộ lao động, bên trong là áo sọc thuỷ thủ.

Hưng: Chú.

Ông Thình: Hưng, cháu về đấy à? Trời ơi, xem nào: to khoẻ lên, rắn rỏi hẳn... thuỷ thủ có khác... Chà chà, mọi người đang mong đợi cháu. Nhận được điện, chú đã báo tin. Gặp ai chưa? Gặp cái Nhàn chưa?

Hưng: Chưa, từ bến sông cháu về thẳng nhà.

Ông Thình: Hay lắm! Thế là cháu đã trưởng thành, đã hiển đạt, chú mừng vô cùng. Vinh dự, mát mặt về cháu. Nhưng sao... cháu ăn mặc xuềnh xoàng thế này, đồng chí thuyền trưởng viễn dương?

Hưng: Viễn dương nào ạ?

Ông Thình: Viễn dương hàng hải Vốt-xcô. Cháu là thuyền trưởng.

Hưng: Ai bảo chú thế?

Ông Thình: Cô Nhàn. cô Nhàn kể, mọi người ai cũng trầm trồ thán phục cháu. Họ bảo cháu nay Nhật, mai Pháp, ngày kia Hồng Kông,... Cả xã ta giờ mới có một người làm thuyền trưởng.

Hưng: Thế đấy, cô Nhàn kể... Chết thật.

Ông Thình: Ông Nha, bố cô Nhàn, thì quý cháu, tự hào về cháu vô cùng. Nhưng sao lại chết? Cháu vẫn là thuyền trưởng chứ?

Hưng: Vâng... Nhưng thế này chú ạ... Chuyện này cháu cũng đang bối rối khó xử quá đây... số là... ngày chia tay Nhàn, cháu đã hứa với Nhàn là sẽ trở thành một nhà hàng hải. Cô gái lãng mạn ấy cứ một hai đòi cháu phải thành một nhà hàng hải, một thuyền trưởng... Nhưng cháu... quả giờ cũng đã là thuyền trưởng thật, nhưng không phải thuyền trưởng tàu biển đâu, mà chỉ là phụ trách một con tàu cũ kĩ nhỏ xíu, một con tàu kéo xà lan chuyên chạy đường sông, tàu chỉ có cháu với một anh thợ máy...

Ông Thình: Sao? Thế mày không vào hàng hải à?

Hưng: Có chứ ạ, nhưng cháu không được học tàu biển, người ta phân cháu học vận tải đường sông. Ra trường, họ cử cháu về làm việc ở một công ty vận tải của tỉnh nhà... Lúc mới vào học, viết thư cho Nhàn cháu đã không dám nói sự thật sợ cô ấy thất vọng. Cô ấy chỉ mong cháu trở thành thuyền trưởng đi biển, và cháu đã hứa, đã thề thốt, nên cháu đành nói dối cô ấy... Cháu thật tồi... Cháu sĩ, cháu sợ cô ấy sẽ không yêu cháu nữa...

Ông Thình: Mày thật là.. Mày giết tao, mày giết tao rồi, Hưng ạ.

Hưng: Cháu chỉ là một thằng thợ tàu đường sông, nhưng cháu yêu công việc của cháu. Cháu đã quyết định rồi: lần này về cháu sẽ nói thật hết với cô ấy, rồi muốn ra sao thì ra...

Ông Thình: Mày giết tạo rồi, có phải mình cái Nhàn đâu, mà còn ông Nha, bố nó. Mày còn lạ gì ông ấy, ông ấy chúa thích danh tiếng oai vệ, cạnh ông ấy lại có thằng Sửu. Họ đã tán đủ thứ về mày, nào là tài giỏi, nào là sang trọng, giàu có, biết đâu mày lại xơ xác thất thểu thế kia. Cũng chính vì vậy mà ông ấy ưng chuyện mày với cái Nhàn, đã định lần này mày về sẽ ăn hỏi... Ông Nha lại là chủ tịch, là chủ nhiệm, giờ họ gọi là giám đốc Liên hợp xã, chú là cấp dưới của ông ấy...

Hưng: Cháu sẽ thú thật với bác Nha.

Ông Thình: Không được, mày không biết tính khí ông ta đâu. Sẽ hỏng hết. Đừng hòng ông ấy gả con gái cho mày, mà ông ấy cũng sẽ cạch mặt tao, mất hết ông ấy mất thôi. Giời ạ, tao cứ đinh ninh mày là thuyền trưởng.

Hưng: Thì cháu cũng là thuyền trưởng thật đấy thôi, nhưng mà là thuyền trưởng tàu đường sông. Con tàu đang đỗ ngoài bến Nhang xã ta ấy, chúng cháu chở phân đạm cho xã ta đấy.

Ông Thình: Lại thế nữa. Giời ơi, tưởng mày nên danh nên tướng gì, viễn dương hàng hải, hơn cả phi công, hơn cả lái tàu vũ trụ, nào ngờ... mày lái tàu chở cứt hả cháu?

Hưng: Sao lại cứt? Phân lân, phân đạm.

Ông Thình: Thì cũng thế. Cứt hoá học. Chú thì chẳng sao đâu, chở phân cũng được. Chú là nhà nông chú biết chứ: “Nhất nước, nhì phân”. Không có thứ bón ruộng lấy gì mà ăn? Nhưng họ có nghĩ như thế đâu. Họ thích Vốt-xcô vốt cậu cơ. Không không được. Hưng, đã ai thấy mày ở trên cái tàu chở phân ấy xuống chưa?

Hưng: Cháu không để ý, hình như chưa.

Ông Thình: Thế này Hưng ạ, mày tuyệt nhiên không được lộ ra, không được nói gì cả. Cứ nhận mày là thuyền trưởng viễn dương đi. Mày về ít hôm rồi lại đi cơ mà. Cốt xong việc ăn hỏi đã. Mà cũng để thư thư để ông ấy khỏi xỉ vả tạo. Đối với ông này thì không gì tai hại bằng làm ông ấy tẽn, ông ấy mất danh tiếng. Nên mày đừng nói gì cả, cứ nhận mày là thuyền trưởng viễn dương đi!

Hưng: Cháu lại phải tiếp tục nói dối Nhàn ư? Lại nói dối cả bác Nha?

Ông Thình: Thì đã sao? Chính họ cũng luôn dối dá. Chính ông Nha đang bắt tao đi mượn lợn các nhà về bỏ vào chuồng chung để cho khách tham quan tới quay vô tuyến. Mày cứ nhận là thuyền trưởng viễn dương đi. Chú xin mày, đừng làm chú bẽ. Mà mày cũng rất yêu cái Nhàn kia mà, mày có muốn mất vợ không có muốn mất cái Nhàn không?

Hưng: Không. Nhưng cháu không muốn nói dối nữa.

Ông Thình: Một thời gian nữa thôi, rồi sau này mày muốn nói gì thì nói. Sông hay biển thì cũng thế, lúc đó họ giết được mày à? Nhưng bây giờ thì chớ... Nghe chú, có phải mình ăn cắp ăn trộm hay gián điệp phản động gì đâu mà sợ.

Hưng: Viết thư nói bốc phét còn dễ, đằng này, mình phải đóng kịch... cháu ngượng lắm, cháu chưa đi biển một ngày... đi biển không phải nghề của cháu.

Ông Thình: Thì ngay tao đây này, có biết nghề làm pháo bao giờ đâu. Ông ấy bắt tao phải phụ trách việc làm pháo, Ông ấy đang lên cơn mê pháo, để ra khẩu hiệu. Cả xã làm pháo, nhà nhà làm pháo... Bao nhiêu tiền của ông ấy đổ ra mua thuốc nổ về chất ở trụ sở. Mà pháo thì đã bán được đâu. Quả nổ, quả xịt. Tao đến khổ vì ông ấy. Kiểu này cuối năm tao cũng xin nghỉ thôi. Nhưng bây giờ thì không được. Mai lại là ngày họ đón khách về, rồi viết báo, rồi quay phim...

Không, chú lạy mày đấy ! Mày cứ nhận là Vốt-xcô cho chú ! Mày có muốn cả hai chú cháu mình ê mặt không? Không chứ gì, thế thì phải nghe chú. Có điều... mày phải kiếm đâu ra bộ quần áo cho nó có vẻ thuyền trưởng viễn dương để ra mắt họ, chứ không được ăn mặc tuềnh toàng thế kia.

Hưng: Kiếm đâu ra? Thôi được, cháu nghe chú. Anh bạn cùng tàu với cháu có mấy bộ quần áo hàng hải đẹp lắm. Anh ấy đi học thợ máy tàu biển về, cháu sẽ nhờ anh ấy giúp.

Ông Thình: Đúng rồi, bạn bè phải giúp nhau lúc hoạn nạn. Cháu về tàu ngay đi. Nhớ đừng để ai trông thấy. Chuẩn bị thật kĩ càng rồi mai hẵng về đây. Nhớ cháu nhé. Nhớ là thuyền trưởng hàng hải Vốt-xcô, chết cũng phải là Vốt-xcô, không thì hỏng hết!

Hưng: Chỉ tại cháu thôi, chỉ tại cháu đã không dám nói thật từ đầu với Nhàn... thế là hôm nay cháu lại chưa được gặp cô ấy.

Ông Thình: Mai. Mai họ sẽ đón cháu rất trọng thể đấy. Đi đi, rồi mai về. Nhớ là thuyền trưởng viễn dương nhá. Đi đi, đừng để ai nhìn thấy cháu xuống tàu chở phân. Đi lối này này! Giời ạ, có khổ thân tôi không cơ chứ!

(Hưng nhìn trước nhìn sau rồi chạy vụt đi. Ông Thình vò đầu bứt tại nhìn theo)

(Lưu Quang Vũ và Xuân Quỳnh gửi lại, Hội Văn học Nghệ thuật Đà Nẵng, 1989)

(*) Tên văn bản do nhóm tác giả đặt.

* Lưu Quang Vũ (1948 – 1988) là một nhà soạn kịch, nhà đạo diễn sân khấu. Từ năm 1978 đến 1988, Lưu Quang Vũ làm biên tập viên ở Tạp chí Sân khấu, bắt đầu sáng tác kịch nói với vở kịch đầu tay Sống mãi tuổi 17 viết lại theo kịch bản của Vũ Duy Kì.

Câu hỏi

Câu 1. Hãy xác định 3 đặc điểm tiêu biểu của hài kịch trong văn bản Thuỷ thủ tàu viễn dương. (0.5 điểm)

Câu 2. Xác định một số xung đột, mâu thuẫn chủ yếu trong văn bản hài kịch Thuỷ thủ tàu viễn dương và phân tích đôi nét về tác dụng của chúng. (0.5 điểm)

Câu 3. Đoạn trích hài kịch trên đã sử dụng những thủ pháp gây cười nào?(1.0 điểm)

Câu 4. Theo em, thủ pháp gây cười nào ấn tượng nhất ?Vì sao? (1.0 điểm)

Câu 5. Phân tích đôi nét về nhân vật Hưng và cho biết: Em nhận được bài học nào từ nhân vật này? Em hãy đưa ra lời khuyên với Hưng. (1.0 điểm)

II. VIẾT (6đ)

Câu 1. Nêu ý nghĩa giáo dục từ trích đoạn hài kịch trên. Từ đó đánh giá khả năng tác động của đoạn trích hài kịch Thuỷ thủ tàu viễn dương đối với bản thân và ý nghĩa thực tiễn của vở kịch Bệnh sĩ của Lưu Quang Vũ. (Trả lời bằng đoạn văn 200 chữ ) (2.0 điểm)

Câu 2. Đọc trích dẫn sau và thực hiện yêu cầu kế tiếp. (4đ)

Sĩ diện là biết cách giữ thể diện của mình thông qua lời nói, suy nghĩ, hành động, vẻ bên ngoài cho phù hợp các tiêu chuẩn chung để nhận được sự tôn trọng từ người khác. Ai cũng có sĩ diện và điều này giúp cho con người tự điều chỉnh hành vi, học hỏi. Nhưng khi có thêm chữ hão vào thì sĩ diện trở thành quá lố và tiêu cực.

Sĩ diện hão là cố muốn làm người khác tôn trọng mình bằng những điều mình

không có. Từ tâm lí sĩ diện hão mà người ta tự nâng mình lên quá tầm của mình và thích thú khi nhận được những lời khen tặng có cánh hoặc sướng rơn khi người ta nhìn mình bằng ánh mắt ngưỡng mộ hay ghen tị.

 (trithucvn.com)

Từ trích dẫn trên và hiểu biết từ thực tế, em hãy viết bài luận (600 chữ) bàn luận, thể hiện chính kiến của mình về sĩ diện và căn bệnh sĩ diện hão trong giới trẻ ngày nay.

-----Hết-----

-  Học sinh không được sử dụng tài liệu.

- Giám thị không giải thích gì thêm.

Đáp án

Đáp án

Câu 1 (0,5 điểm)

Phương pháp giải:

Đọc kĩ văn bản

Đọc lại kiến thức về thể loại hài kịch

Lời giải chi tiết:

- Hình thức của văn bản kịch:

+ Kết cấu theo cảnh (lớp, hồi): văn bản đọc hiểu là cảnh III của vở kịch.

+ Tên nhân vật in đậm, sau tên đó có dấu hai chấm và lời thoại của nhân vật.

+ Có phần chỉ dẫn sân khấu: chữ in nghiêng trong ngoặc đơn.

– Nhân vật hài kịch có phẩm chất bên trong không tương xứng với vị trí thân phận của nó và do vậy, nó đáng là nạn nhân của tiếng cười: Hưng, Ông Nha.

– Nội dung: chứa đựng mâu thuẫn gây cười (là thuyền trưởng tàu sông nhỏ phải nhận là thuyền trưởng tàu Vốt-xcô) → chế giễu thói hư, tật xấu (bệnh sĩ, thích danh tiếng) của con người.

Câu 2 (0,5 điểm)

Phương pháp giải:

Đọc kĩ văn bản

Chú ý các xung đột, mâu thuẫn của văn bản và phân tích tác dụng

Lời giải chi tiết:

- Phẩm chất bên trong không tương xứng với vị trí thân phận của mỗi người:

+ Hưng là tàu trưởng đường sông mang danh thuyền trưởng Vốt-xcô (tiếng là tài giỏi, sang trọng, giàu có >< thực tế xơ xác, thất thểu.

+ Mượn lợn các nhà về bỏ vào chuồng chung để cho khách tham quan tới quay vô tuyến.

- Mâu thuẫn bên trong nhân vật.

+ Hưng: muốn nói thật nhưng vẫn đành nói dối.

* Thình: không biết nghề làm pháo nhưng phải phụ trách việc làm pháo; mắng Hưng ("Mày giết tao rồi ; “Mày giết tao, mày giết tạo rồi, Hưng ạ”) vẫn buộc Hưng nói dối (nhận là thuyền trưởng Vốt-xcô)

→ Những xung đột, mâu thuẫn xuất phát từ thói háo danh đã phản ánh một

căn bệnh, xu hướng xấu tồn tại trong xã hội: thích danh tiếng, sự hào nhoáng (chúa thích danh tiếng oai vệ).

→ Những xung đột, mâu thuẫn này tạo nên kịch tính, là “linh hồn của kịch, cuốn hút, khiến người đọc dõi theo tiếng triển của nó: Hưng sẽ diễn vai thuyền trưởng Vit-xcô như thế nào? Khi nào sự việc bại lộc Khi biết Hưng chỉ là tàu trưởng đường sông (chở phân lân, phân đạm), Ông Nha, Nhàn và dân làng sẽ thế nào?

Câu 3 (1 điểm)

 Phương pháp giải:

Đọc kĩ văn bản

Đọc lại kiến thức về thủ pháp gây cười

Lời giải chi tiết:

- Xây dựng tình huống kịch:

+ “Ra trường, họ cử cháu về làm việc ở một công ti vận tải của tỉnh nhà. Lúc mới vào học, viết thư cho Nhàn cháu đã không dám nói sự thật, sợ cô ấy thất vọng. Cô ấy chỉ mong cháu trở thành thuyền trưởng đi biển, và cháu đã hứa, đã thề thốt, nên cháu dành nói dối cô ấy... Cháu thật tồi... Cháu sĩ, cháu sợ cô ấy sẽ không yêu cháu nữa....”

→ Tình huống kịch tự nhiên: từ ước mơ của cô bé học sinh lãng mạn, từ lời hứa của cậu học sinh sợ người yêu thất vọng, không dám nói thật sợ mất người yêu,…

→Tình huống cơ bản này đã đẩy cốt truyện phát triển, đẩy kịch tính lên cao trào, khiến Hưng từ người nói dối → làm dối (diễn vai thuyền trưởng Vốt-xcô trong trang phục đi mượn), làm bật lên tiếng cười hài hước, châm biếm, phê phán...

- Ngôn ngữ đậm chất hài hước: Viết thư nói bốc phét còn dễ, đằng này, mình phải đóng kịch... cháu ngượng lắm; viễn dương hàng hải, hơn cả phi công, hơn cả lái tàu vũ trụ, nào ngờ... mày lái tàu chở cứt hả cháu?; Chết cũng phải là Vốt-xô,...

- Khắc hoạ chân dung nhân vật ông Nha: không xuất hiện trực tiếp trong đoạn trích, chỉ qua lời nói của nhân vật khác mà hiện lên khá rõ nét với háo danh, mê sự hào nhoáng: chúa thích danh tiếng oai vệ; Đối với ông này thì không gì tai hại bằng làm ông ấy tên và mất danh tiếng,...

Câu 4 (1 điểm)

 Phương pháp giải:

Đọc kĩ văn bản

Chọn một thủ pháp để lại ấn tượng và đưa ra giải thích hợp lí

Lời giải chi tiết:

- Tạo tình huống kịch tính; Nghệ thuật phóng đại (nói quá, cường điệu): Học

sinh tự đưa dẫn chứng.

- Đánh giá thủ pháp nào đặc sắc nhất: Học sinh tự làm theo quan điểm cá nhân

- Gợi ý về thủ pháp gây cười:

+ Xác định đoạn/ câu chứa thủ pháp gây cười

+ Lí giải bằng hai lí do trở lên (gây cười bởi..., ý nghĩa/tác động tới độc giả).

Câu 5 (1 điểm)

 Phương pháp giải:

Đọc kĩ văn bản

Chú ý các lời thoại của nhân vật Hưng từ đó trả lời câu hỏi

Lời giải chi tiết:

– Nhân vật Hưng (học sinh phát hiện và gọi tên biểu hiện của nhân vật):

+ Là người lao động chăm chỉ, yêu nghề của mình.

+ Nhiễm thói háo danh (vì hứa... không dám nói sự thật với người yêu).

+ Nhận ra sự thật nói dối không hay... nhưng vẫn bị cuốn theo bệnh sĩ.

+ Không dũng cảm đối mặt với sự thật. .. chưa dám là mình...

– Bài học từ nhân vật, lời khuyên với nhân vật: Học sinh tự làm (thể hiện nhận thức, góc nhìn của cá nhân)

II. VIẾT (6,0 điểm)

Câu 1 (2 điểm)

 Phương pháp giải:

Dựa vào phần phân tích ở trên

Dựa vào kiến thức và kĩ năng viết đoạn văn

 Lời giải chi tiết:

- Triển khai đoạn đảm bảo dung lượng; nội dung hướng vào các ý sau đây:

+ Cảnh báo: bệnh sĩ, thích danh tiếng hào nhoáng sẽ đẩy con người vào tình thế “không lối thoát” bi hài và có nguy cơ trở thành người nói dối, người không trung thực.

+ Khả năng tác động của đoạn trích hài kịch: Học sinh tự trả lời theo đánh giá của cá nhân

- (Gợi ý: tiếng cười phê phán chế giễu bệnh háo danh, thích hào nhoáng sẽ khiến mỗi độc giả tự nhìn lại mình để điều chỉnh hành vi và lối sống tránh lâm vào tình cảnh bi hài (như Hưng và Ông Thình: đã nói dối... phải nói dối tiếp và tiếp,...)

- Bệnh sĩ là một trong những tác phẩm hài kịch nổi tiếng của cố tác giả Lưu Quang Vũ nói về bối cảnh xã hội cuối thế kỉ trước nhưng mang nhiều ý nghĩa phù hợp với xã hội ngày nay: vở kịch Bệnh sĩ mang tính xã hội sâu sắc, phê phán tính “sĩ hão” của một số người trong xã hội thời bao cấp, nhưng vẫn có ý nghĩa thời sự trong cuộc sống hôm nay.

Câu 2 (4 điểm)

Phương pháp giải:

 Dựa vào kiến thức và kĩ năng đã học để thực hiện bài văn

Lời giải chi tiết:

trithuchub.com

Đề thi

I. ĐỌC HIỂU (4đ)

Học sinh đọc văn bản sau và trả lời câu hỏi kế tiếp

KHÔNG THỂ THÀNH NGƯỜI

(A – dít Nê - xin)

Trong bọn tôi chỉ cần có một kẻ nào đó hoài nghi kêu lên rằng: “Không thể được, anh em ơi, lũ chúng ta không thành người được!” là lập tức mọi người gật đầu tán thưởng: “Đu-u-úng! Chí phải, chí chí phải, không thể thành người!”. Và không bói đâu ra một người phản bác: “Sai lại thế! Phải tự trọng chứ!”

Hồi còn trẻ, có một lần, dạo ấy tôi vào quãng hai mươi nhăm tuổi, bầu nhiệt huyết còn sôi sục, tôi đã cả gan chống lại luận thuyết đó.

Lần ấy tôi đi tàu thuỷ ra đảo Hoàng Nam, bỗng có một người đàn ông làu nhàu:

“Xin lỗi các người, làm sao chúng ta có thể thành người được!”. Mọi người có mặt trong phòng lúc ấy đều gật đầu đồng ý. Riêng tôi thì nóng mắt cự lại: “Sao lại không thành? Dứt khoát là thành!”.. Mà còn thành những người làm chấn động địa cầu là khác.

Mọi người trong phòng khách tuồng như ăn ý với nhau từ trước, đồng thanh kêu ầm lên: Bậy nào, bậy nào, không thể thành người được....

Được mọi người hỗ trợ, ông già kia bớt nóng: “Nghe thấy chưa, con?... Các vị đây đều nhất trí ủng hộ tôi đấy. “Thành người!... Nhất định sẽ thành người!” – Tôi lặp lại.

Ông già cười nhạt: “Đó, con vừa nói: “Nhất định sẽ thành người.” Như thế nghĩa là trước đây và bây giờ chưa thành người chứ sao.

Từ bấy đến nay bao nhiêu năm trôi qua mà lúc nào tôi cũng băn khoăn: “Vì sao chúng ta không thành người được?”. Lần đi tù mới đây đã mở cho tôi đôi mắt; cuối cùng tôi đã tìm ra câu đáp.

Những ngày tiếp người nhà, tôi được nghe toàn những tin xấu. Tôi thấy nặng nề, ủ dột. Tệ hơn nữa là tôi có mặc cảm tuyệt vọng và nghĩ chỉ còn một lối thoát: phải lập tức ngồi viết tiểu thuyết. Không được lãng phí thời giờ! Phải chấm dứt chuyện trò ba láp hoặc ngồi không, nghĩ vớ nghĩ vẩn.

Chưa viết được mươi dòng thì một vị phạm nhân đầu óc sáng láng đến gần tôi: “Chúng ta không thể thành người được! Quyết không, quyết không!”. Rồi ông ta kể lể dài dòng và cặn kẽ về cuộc sống ở hai nước Anh và Bỉ. Tôi phát rầu rĩ và đưa mắt nhìn xuống, cố ý cho ông ta hiểu rằng tôi rất bận và mong ông ta đứng dậy. Than ôi!

Bạn tôi nào có biết phán đoán. Ông ta cứ thế mà nhớ đâu nói đấy: “Bên ấy, anh sẽ thấy không ai không cầm sách vở. Đi ô tô, đi tàu hoả, chỗ nào cũng đọc”.

– Chà, ghê thật, ghê thật! – Tôi ngắt lời ông với hi vọng ông ấy tha cho tôi nhờ.

– Ghê hẳn đi chứ lị! – Ông ta nói tiếp. – Còn bây giờ anh cứ thử nhìn những người quanh đây xem. Ai cũng nhận mình là trí thức mà không có ai cầm sách cả.

Không, bạn thân mến của tôi ơi, chúng ta không thành người được...[...]

Thế là tôi mất đứt nửa ngày để nghe một bài giảng về lòng hiếu sách của người Thuỵ Sĩ và của người Bỉ.

Nuốt vội vàng mấy hạt cơm trưa, tôi lại leo lên giường viết sách. Tờ giấy trên đầu gối, cây bút trong tay, tôi vừa ngồi vừa nghĩ. Chưa viết được một chữ nào, lại một người quen bước đến:

– Anh làm gì vậy?

– Tôi viết tiểu thuyết.

Ở đây viết không ra cái gì đâu. Anh này ngộ thật... Anh đã ở châu Âu lần nào chưa!

- Không, tôi chưa bao giờ ra khỏi đất Thổ.

- Tiếc quá! Thế thì anh phải đi châu Âu mới được. Sống bên đó, được tận mắt nhìn thấy mọi vẻ sinh hoạt là điều rất thú vị. Những chuyến đi ấy làm con người mở rộng được tầm mắt. Tôi đã đi hầu khắp châu Âu, có lẽ không nước nào không đặt chân tới. Lâu nhất là thời kì tôi ở Đan Mạch, Hà Lan, Thụy Điển. Ở các nước đó, mọi người tôn trọng nhau hết sức. Thậm chí người ta không nói to để khỏi phiền người bên cạnh. Còn ở nước ta, anh xem! Muốn thủng hai màng nhĩ! Có lúc tôi muốn chợp mắt một tí, muốn đọc hoặc viết một tí, tôi thiếu gì việc phải làm hả anh, thế mà cũng không được. Ôn như chợ vỡ thế này thì anh không viết tiểu thuyết được đâu. Không thể viết được.

- Ôn như chợ vỡ tôi cũng viết được. Tôi chỉ không viết được khi bị người khác lải nhải bên tại mà thôi.

- Bạn thân mến ơi, nhưng được yên tĩnh thì thích hơn biết mấy. Có phải thế không? Mà họ có quyền gì quấy rầy anh kia chứ. Họ có thể nói nhỏ được quá chứ lị. Ở Đan Mạch, Thuỵ Điển, Hà Lan, không có ai bất lịch sự như thế bao giờ. Dân chúng người ta tân tiến vì biết tôn trọng lẫn nhau...

Ông ta cứ nói lảm nhảm hết chuyện này chuyện khác, lôi ra trăm thứ dẫn dụ để minh hoạ cho trình độ lịch thiệp và giáo dục của người châu Âu.

Tôi cúi xuống mặt giấy và bắt đầu viết. Nói đúng hơn là tôi làm ra bộ viết. Hẳn như thế là bất nhã, nhưng tôi còn biết làm sao khác được?

- Đừng hoài công vô ích. – Ông bạn lại nói. – Không viết được gì đâu. Viết thế anh chỉ làm hỏng đầu óc. Nước Thổ chứ có phải châu Âu đâu. Bạn thân mến của tôi ơi, chính vì lẽ đó mà chúng ta không nên người được đâu. Không, chẳng thể nào được.

Chắc ông ta chưa chịu kết thúc ngay, nhưng may quá, luật sư của ông ta đến cho tôi.

Sợ rằng có người khác đến ám, tôi cúi gằm hẳn mặt xuống.

Vừa viết được hai dòng, lại một ông bạn cùng xà lim bước đến.

– Chúc anh thành công! – Ông ta nói.

Ông ta ngồi xuống giường tôi, nói: “Còn xa chúng ta mới thành những người chân chính.” Tôi không hé răng nửa lời hòng chặn đứng câu chuyện ngay khởi thuỷ.

- Tiếc thật! Anh được ở bên Mĩ vài tháng anh sẽ thấy ngay vì sao chúng ta lạc hậu thế này. Người Mĩ đâu có như ta, họ không thích tán gẫu. Bên họ có câu: “Time is money. (Thời gian là tiền bạc). Còn nước Thổ ta thì sao? Cứ lấy chúng ta ra mà  xem. Chúng ta đang làm gì? Chính vì vậy mà họ tân tiến.

Tôi thở dài liên tiếp, lòng thầm mong ông ta hiểu cho rằng tôi rất bận và mong ông ta đi đi cho rồi. Nhưng ông ta cứ tiếp tục... Đến giờ ăn tối, ông ta bảo:

Chúng ta không thành người được! Đúng thế. Cứ cái lối sa đà trò chuyện thế này thì chẳng có bao giờ nên người.

– Bác nói thật chí lí. – Tôi đáp. Khoắng vội cho xong bát cơm, tôi quay về làm việc. Tiểu thuyết! Phải viết tiểu thuyết.

– Cái chính là phải lao động. Những việc khác là phụ. – Tôi bỗng nghe có tiếng người nói bên cạnh.

- Theo anh thì sao? – Anh ta hỏi và ngồi xuống giường bên.

– Ai dám tranh luận chuyện đó? Lao động cần quá đi chứ. – Tôi đáp

Còn anh bạn thì sôi nổi tiếp tục: “Tôi sang Đức học đại học, sau đó tôi lại làm việc ở bên ấy nhiều năm. Người Đức chả có ai ăn không ngồi rồi cả. Còn bên ta thì thế nào? Cứ lấy tất cả những người trong khám này ra làm bằng mà xem. Chúng ta không thể thành người được. Còn lâu chúng ta mới thành những người chân chính.”

Tôi hiểu ra: Người ta không cho tôi viết tiểu thuyết. Cố viết, tôi chỉ giết chết thần kinh của mình thôi. Tận nửa đêm anh ta mới về. Bây giờ có thể làm việc được rồi. Không ai còn đến ngồi quấy phá và lên lớp cho tôi về chuyên đề lí do khiến chúng ta không nên người được.

Chao ôi, tôi đã lầm to: lại có người đến. Ông ta khe khẽ thì thầm sợ phiền đến giấc ngủ mọi người. Theo lời ông, người Pháp biết làm việc ra trò, nghỉ ngơi và vui chơi ra trò, dân tộc đó không bao giờ lẫn lộn thời gian làm việc với thời gian nghỉ ngơi. Rồi ông ta khuyên tôi không nên làm việc qua nửa đêm như thế.

- Bây giờ anh đi ngủ đi, sáng mai, đầu óc tỉnh táo, anh lại tiếp tục viết. Bên nước ta, mọi thứ cứ lùng nhùng với nhau không ra cái gì cả. Lúc nghỉ thì mình làm việc, giờ làm việc thì lại muốn nghỉ. Không bao giờ chúng ta thành người được đâu.

Không bao giờ.

Lúc ông ta đi thì tôi cũng không còn sức để viết được nữa. Hai mí mắt tôi cứng lại, tôi lăn ra ngủ vùi. Sáng hôm sau, tôi dậy thật sớm và bắt tay vào việc. Một người cùng khám mà tôi rất kính nể vừa đi ngoài về. Thấy tôi, ông ta bước lại

- Mọi thứ ở bên Anh không có như bên ta. – Ông ta nhận xét. – Anh đã ở bên Anh bao giờ chưa?

- Anh cứ hình dung anh đang ở bên ấy và đang đi tàu. Người cùng phòng với anh suốt nửa ngày không thèm nói câu nào... Còn bên ta, anh đang bận hay đang rỗi, mặc, cứ tán phét. Chính vì thế mà chúng ta chẳng bao giờ thành người được cả.

Tôi vò nát tờ giấy trên đầu gối, quẳng xuống gậm giường và nhét bút vào túi. Thế là hết... Thế là tiêu tan cái mộng tiểu thuyết của tôi. Phải, trong tù, tôi không viết được gì cả. Nhưng nhà tù đã mở ra cho tôi chân lí trăm ngàn lần quý hơn cuốn sách thai nghén kia. Tôi đã hiểu ra vì sao chúng ta không thể thành người được.

Giờ chỉ cần ai nói rằng: “Không, chúng ta không thể thành người được... thì lập tức tôi giơ tay hô lớn: Tôi biết lí do rồi. Tôi trưởng thành hẳn lên.

Đức Mẫn dịch

(A-dít Nê-xin, Những người thích đùa, NXB Hội Nhà văn, 1998)

* Tác giả A-dít Nê-xin, (1915 –1995): tên khai sinh là Mehmet Nusret. Ông là một nhà văn châm biếm được ngưỡng mộ ở Thổ Nhĩ Kì và là tác giả của hơn 100 cuốn sách. Sau khi làm viên chức trong vài năm, ông trở thành người biên tập của một loạt tạp chí trào phúng châm biếm nghiêng về chủ nghĩa xã hội.

Câu 1. Xác định tình huống truyện Không thể thành người. Phân tích mối quan hệ giữa tình huống truyện với nội dung của truyện (0,5đ)

Câu 2. Truyện được thuật kể từ điểm nhìn trần thuật nào? Điều đó có ý nghĩa gì? Các cụm từ chỉ thời gian có tác dụng như thế nào trong trần thuật? (1đ)

Câu 3. Vì sao nhân vật “tôi” không thể thực hiện được ý định viết tiểu thuyết của mình? Một số người trong tù (nói chuyện với “tôi”) có đặc điểm chung nào? Đặc điểm ấy có tồn tại trong đời sống chúng ta không?(1đ)

Câu 4. Nêu ý nghĩa về phong cách viết của truyện? Điều đó có ý nghĩa gì? Em hãy dẫn tên tác giả hoặc tác phẩm văn học của Việt Nam có phong cách như vậy (1đ)

Câu 5.

Văn bản đọc hiểu Không thể thành người (A – dít Nê – xin) đã đề cập tới vấn đề nào của con người thời hiện đại? Em hãy vẽ sơ đồ thể hiện 4 vấn đề em cho là quan trọng nhất trong văn bản đó (0,5đ)

II. VIẾT (6,0 điểm)

Câu 1. Nhận xét của em về nhân vật “tôi” và cho biết: Nhân vật này đem tới cho em nhận thức, bài học gì? Tác giả đã thể hiện quan điểm như thế nào về việc nhận thức, đánh giá con người và cuộc sống (Trả lời bằng đoạn văn khoảng 200 chữ) (2đ)

Câu 2.

Em hãy lựa chọn từ một vấn đề cần thiết đối với thanh niên (trong những vấn đề đã xác định ở câu 1) và viết bà luận (khoảng 500 chữ) thể hiện quan điểm của mình về vấn đề đó (4đ)

-----Hết-----

-  Học sinh không được sử dụng tài liệu.

- Giám thị không giải thích gì thêm.

Đáp án

Đáp án

Câu 1 (0,5 điểm)

Phương pháp giải:

Đọc kĩ văn bản

Lời giải chi tiết:

- Mọi người gật đầu tán thưởng ý kiến: “Không thể được, anh em ơi, lũ chúng ta không thành người được!... chỉ “tôi” đã cả gan chống lại luận thuyết đó

- Mối quan hệ giữa tình huống truyện với nội dung của truyện: tình huống nhận thức đã mở đầu cho hành trình nhận thức của nhân vật “tôi”: từ phản đối luận thuyết đến đồng tình và hiểu sâu sắc “luận thuyết”

Câu 2 (1 điểm)

 Phương pháp giải:

Đọc kĩ văn bản, nhớ lại kiến thức về điểm nhìn trần thuật

Chú ý các cụm từ chỉ thời gian

Lời giải chi tiết:

– Truyện được thuật kể từ điểm nhìn trần thuật của nhân vật “tôi” (với điểm nhìn bên trong và bên ngoài) để diễn tả nhận thức của “tôi” từ những tác động của cuộc sống.

– Các mốc thời gian quan trọng:

+ Hồi còn trẻ

+ Lần ấy

+ Từ bấy đến nay

+ Bây giờ .

- Ý nghĩa các mốc thời gian: để diễn tả quá trình/hành trình nhận thức của “tôi” về một vấn đề “chúng ta không thành người được!” → Nhận thức là cả một quá trình, không thể hiểu và thể hiện quan điểm, chính kiến của bản thân về một vấn đề khi chưa nhận thức sâu sắc về vấn đề đó.

Câu 3 (1 điểm)

 Phương pháp giải:

Đọc kĩ văn bản

Liên hệ tới thực tế đời sống

Lời giải chi tiết:

- “Tôi” không thể thực hiện được ý định viết tiểu thuyết: bởi thường xuyên bị làm phiền, không có thời gian để suy nghĩ, không dám nói thẳng và từ chối những câu chuyện làm mất thời gian của mình.

- Đặc điểm chung của một số người tù:

+ Hay viện dẫn các nước châu Âu để chứng tỏ sự hiểu biết của mình.

+ Lời nói mâu thuẫn với việc làm; nói một đằng, làm một nẻo (biết rõ con người

cần đọc sách, không để thời gian lãng phí bởi câu chuyện nhảm... nhưng mình lại làm những điều đó và không chịu đọc sách).

+ Thường xuyên làm phiền người khác, không nhận thức được việc mình làm

+ Biết rõ lí do vì sao khó thành người nhưng không sao khắc phục được.

- Hay viện dẫn các nước châu Âu để chứng tỏ sự hiểu biết của mình là một căn bệnh nặng, vẫn hiện hiện trong đời sống của chúng ta

Câu 4 (1 điểm)

 Phương pháp giải:

Đọc kĩ văn bản và rút ra phong cách viết của truyện

Liên hệ tới tác giả tác phẩm văn học Việt Nam

Lời giải chi tiết:

- Truyện được viết theo phong cách trào phúng:

+ Khai thác mâu thuẫn giữa hành động với lời nói của các nhân vật.

+ Giọng văn hài hước châm biếm rất dí dỏm nhưng cũng rất sâu sắc .

+ Biệt tài của A-dít Nê-xin không chỉ ở chỗ biết phát hiện ra những khía cạnh tức cười trong những chuyện tưởng như không có gì đáng cười xảy ra hằng ngày.

+Ông biết “kể” lại chúng với một giọng hài hước khiến ta không thể không bật cười.

- Ý nghĩa:

+ Ông châm biếm các thói hư tật xấu của con người trong xã hội. (Học sinh tự đưa dẫn chứng.).

+ Truyện làm bật lên tiếng cười hài hước khiến độc giả tự soi vào mình.

Tên tác giả/tác phẩm (có phong cách trào phúng): Nguyễn Công Hoan, Vũ

Trọng Phụng,...

Câu 5 (0,5 điểm)

Văn bản đọc hiểu Không thể thành người (A – dít Nê – xin) đã đề cập tới vấn đề nào của con người thời hiện đại? Em hãy vẽ sơ đồ thể hiện 4 vấn đề em cho là quan trọng nhất trong văn bản đó (0,5đ)

Phương pháp giải:

Đọc kĩ văn bản

Lời giải chi tiết:

 II. VIẾT (6,0 điểm)

Câu 1 (2 điểm)

 Phương pháp giải:

Dựa vào kiến thức phân tích ở trên và kĩ năng viết đoạn văn

 Lời giải chi tiết:

Học sinh viết đoạn văn đảm bảo độ dài và hướng vào các nội dung chính sau:

- Nhân vật “tôi” là người: (Học sinh tham khảo gợi ý sau; bổ sung theo ý hiểu

của cá nhân.)

+ Có nhận thức, quan điểm và dám bày tỏ nhận thức, quan điểm của mình.

+ Là người chắt lọc được những bài học quý giá từ cuộc sống.

+ Chưa quyết liệt bày tỏ hoặc từ chối những điều đáng từ chối... thái độ không quyết liệt của anh ta đã tiêu tán thời gian, khiến thời gian của mình trôi đi trong vô ích.

+ Quan điểm của nhân vật tôi đã thay đổi: Từ cả gan chống lại luận thuyết:

“Không thể được, anh em ơi, lũ chúng ta không thành người được!” – đến đồng tình và hiểu sâu sắc lí do con người không thể thành người. (chỉ cần ai nói rằng: “Không, chúng ta không thể thành người được!” thì lập tức “tôi” giơ tay hô lớn: “Tôi biết lí do rồi. Tôi trưởng thành hẳn lên.).

- Nhận thức, bài học từ “tôi”: Học sinh từ đúc rút (cần sát với biểu hiện của “tôi”)

- Quan điểm của tác giả:

+Để nhận thức sâu sắc một vấn đề cần có một quá trình.

+ Hiện thực cuộc sống trao cho con người những bài học quý giá.

+ Từ nhận thức/lời nói đến việc làm là một khoảng cách lớn.

+ Đánh giá một con người cần chú trọng đến hành động/việc làm của họ hơn là lời nói,

Câu 2.

Phương pháp giải:

 Dựa vào kiến thức và kĩ năng đã học để thực hiện bài văn

Lời giải chi tiết:

trithuchub.com

Đề thi

I. ĐỌC HIỂU (4đ)

Học sinh đọc văn bản sau và trả lời câu hỏi kế tiếp

BÍ ẨN CỦA LÀN NƯỚC

(Bảo Ninh)

(1) Các dòng sông trôi đi như thời gian, và cũng như thời gian, trên mặt nước các triền sông biết bao nhiêu là chuyện đời đã diễn ra. Nhất là về đêm, trên làn nước của dòng sông quê hương tôi lấp lánh hằng hà những đốm sáng bí ẩn, có cả điều bí ẩn của đời tôi.

(2) Năm ấy, nhằm trúng đỉnh lũ đêm Rằm tháng Bảy, một loạt bom Mĩ phá tan vệt đê canh giữ đằng trước làng tôi. Dứt dậy nổ của bom và tiếng gầm ghê rợn của máy bay cường kích là chuỗi ầm ầm long lở của dòng sông phá bụng đê tràn ngang vào đồng ruộng.

Từ trên điếm canh, tôi chạy lao về làng. Hồi chiều, hay tin vợ ở nhà trở dạ nhưng tôi không thể rời vị trí hộ đê. Bây giờ giời đất sập rồi, trong tôi chỉ còn con tôi, vợ tôi. Tôi dốc toàn lực bình sinh vào đôi chân. Đằng sau, cơn đại hồng thuỷ đuổi bén gót.

Nước đã ngập làng. Tôi về, kịp dìu vợ leo lên mái. Mái nhà tranh của vợ chồng tôi bị lôi đi trong đêm đen. Đến khi mái rạ sắp rã tan ra thì ơn trời nó vướng vào thân đa trước đình làng. Đã cả một đám đông bám trên các cành. Nhiều bàn tay chìa xuống giúp tôi đỡ vợ con trèo lên. Vợ tôi ôm khư khư đứa con mới sinh, nhất định không để tôi bế đỡ.

– Con trai... con trai mà... con trai... Để yên em ẵm, anh vụng...

Nhiều giờ trôi qua. Mưa tuôn, gió thổi. Mực nước không dâng cao hơn, nhưng chảy xiết hơn. Cây đa đầy người hơn. Tôi mỏi nhừ. Tay ôm chặt vợ, tay níu mình vào chạc cây. Vợ tôi yếu lả, ướt lướt thướt, lạnh ngắt.

Khoảng gần sáng, bỗng có tiếng quẫy nước ngay dưới cành đa của vợ chồng tôi. Một giọng nghẹn sặc với lên:

- Cứu mẹ con tôi mấy... cứu mấy, người ơi...

Một bàn tay nhớt và lạnh như tay ma rờ vào chân tôi đang buông thống. Tôi vội cúi xuống, đưa tay ra. Nhưng bàn tay của người đàn bà dưới nước truội đi, chìm nghỉm. Cành đa kêu rắc, chao mạnh. Vợ tôi “ối” kêu một tiếng thảng thốt, và “ùm” con trai tôi, đứa con sơ sinh tôi chưa được nhìn thấy mặt, tuột khỏi bọc ni-lông trên tay mẹ nó, sa xuống làn nước tối tăm.

- Con tôi...! – Vợ tôi hét rú lên và lao ngay lập tức xuống nước hòng chụp lấy con.

Tôi phóng mình theo. Nước lạnh, ngầu bùn, sâu hút và cuốn mạnh. Tôi vớ kịp thằng con, nhao vội lên, trao nó cho những bàn tay đang chìa xuống, rồi lại lặn tiếp ngay để cứu vợ. Nhiều người phi xuống theo để trợ sức tôi...

Tôi tỉnh lại, thấy trời sáng rồi và đã tạnh mưa. Tôi nằm trong khoang một ca-nô cứu nạn đầy ắp người. Hồi đêm, tôi đã vật lộn điên dại quyết sống mái một phen với làn nước giết người, nhưng tôi đã thua cuộc. Ứa ra cả máu tai máu mũi mà không những không cứu nổi vợ, đến thi thể cô ấy tôi cũng bất lực không tìm thấy. Khi ca-nô quân đội tới, mọi người đã phải dùng sức để buộc tôi rời mặt nước. Kiệt sức, tôi ngất đi. Khổ đau, tôi tỉnh dậy, nước mắt nóng rực, tế nhói. Một chị phụ nữ chen tới bên tôi, lên lời an ủi:

– Phận chị ấy đã vậy, thôi thì anh phải nén lòng lại, giữ sức khoẻ mà nuôi con.

Ơn trời, anh còn kịp cứu được cháu. Chao ôi, vừa kịp khóc chào đời đã trải một cơn kinh hoàng hú vía. Anh coi con anh này. Cứ như không. Đã bú, đã ngủ rồi đây này.

Ngoan chưa này... Ôi chao, nó tè dầm rồi này.

Chị nựng nịu, và từ từ giở bọc chăn chiên đang ủ kín con tôi. Chị thay tã cho nó. Tôi nhìn, chết lặng.

- Con tôi... – Tôi khóc, đỡ lấy bọc chăn. – Con tôi!

(3) Từ bấy tới nay, thời gian trôi qua và triền nước trôi đi, tôi đã có tuổi và con gái tôi đã thành một thiếu nữ. Nó là đứa con của làn nước, mọi người đều nói thế bởi vì chuyện nó sa xuống dòng nước lụt rồi được cha nó cứu lên thì cả làng ai cũng biết. Nhưng điều bí mật kia thì không ai hay, kể cả con gái tôi cũng không thể biết.

Chỉ có dòng sông biết.

Có ngày nào mà tôi không ra đê ngắm làn nước trôi. Vợ tôi, con tôi và người đàn bà vô danh nhìn tôi từ đáy nước. Thời gian, năm tháng cứ trôi, dòng sông và lịch sử, tất cả đều đổi thay nhưng mà niềm đau của đời tôi thì khôn nguôi bởi ấy là một niềm đau không thể nói nên lời.

(Bảo Ninh, Những truyện ngắn, NXB Trẻ, Tái bản 2021)

* Bảo Ninh sinh năm 1952, tên thật là Hoàng Ấu Phương, quê ở xã Bảo Ninh, huyện Quảng Ninh (nay thuộc thành phố Đồng Hới), tỉnh Quảng Bình, Việt Nam. Ông từng chiến đấu ở mặt trận B3 Tây Nguyên. Từ 1976 – 1981, ông học đại học ở Hà Nội, sau đó làm việc ở Viện Khoa học Việt Nam. Từ 1984 – 1986, ông học khoá 2 Trường Viết văn Nguyễn Du. Ông làm việc tại báo Văn nghệ Trẻ và là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam từ năm 1997.

Câu 1. Tóm tắt ngắn gọn nội dung truyện xác định tình huống thử thách đối với nhân vật “tôi” và ý nghĩa của tình huống ấy (1đ)

Câu 2. Nhân vật “tôi” là người thế nào? Em có đồng ý với nhân vật “tôi” để “điều bí mật kia không ai hay… chỉ có dòng sông biết” không? (1đ)

Câu 3. Xác định điểm nhìn trần thuật, nghệ thuật trần thuật trong văn bản Bí ẩn của làn nước. Việc sử dụng điểm nhìn, nghệ thuật trần thuật ấy có ý nghĩa như thế nào đối với việc truyền tải nội dung của văn bản? (1đ)

Câu 4. Bí ẩn của làn nước là gì? Em hãy xác định cảm hứng và thông điệp của văn bản bằng đoạn văn dài từ 7- 10 dòng (1đ)

II. VIẾT (6,0 điểm)

Câu 1. Truyện ngắn Bí ẩn của làn nước có ý nghĩa như thế nào với đời sống hôm nay? Tác phẩm tác động tới nhận thức và cảm xúc của em như thế nào? (trả lời bằng đoạn văn khoảng 200 chữ) (2đ)

Câu 2.

Đọc đoạn trích từ văn bản Sống chết mặc bay của Phạm Huy Tốn sau đây và viết bài luận so sánh, đánh giá nét tương đồng và khác biệt với tác phẩm Bí ẩn của làn nước của Bảo Ninh (4đ)

SỐNG CHẾT MẶC BAY

(Phạm Huy Tốn)

Gần một giờ đêm, trời mưa tầm tã. Nước sông Nhị Hà lên lên to quá, khúc đê làng… thuộc phủ….. xem chừng núng thế lắm, hai ba đoạn đã thẩm lậu rồi, không khéo thì vỡ mất.

Dân phu kể hàng trăm nghìn con người, từ chiều đến giờ hết sức giữ gìn, kẻ thì thuổng kẻ thì cuốc, kẻ đội đất, kẻ vác tre, nào đắp nào cừ, bì bõm dưới bùn lầy ngập quá khuỷu chân, người nào người nấy ướt lướt thướt như chuột lột. Tình cảnh trông thật thảm.

Tuy trống đánh liên thanh, ốc thổi vô hồi, tiếng người gọi nhau sang hộ, nhưng xem chừng ai ai cũng mệt lử cả, ấy vậy mà trên trời vẫn mưa tầm tã trút xuống, dưới sông thì nước bốc lên. Than ôi! Sức người khó lòng địch nổi sức trời! Thế đê không sao cự lại được với thế nước! Lo thay! Nguy thay! Khúc đề này hỏng mất, ấy lũ con dân đang chân lấm tay bùn, trăm lo nghìn sợ, đem thân yếu hèn mà chống với mưa to gió lớn, để bảo thủ lấy tính mạng, gia tài, thế thời quan cha mẹ ở đâu?

Thưa rằng: đang ở trong đình kia. Cách đó chừng bốn năm trăm thước. Đình ấy cũng ở trên mặt đề, nhưng cao mà vững chãi, dẫu nước to thế nào cũng không việc gì.

Trong đình đèn thắp sáng trưng, nha lệ, lính tráng, kẻ hầu người hạ, đi lại rộn ràng. Trên sập mới kê ở gian giữa, có một mình quan phụ mẫu, uy nghi chễm chệ ngồi. Tay trái dựa gối xếp, chân phải duỗi thẳng ra, để cho tên người nhà quỳ dưới đất mà gãi. Một tên lính lệ đứng bên, cầm cái quạt lông chốc chốc lại phe phẩy.

Tên nữa đứng khoanh tay chực hầu điếu đóm. Bên cạnh ngài, mé tay trái, bát yến hấp đường phèn, để trong khay khảm, khói bay nghi ngút, tráp đổi mới chữ nhật để mở, trong ngăn bạc đẩy những trầu vàng... trông mà thích mắt.

Ngoài kia tuy mưa gió ầm ầm, dân phu rối rít, nhưng trong này xem chừng tĩnh mịch, nghiêm trang lắm: trừ quan phụ mẫu, mọi người không dám to tiếng.

So với cảnh trăm họ đang lấm láp, gội gió tắm mưa như đàn sâu lũ kiến ở trên đê, thời ở trong đình rất là nhàn nhã, đường bệ, nguy nga: nào quan ngôi trên, nào nha ngồi dưới, người nhà lính lệ khoanh tay sắp hàng, nghi vệ tôn nghiêm, như thần như thánh. Thỉnh thoảng nghe tiếng quan phụ mẫu gọi: “Điếu mày”, tiếng tên lính hầu thưa: “Dạ”; tiếng thầy để hỏi: “Bẩm bốc”, tiếng quan lớn truyền: “Kẻ này “Bát sách! Ăn. Người kia “Thất văn”!... “Phỗng” lúc mau, lúc khoan, dung êm ái; khi cười, khi nói, vui vẻ, dịu dàng. Thật là tôn kính, xứng đáng với một vị phúc tinh.[...]

Quan lớn ù thêm. Người đầu cánh, kẻ cuối tay, tranh nhau phô bài để lớn rõ rằng: “Mình có đôi mà không dám phỗng qua mặt!”. Hèn chi mà quan chẳng ù luôn! Quan ù ấy là hạnh phúc....

Khi đó, ván bài quan đã chờ rồi. Ngài xơi xong bát yến vừa xong, ngồi khểnh vuốt râu rung đùi, mắt đang mãi trông đĩa nọc, bỗng nghe ngoài xa tiếng kêu vang dậy trời đất. Mọi người đều giật nảy mình, quan vẫn điềm nhiên, chỉ lăm le chờ người ta bốc trúng quân mình chờ mà hạ, vì ngài sắp ù to.

Có người khẽ nói:

- Bẩm, dễ có khi đê vỡ?

- Bẩm... quan lớn... đê vỡ mất rồi!

Ngài cau mặt, gắt rằng:

- Mặc kệ! [...]

- Đê vỡ rồi!... Đê vỡ rồi, thời ông cách cổ chúng mày. Có biết không... Lính đâu? Sao bay dám để cho nó chạy xồng xộc vào đây như vậy? Không còn phép tắc gì nữa à?

[...]

(Nguyễn Cừ, Phạm Duy, Phạm Duy Tốn – Tác phẩm chọn lọc, NXB Văn học 2002)

(*) “Sống chết mặc bay” đăng trên tạp chí Nam Phong, số 18/12/1918.

-----Hết-----

-  Học sinh không được sử dụng tài liệu.

- Giám thị không giải thích gì thêm.

Đáp án

Đáp án

Câu 1 (1 điểm)

Phương pháp giải:

Đọc kĩ văn bản

Lời giải chi tiết:

- Tóm tắt: “Tôi” nhớ lại đỉnh lũ đêm Rằm tháng Bảy, một loạt bom Mĩ phá

tan vệt đê, “tôi” hộ đê, vợ vừa sinh con trai, lũ cuốn nhà, cả nhà mắc lại trên cành đa cùng nhiều người trong đêm. Đúng lúc có người kêu cứu mẹ con tôi với, “tôi” với tay thì cành gãy, cả vợ con rơi xuống nước. “Tôi” lao vào dòng nước nhưng chỉ cứu được đứa bé gái. Ai cũng tưởng rằng “tôi” cứu được con. Tôi nuôi bé gái khôn lớn và ôm nỗi đau cùng bí mật chỉ dòng nước biết.

* Tình huống thử thách bất thường nằm ở đoạn số 2: người kêu, cành cây gãy, vợ con rơi xuống nước, “tôi” lao vào dòng nước nhưng chỉ cứu được đứa bé gái (con người kêu cứu). Ai cũng tưởng rằng “tôi” cứu được con.

+ Tình huống, khoảnh khắc gay cấn, căng thẳng, sự đe doạ dồn dập... tính mạng người khó bảo toàn.

+ Tình huống phản ánh được hiện thực cuộc sống khó khăn: Chiến tranh và thiên tại.

+ Con người không thể toan tính buộc phải hành động gấp,... Bối cảnh buộc mỗi con người bộc bộ nhân cách, bản tính của mình.

Câu 2 (1 điểm)

 Phương pháp giải:

Đọc kĩ văn bản

Nêu ý kiến của bản thân

Lời giải chi tiết:

- Về nhân vật “tôi”: Học sinh dựa vào gợi ý sau và bổ sung dẫn chứng

+ Là người trải qua nhiều đau thương, mất mát, sống sâu sắc.

+ Là người trách nhiệm với vợ con, với xã hội.

+ Là người giàu yêu thương, nhân ái.

- Về việc giữ bí mật: Học sinh tự nêu ý kiến cá nhân (chú ý đến giả định nếu công khai/ không công khai bí mật điều gì sẽ xảy ra).

Câu 3 (1 điểm)

 Phương pháp giải:

Nhớ lại kiến thức về điểm nhìn trần thuật và nghệ thuật trần thuật

Lời giải chi tiết:

- Điểm nhìn: Thuật kể từ điểm nhìn của nhân vật “tôi” (phối hợp điểm nhìn bên ngoài và điểm nhìn bên trong); điểm nhìn thuật trần thuật phù hợp để truyền tải nội dung của văn bản: những sự việc xảy ra với gia đình nhân vật “tôi” trong quá khứ nay đã thành nỗi đau không thể nguôi quên.

→ Nghệ thuật trần thuật từ người kể chuyện ở ngôi thứ nhất, với điểm nhìn từ bên trong (suy ngẫm đoạn đầu và cuối) đã giúp độc giả đi sâu vào thế giới nội tâm của nhân vật, khiến tác phẩm trở nên chân thực, giàu chất trữ tình.

- Nhịp điệu trần thuật:

+ Đoạn số 2: sự việc, chi tiết diễn ra nhanh, gấp gáp, nhịp câu ngắn để diễn tả tình thế hiểm nguy, kịch tính của cuộc sống;

+ Đoạn 1, 3 sử dụng điểm nhìn từ bên trong, nhịp điệu chậm để diễn tả nỗi đau, những suy nghĩ, trải nghiệm sâu sắc từ tấm lòng nhân ái của nhân vật “tôi”

Câu 4 (1 điểm)

 Phương pháp giải:

Đọc kĩ văn bản

Rút ra nội dung chính từ đó suy ra thông điệp

Lời giải chi tiết:

– Bí ẩn của làn nước: Vợ nhân vật “tôi” sinh con trai nhưng đứa bé anh cứu sống là con gái. Điều mọi người không biết là: vợ anh sinh con trai và ngay trước khi cành đa gãy có một người mẹ kêu: “cứu con tôi với!”. “Tôi” mất cả vợ con trong cơn lũ dữ.

– Cảm hứng: hiện thực; cảm thương

– Thông điệp

+ Trong những tình huống nguy nan, ranh giới sống chết chỉ như sợi tóc

con người vẫn có thể sống yêu thương, đùm bọc, sẻ chia, thậm chí hi sinh cả sinh mạng cho người khác, cao thượng, nhân hậu.

+ Trong cuộc sống vô tận, thời gian có thể xoá nhoà đi nhiều thứ song có những nỗi đau, mất mát còn đọng mãi, không thể nguôi yên hành động cao cả, tình thương và đức hi sinh đôi khi khiến người ta vẫn phải chịu ám ảnh, xót xa.

II. VIẾT (6,0 điểm)

Câu 1 (2 điểm)

 Phương pháp giải:

Dựa vào kiến thức phân tích ở trên và kĩ năng viết đoạn văn

 Lời giải chi tiết:

Học sinh viết đoạn đảm bảo độ dài và hướng vào các nội dung chính sau:

- Truyện ngắn Bí ẩn của làn nước có ý nghĩa:

+ Đề cập đến hiện thực – tình huống bất thường của cuộc sống – thiên tai lũ lụt) xảy ra hằng năm trên khắp đất nước ta và thế giới.

+ Sự mất mát, nỗi đau và tình người trong hoạn nạn.

– Tác động đến nhận thức, cảm xúc: Học sinh tự làm (Gợi ý: nhận thức cuộc sống luôn có biến động bất thường (thiên tai, tai nạn,...); Cảm xúc: đau xót, cảm thông, trân trọng cách ứng xử của nhân vật “tôi”).

Câu 2.

Phương pháp giải:

 Dựa vào kiến thức và kĩ năng đã học để thực hiện bài văn

Lời giải chi tiết:

trithuchub.com

Đề thi

I. ĐỌC HIỂU (4đ)

MỘT ĐÁM VÀO NGÔI

(Việc làng, Ngô Tất Tố)

Nhà bác Cả Mão mọi ngày thường im phăng phắc, hôm nay bỗng nhiên linh đình như đám giỗ nhỏ. Dưới cầu ao, hai người đàn ông lực lưỡng đang châu đầu trên chiếc rổ thưa, tỉ mỉ nhổ từng sợi lông tơ cho một con gà trong rổ. Trên bờ con chó xóm bị trói bốn chân, nhe răng nằm trên vũng máu lênh láng. Cạnh nó, một nồi nước sôi khói bốc nghi ngút và bốn năm người, cũng hạng đàn ông lực lưỡng, kẻ cầm gáo múc nước, người cầm dao sắp sửa cạo lông. Từ cổng đến thềm, tập nập những người đi lại. Tôi mới nhô vào đến sân, bác Cả lật đật chạy ra đón lên nhà trên với một bộ điệu vui vẻ. Ở gian bên kia, độ bảy tám ông ngôn ngang nằm vây một chiếc khay đèn thuốc phiện. Với những cặp môi thâm xịt và dài vều, và những chiếc quần cháo lòng, áo ba-đờ-xúa rách lòi khố tải, các ông ấy như muốn bảo cho tôi biết đây toàn là hạng kì dịch kiêm tín đồ của đức chúa Phù dung. Dãy phản bên này, hai bàn tổ tôm kế nhau. Bàn trong vang những tiếng ăn, tiếng phỗng, bàn ngoài đương ỏm tỏi cãi nhau về sự đánh thấp đánh cao. Chủ nhân lễ phép mời tôi vào ngôi trong chiếc tràng kỉ kê ở gian giữa, đối mặt với toà bàn thờ hương khói vắng tanh. Mấy ông trong bàn tổ tôm thi nhau nhìn tôi bằng nửa con mắt trong nghiêng giữa khi vài ông ở bàn thuốc phiện lần lượt ngóc cổ như đàn rắn lửa. Rồi thì ai nấy lại cùng theo đuổi công việc của họ, người hút cứ hút, người đánh bài cử đánh bài.

- Ông có lòng đến đây mừng cho nhà cháu, thật là quý hoá! Xin mời ông xơi tạm chén nước.

Bác Cả Mão đương một tay gãi tai, một tay bưng chén chè nụ đặt trước mặt tôi, bên bàn tổ tôm bỗng có tiếng gọi:

- Anh Cả đâu! Cho mượn hai đồng đánh thêm hội nữa. Đen quá, cả hội chẳng ù ván nào!

Bằng một tiếng vâng đầy giọng thành tâm, bác Cả Mão nhanh nhẩu chạy xuống nhà dưới, để tôi ngồi đó với bác Hai Thìn, một người em ruột bác ấy. Thơ thần chưa biết nên nói chuyện gì, tôi có dịp nghĩ đến cái câu của bác Cả Mão mới nói. Với bác, tôi chỉ là người trọ học ở nhà láng giềng. Vì năng gặp bác, thành ra quen biết. Hôm nay là ngày “vào ngôi” cho thằng con bác mới đẻ được ba tháng nay, bác vẫn mến tôi nên cố mời tôi sang chơi. Ở làng khác, vào ngôi chỉ là một lệ rất thường, người ta phí tổn độ vài ba chục, hay vài ba trăm quả cau là xong. Sao trong đám này lại có cỗ bàn linh đình, và sao ở trước mặt khách, ông chủ lại nói đến câu “mừng cho nhà cháu”?

Hay là riêng với làng này, vào ngôi là một việc hỉ? Nếu vậy, có lẽ mình phải mất một món tiền mừng. Óc tôi còn đương vẩn vơ, bác Cả Mão đã ở nhà dưới chạy lên. Cung kính trao hai đồng bạc cho một ông trong bàn tổ tôm, bác ấy tung tăng ra sân, khiến tôi không kịp nói chuyện. Dưới bếp, có tiếng dao thớt kí cốc, mùi xôi ngào ngạt đưa lên nhà trên. Một ông trong đám thuốc phiện dõng dạc cất cái giọng khàn khàn

- Anh Cả đâu! Lên đây tôi bảo!

Một tiếng dạ lớn, bác Cả Mão từ sân vào thềm, rồi khoanh tay đứng tựa vào cột:

- Bẩm cụ dạy gì con ạ?

- Trưa lắm rồi đấy! Liệu mà giục bảo chúng nó sắp đồ lễ mau lên! Rồi anh phải thân hành đến mời cụ Điền lại chơi, kẻo cụ lại ăn cơm nhà

Lại một tiếng “dạ” rất lễ phép, bác Cả rón rén lui ra. Tiện dịp, tôi bảo bác ngồi xuống chỗ tôi ngồi và móc ví lấy một đồng bạc mừng bác. Nhưng bác khăng khăng từ chối, nói rằng việc này không có lệ mừng. Ngoài thềm có tiếng lẻng kẻng. Một người xách chiếc mâm đồng sáng choang đặt lên cái bàn ở trước mặt tôi. Rồi một người khác để luôn thúng xôi vào đó. Bác Cả Mão núc hai bàn tay như thầy phù thuỷ bắt quyết và nói với tôi:

- Bên này chật quá, mời ông sang nhà chú cháu. Ông nhạc tôi cũng ở bên ấy. May quá, tôi đang muốn tránh cái bầu không khí khó chịu.

Nghe lời chủ nhân, tôi liền theo bác Hai Thìn đi luôn. Nhà này cũng thấy lố nhố những người, nhưng toàn là người tôi quen. Qua một tuần trà, bác Hai Thìn nhìn tôi và nói bằng giọng sung sướng:

- Anh tôi lo công việc này cho cháu tất cả cũng hết đến trăm rưỡi bạc. Ấy là chúng tôi khôn khéo, xoay xở thì việc mới xong, người khác ở vào địa vị chúng tôi, dù có mấy trăm, vị tất đã lo nổi!

Câu nói của bác khiến tôi hết sức ngạc nhiên:

- Sao nhà các ông hoang quá như vậy? Tôi thấy người ta “vào ngôi” cho con chỉ tốn độ vài đồng bạc là cùng!

Bác Hai xua tay và nói bằng giọng thì thầm:

- Nào có phải hoang! Ông tính ở đời ai muốn mất tiền! Đó là sự bất đắc dĩ. Nói giấu gì ông, nhà tôi không phải gốc gác ở làng này. Ông thân chúng tôi ở vùng Nam lên đây sinh cơ lập nghiệp, rồi mới đẻ ra anh tôi và tôi. Thế là tới ở làng này, nhà tôi mới ở có hai đời. Theo lệ nhà quê, những người ngụ cư ba đời mới được “thành tổ”. Nghĩa là được ngang hàng với mọi người khác. Làng này lại ngặt hơn nữa, từ xưa đến giờ họ không cho một người ngoài nào nhập bạ. Vì thế, anh tôi và tôi cũng như ông thân chúng tôi, đều không có ngôi ở đình. Chắc ông cũng biết ở làng mà không có ngôi, thật là một sự nhục nhã.

- Người ta không nhận thì càng khỏi mất. Việc gì mà cực!

Tôi mỉm cười và đáp một câu khôi hài như vậy. Bác Hai vẫn nói một cách thật thà:

– Thế được còn nói gì nữa! Anh em chúng tôi, trời cho trong nhà cũng đủ bát ăn, mỗi người cũng có được con trâu cày và dăm mẫu ruộng. Thế mà không thể nộp được lệ làng cho cha và mẹ, tức là tiếng xấu để đời... Mỗi khi nghĩ lại những nông nỗi ấy, anh tôi và tôi tức chết người đi được. Trước đây, chúng tôi đã cố luồn lọt mấy ông đàn anh, để xin nhập bạ, nhưng mà bấy giờ hãy còn cụ Bá, cụ ấy nghiệt lắm, nhất định bảo nhà tôi đến ở làng này chưa được ba đời, không thể nhận lời. Chúng tôi đành phải cắn răng mà chịu. Bởi vậy lần này anh tôi sinh được mụn cháu, lại may gặp lúc cụ Bá đã mất, chúng tôi phải cố vào ngôi cho nó.

- Nhưng mà các ông tiêu những món gì mà hết đến hơn trăm bạc

Bác Hai càng hạ giọng xuống, sau khi liếc mắt ngó qua những người chung quanh:

- Ông bảo những công việc ấy, nói bằng miệng không được ư? Phải mất tiền cả đấy! Cụ chưởng lễ ba chục, ông chánh hội hai chục, cụ lí trưởng mười lăm đồng, ông phó lí và ông phó hội mỗi người mười hai đồng, thư kí, trưởng bạ, mỗi người mươi đồng, hương trưởng, lí cựu, tộc biểu, trương tuần mỗi người năm đồng. Những số tiền ấy hết ngoài trăm đồng rồi. Lại còn ăn uống từ chiều hôm qua đến giờ...

- Nếu đã mất tiền cho họ thì thôi bữa ăn uống được không? Bày vẽ làm gì cho tốn

Bác Hai lắc đầu:

- Không được ông ạ! Ở chốn thôn quê, ăn uống là sự đầu tiên, hễ không có ăn thì việc không thành. Lúc trước, anh tôi cũng nghĩ như ông, đã định chước sự ăn uống vì đã rắc tiền khắp mặt chức dịch. Nhưng ông chánh hội không nghe. Ông ấy nói rằng thế nào cũng phải đấm miệng cho các bô lão, và bọn trai đinh bò bướu một bữa. Nếu không họ sẽ phá ngang, tất nhiên sẽ có cản trở.

Bác Hai ngừng lại một lát chờ cho một người ấy đi qua, rồi tiếp:

- Một bữa ăn này, ít ra anh tôi cũng phải tiêu đến năm, sáu chục đồng. Vì kiêng tiếng làm thịt lợn, sợ rằng làng nước cho là hứng mỡ, nên mới đi chợ mua thịt. Sự thực, mua thịt lại quá giết lợn. Sáng ngày đi lấy vừa lòng lợn vừa thịt lợn tất cả mười một đồng bạc, đáng lẽ cũng đủ chan chát, nhưng cụ chưởng lễ thích ăn thịt cầy, nên ông lí trưởng bắt phải giết thêm con cầy. Chẳng nhẽ mời dẫn mời làng ăn uống trong nhà, ngoài đình lại khổng có gì. Bởi thế chúng tôi phải sửa cỗ xôi, con gà để ra lễ thờ.

Bấy nhiêu món hết ngót hai chục rồi. Còn tiền rượu, tiền thuốc phiện, còn tiền cung đốn họ đánh tổ tôm. Ông đã biết rõ, mọi khi làng tôi có ai dám đánh “góp một”? Lớn lắm chỉ “góp năm hào”. Hôm nay vì tiền nhà chủ bỏ ra, được thì ăn, thua không phải trả, nên họ hò nhau đánh góp hai đồng. Rồi đấy ông xem, đến lúc đứng dậy, ai cũng thu hết, anh tôi đưa ra bao nhiêu mất hút bấy nhiêu, chẳng lấy lại được đồng nào hết... Lúc nãy tôi nói trăm rưỡi, còn là hà tiện, xong việc có lẽ hết hơn, chứ bấy nhiêu tiền không thể nào đủ.

Bác Hai còn muốn nói nữa. Bên nhà bác Cả chợt nghe có tiếng ầm ầm, bác ấy lật đật xin lỗi đứng dậy:

- Mời ông ngồi chơi với các cụ tôi. Tôi phải chạy sang bên kia. Làng đã vào rồi! Tiếng ầm ầm bên nhà bác Cả mỗi lúc một to, trước còn cười nói, sau đến quát tháo, cuối cùng thì đến những tiếng mách tục mách qué. Lâu lâu cuộc xô xát lại dữ dội thêm, bác Hai Thìn hốt hoảng chạy về, vừa thở vừa nói:

- Khổ quá, mấy ông bô lão lại còn bẻ vành bẻ vẻ, nhất định nói rằng: hương ước không có chỗ nào nói cho người ngoài vào ngôi. Cụ Điền hết sức dàn xếp không được. Ông chánh hội và ông lí trưởng bảo anh tôi phải chồng hai chục đồng bạc – tiền  ngay cốc cốc – để cúng vào nóc các lão, thì việc mới yên. Thôi thế cũng còn là may.

Cuộc ăn uống kéo dài mãi đến gần tối, nhưng không xảy ra sự gì nữa. Cách ba bữa sau, bác Cả Mão sang nhà tôi trọ, dạm bán cho ông chủ nhà một mẫu hai ruộng, lấy trăm đồng bạc để trang công nợ. Vui vẻ bác khoe với tôi:

- Tất cả, tôi lo hết gần hai trăm. Của nhà có non một trăm, còn thì đều phải đi vay. Nhưng tôi cũng lấy làm hả. Từ nay trở đi, cháu đã có ngôi đình, chúng tôi sẽ được ăn miếng thịt phần việc làng của nó....

 (Ngô Tất Tố, Tuyển tập. NXB Văn học 2016)

* Ngô Tất Tố (1893 – 1954) là một nhà văn, nhà báo, nhà nho học, dịch giả và nhà nghiên cứu có ảnh hưởng lớn ở Việt Nam giai đoạn trước 1954. Ngô Tất Tố viết nhiều thể loại báo chí, trong đó tiểu phẩm và phóng sự là hai thể loại đã giúp ông thành danh. Di sản báo chí của Ngô Tất Tố trở thành những tư liệu phong phú, chi tiết, phản ánh toán diện và trung thực xã hội Việt Nam đầu thế kỉ XX, tiêu biểu là tiểu thuyết Tắt đèn, Lều chõng và phóng sự Việc làng.

Câu hỏi

Câu 1. Nhan đề Một đám vào ngôi của văn bản có thể gợi lên những suy luận, phán đoán gì về những khía cạnh nào của bài phóng sự? (1.0 điểm)

Câu 2. Liệt kê các sự việc chính theo trình tự được thuật lại trong văn bản. Từ đó nhận xét về nghệ thuật viết phóng sự của tác giả (sử dụng ngôi kể, điểm nhìn, thủ pháp miêu tả, trần thuật, cách sắp xếp sự kiện chi tiết, ngôn ngữ,..) trong việc thể hiện chủ đề, tư tưởng, thông điệp của văn bản. (1.0 điểm)

Câu 3. Qua văn bản Một đám vào ngôi, tác giả đã nêu vấn đề gì? Thái độ của tác giả trước vấn đề đó như thế nào? (1.0 điểm)

Câu 4. Tính khách quan, xác thực của thông tin thể hiện qua những yếu tố nào? Điều đó cho độc giả hiểu thêm gì về tác giả? (1.0 điểm)

Câu 5. Nêu cảm nhận của em về nhân vật bác Cả Mão. Từ đó cho biết thái độ của tác giả Ngô Tất Tố đối với nhân vật này. (Trả lời tối thiểu bằng 2/3 trang giấy thi /trang vở) (1.5 điểm)

II. VIẾT (6đ)

Câu 1. Theo bạn, những nội dung được đề cập trong văn bản còn có ý nghĩa đối với thực tiễn hiện nay không? Lí giải ý kiến của bạn. (viết đoạn 200 chữ) (2.0 điểm

Câu 2. Địa phương nơi em sinh sống (phường/xã) tổ chức phát động Phong trào xây dựng địa phương/gia đình văn hoá, em được đề nghị phát biểu trong buổi lễ đó. Hãy viết bài phát biểu (600 chữ) để phát biểu trong buổi lễ đó.

-----Hết-----

-  Học sinh không được sử dụng tài liệu.

- Giám thị không giải thích gì thêm.

Đáp án

Đáp án

Câu 1 (0,5 điểm)

Phương pháp giải:

Đọc kĩ nhan đề

Nhớ lại kiến thức về thể loại phóng sự

Lời giải chi tiết:

- Gợi nội dung phản ánh về một tục lệ/hủ tục ở nông thôn Việt Nam.

- Gợi suy luận về vấn đề (đặt ra trong tác phẩm), thái độ tác giả đối với vấn đề đó

- Vấn đề: hủ tục ở nông thôn nặng nề, gây tốn kém, nhũng nhiễu đời sống dân nghèo.

+ Thái độ của tác giả: lên án, phê phán...

Câu 2 (0,5 điểm)

Phương pháp giải:

 Đọc kĩ văn bản

Lời giải chi tiết:

- Văn bản Một đám vào ngôi với các sự việc chính:

+ Chuẩn bị cỗ.

+ Các đám đánh bạc, hút thuốc phiện.

+ Không chấp nhận việc vào ngôi, chủ nhà phải nộp thêm 20 đồng.

+ Việc chi tiêu và việc vay tiền chi trả.

- Nghệ thuật viết phóng sự của tác giả:

+ Sử dụng ngôi kể thứ nhất và kết hợp điểm nhìn bên trong, bên ngoài.

+ Kết hợp miêu tả, trần thuật, bình luận rất hiệu quả.

+ Sắp xếp sự kiện, chi tiết hợp lý (đảo trình tự thời gian việc: không được vào ngôi khi cụ Bá còn sống; gốc 2 đời nhà bác Cả Mão xuống dưới để lý giải việc nhà bác Cả Mão tưng bừng đón đám vào ngôi).

→ Tất cả các yếu tố trên đã kết nối các sự việc làm nổi bật chủ đề: Một đám

vào ngôi – hủ tục ở nông thôn Việt Nam trước cách mạng tháng 8/1945; thể hiện tư tưởng tiến bộ, cấp tiến của tác giả: lên án hủ tục khiến đời sống nông dân ngày càng nghèo khó hơn thể hiện thông điệp: xóa bỏ hủ tục nơi thôn quê, giải phóng tư tưởng lạc hậu u mê cho người nông dân (miếng ăn nơi góc chiếu, sân đình).

Câu 3 (1 điểm)

 Phương pháp giải:

Đọc kĩ văn bản và rút ra nội dung chính

Chú ý các chi tiết thể hiện thái độ của tác giả

Lời giải chi tiết:

– Nêu vấn đề nhức nhối ở nông thôn:

+ Bất bình đẳng, thiếu tôn trọng người dân ngụ cư (phải 3 đời mới được nhập bạ; không có ngôi, thật là một sự nhục nhã)

+ Quan chức ở nông thôn chèn ép, bòn rút tiền bạc của nông dân (phải sửa cổ xôi, con gà để ra lễ thờ; tiền rượu, tiền thuốc phiện, còn tiền cung đón họ đánh tổ tôm; chồng hai chục đồng bạc – tiền ngay cốc cốc – để cúng vào nóc các lão, thì việc mới yên)

- Thái độ tác giả: bất bình, lên án (qua thái độ của nhân vật “tôi” – người kể chuyện)

Câu 4 (1 điểm)

 Phương pháp giải:

Nhớ lại kiến thức về tính phi hư cấu của phóng sự

Liên hệ đến phong cách sáng tác, con người tác giả

Lời giải chi tiết:

– Khách quan chân thực: đến tận cùng sự thật với hàng loạt số liệu, truy tìm nguyên nhân làm xuất hiện vấn đề, dẫn dắt trình bày, lý giải những chi tiết và tổ chức ý kiến của các đối tượng đối thoại. Cái tôi tác giả – nhân chứng chủ động khơi lên những vấn đề phỏng vấn, mô tả biện luận: “Cụ chưởng lễ ba chục, ông chánh hội hai chục, ông lý trưởng mười lăm đồng, ông phó lý và ông phó hội mỗi người mười hai đồng, thư ký, trưởng bạ mỗi người năm đồng. Những số tiền ấy hết ngoài trăm đồng rồi. Lại còn ăn uống từ chiều hôm qua đến giờ...Ở chốn thôn quê ăn uống là sự đầu tiên”. Vậy là khổ chủ phải bán đi một mẫu hai ruộng lấy hai trăm đồng trả nợ...

– Tác giả: hiểu sâu hiện thực, kỳ công tìm hiểu tư liệu; nhạy cảm, sắc sảo dám nói sự thật; bám sát nông thôn, khảo sát mô tả những hủ tục, những lệ làng quái gở, man rợ, nạn “xôi thịt”, những cảnh đau lòng xung quanh miếng ăn ở nông thôn Việt Nam đương thời.

Câu 5 (1 điểm)

 Phương pháp giải:

Đọc kĩ văn bản, chú ý các chi tiết miêu tả bác Cả Mão

Lời giải chi tiết:

- Nội dung đoạn văn bản bám sát văn bản làm rõ đặc điểm của nhân vật (cam chịu, u mê – khổ mà vẫn vui, háo danh hão đã trở thành nạn nhân của hủ tục...)

- Hình thức: đảm bảo độ dài, tính logic, mạch lạc cho đoạn văn bản; đủ các yếu tổ lí lẽ, dẫn chứng, nhận định.

- Thái độ của Ngô Tất Tố: thương cảm, phê phán; đả kích, châm biếm.

II. VIẾT (6,0 điểm)

Câu 1 (2 điểm)

 Phương pháp giải:

Dựa vào phần phân tích ở trên

Dựa vào kiến thức và kĩ năng viết đoạn văn

 Lời giải chi tiết:

Triển khai đoạn đảm bảo dung lượng; nội dung hướng vào các ý sau đây:

- HS tự thể hiện quan điểm cá nhân.

- Có thể tham khảo gợi ý sau:

+ Trải qua biết bao biến đổi, Việc làng vẫn còn ý nghĩa lớn và để lại nhiều bài học có giá trị trong quá trình chọn lọc, cải biến và xây dựng đời sống văn hoá mới trong xã hội nông thôn hiện nay.

+ Việc làng – Đám vào ngôi thuật lại các “phong tục” có ý nghĩa tốt đẹp về “sự gắn bó của dân với làng”, về tục “vào ngôi” khi con trẻ ra đời nhưng không biến chúng thành hủ tục nặng nề để bòn rút làm khổ dân nghèo.

+ Mỗi người dân hãy tiếp thu các phong trào, lối sống có chọn lọc, không nên lệ thuộc, hoặc cố thực hiện khi điều kiện kinh tế của gia đình không cho phép.

Câu 2 (4 điểm)

Phương pháp giải:

 Dựa vào kiến thức và kĩ năng đã học để thực hiện bài văn

Lời giải chi tiết:

trithuchub.com

Đề thi

I. ĐỌC HIỂU (4đ)

Học sinh đọc văn bản sau và trả lời câu hỏi kế tiếp

NHÀ THỊ TRƯỞNG HÂN HOAN

(Quan thanh tra – Gô gôn)

Tóm tắt hài kịch Quan thanh tra:

Hồi I: Thị trưởng một thị trấn tỉnh lẻ ở nước Nga đột ngột triệu tập quan chức để tuyên bố về việc nhận được mật báo: có quan thanh tra cấp cao bí mật tới thị trấn. Cả bọn kinh hãi, bởi việc gì trong thị trấn khó có thể coi là tử tế... Cả bọn tưởng một người khách ở thị trấn là quan thanh tra, nên sửa soạn đến cung phụng để che tội mình.

Hồi II: I-van A-lếch-xan-đrô-vích Khơ-lét-xta-cốp (Ivan Alexandrovitr Khlestacov) vốn là một nhân viên thư kí quèn ở văn phòng của một vụ ở Pê-téc bua (Petersburg). Anh ta từng sống chui lủi để trốn tiền trọ, song vẫn luôn giữ diện mạo bảnh bao. Khi hắn đang hết tiền, đói khát thì đám quan chức trong thị trấn, tưởng gã là quan thanh tra, tới cung phụng. Thị trưởng mời hắn chuyển đến ở nhà mình.

Hồi III: Khơ-lét-xta-cốp nhập vai quan thanh tra đến ở nhà thị trưởng. Việc được thết đãi linh đình tạo cảm hứng cho gã khoác lác về vị thế sang trọng và danh tiếng tưởng tượng của mình. Vợ và con gái thị trưởng sán lại làm thân. Lũ quan tham trong thị trấn lại thêm phần sợ hãi.

Hồi IV: Quan chức, những kẻ tò mò và cả những người bị oan khuất trong thị trấn lũ lượt xin vào gặp Khơ-lét-xta-cốp. Gã thoạt đầu còn sượng sùng vay tiền đám quan chức, tiến tới đòi hỏi, quát nạt để ăn hối lộ công khai của cả người bị hiếp đáp. Khơ-lét-xta-cốp còn tận dụng cơ hội để tán tỉnh cả vợ lẫn con gái thị trưởng, rồi cầu hôn với con gái ông ta.

Hồi V: Thị trưởng vênh váo với việc con gái mình sẽ kết hôn với “quan lớn” thanh tra, đang hân hoan thì chủ sự bưu vụ báo tin Khơ-lét-xta-cốp không phải là quan thanh tra. Đúng lúc đó, một viên hiến binh xuất hiện, tuyên bố: Quan thanh tra thực vừa mới đến thành phố, yêu cầu tất cả tới trình diện khiến tất cả kinh hoàng, đờ ra như hoá đá, chuyển vào Lớp Câm – kết thúc hài kịch.

Đoạn trích Nhà thị trưởng hân hoan là lớp 7, hồi 5 của vở hài kịch.

Cảnh sát trưởng:

Tôi hân hạnh chúc mừng ông lớn, và cầu mong ông lớn được sống lâu trăm tuổi.

Thị trưởng: Cảm ơn, cảm ơn! Thưa các vị, xin mời các vị ngồi. (Khách ngồi.)

Am-mốt phi-ô-đô-rô-vích:

Nhưng ông Am -mốt phi-ô-đô-rô-vích, xin ông cho biết, câu chuyện này bắt đầu ra sao, diễn biến như thế nào?

Thị trưởng: Chuyện thật kì lạ, chính anh ấy hỏi xin chứ lị.

An-na An-drây-ép-na:

Anh ấy hỏi một cách kính cẩn, tế nhị. Anh ấy nói rõ ràng minh bạch như thế này: “Thưa bà An-na An-đrây-ép-na, chỉ vì tối một niềm kính trọng phẩm giá của bà. Con người điển trai, có học thức, đứng đắn như thế lại nói: “Thưa bà An-na An-đrây-ép-na, không hiểu bà có tin cho không, đối với tôi cuộc đời không đáng giá một đồng xu nhỏ; chỉ vì tôi quý trọng những đức tính hiếm có của bà quá thể.”

Ma-ria An-tôn-nốp-na: Hứ! Mợ ạ, anh ấy nói với con như thế chứ.

An-na An-drây-ép-na:

Im đi, mày thì biết cái gì, đừng có dúng vào những việc không phải của mình

Anh ấy lại nói tiếp: “Bà An-na An-đrây-ép-na, bà làm cho tôi đâm thẫn thờ sửng sốt.” Anh ấy còn nhiều câu khen ngợi tôi đại loại như thế nữa. Khi tôi muốn nói với anh ấy rằng chúng tôi không hi vọng được cái vinh dự như vậy, thế là anh ấy quỳ ngay xuống, kêu lên một cách rất lịch sự: “An-na An-đrây-ép-na, bà đừng làm tôi đau khổ. Xin đáp lại mối tình của tôi, nếu không sẽ tự kết liễu cuộc đời mình.

Ma-ria An-tôn-nốp-na: Mợ ạ, đó là những câu anh ấy nói về con.

An-na An-drây-ép-na:

Phải, tất nhiên... Anh ấy cũng có nói về mày, tao không bảo là không.

Thị trưởng:

Rồi anh ấy lại còn doạ tự sát. Anh ấy nói: tôi sẽ tự tử, tôi sẽ tự bắn vào đầu.

Nhiều người nói: Thật thế kia à!

Am-mốt Phi-ô-đô-rô-vích: Chuyện kì lạ nhỉ!

Lu-ca Lu-kích: Thực là số trời run rủi.

Ác-tê-mi Phi-líp-pô-vích:

Bố ơi, không phải số trời đâu, số trời là cái quái gì, đó là do có tài nên danh phận đây. (Nói riêng) Thằng cha ngu như lợn này, số nó bao giờ cũng gặp may.

Am-mốt Phi-ô-đô-rô-vích:

Ông An-tôn An-tô-nô-vích, ông có muốn tôi để lại cho ông con chó đực, cái con ông muốn mua ấy...

Thị trưởng: Không, bây giờ tôi không có thì giờ nghĩ đến chó má nữa.

Am-mốt Phi-ô-đô-rô-vích: Nếu ông không muốn lấy con ấy thì chọn con khác.

Vợ Rô-cô-rốp-krin:

Chà, An-na An-đrây-ép-na, chị thật không thể tưởng tượng được em vui sướng biết bao thấy chị được hạnh phúc!

Rô-cô-rop-krin:

Xin ông cho biết, hiện nay vị khách lừng danh ở đâu? Tôi nghe nói ngài có việc phải đi rồi!

Thị trưởng: Phải, anh ấy đi một ngày thôi, có việc quan trọng.

An-na An-đrây-ép-na: Đi đến nhà chú đấy, để xin ông ta tán thành việc hôn nhân.

Thị trưởng:

Để xin ông ta tán thành; nhưng ngày mai. (Hắt hơi, mọi người cùng kêu: “Sống lâu, giàu bền”) Cảm ơn vạn bội! Nhưng ngày mai, anh ấy trở lại. (Hắt hơi. Tất cả mọi người lại kêu lên: “Sống lâu, giàu bền”)

Cảnh sát trưởng: Chúc ngài sống lâu.

Bốp-chin-xki: Sống lâu trăm tuổi, tiền của như núi.

Đốp-chin-xkhi: Sống một trăm thêm năm tuổi lẻ.

Ác-tê-mi Phi-líp-pô-vích: Phỉ thui, chết mẹ mày đi.

Vợ Kô-rốp-kin: Phỉ phui, quỷ bắt mày đi!

Thị trưởng: Cảm ơn, tôi cũng chúc các vị như thế.

An-na An-drây-ép-na:

Bây giờ chúng tôi có ý định sống ở thủ đô. Không khí ở đây, tôi thú thật, quê mùa lắm, rất khó chịu... Nhà tôi ấy mà, sẽ được phong nguyên soái.

Thị trưởng: Thưa các vị, tôi thú thực rất muốn làm nguyên soái, khỉ thế chứ lại.

Lu-ca Lu-kích: Cầu Chúa cho ông được toại nguyện.

Ra-xta-cốp-xki: Sức người không làm gì được, mọi việc đều do ý Chúa cả.

Am-mốt Phi-ô-đô-rô-vích: Thuyền to thì cần biển rộng chứ.

Ác-tê-mi Phi-líp-pô-vích: Thật vinh dự, xứng đáng với công trạng.

Am-mốt phi-ô-đô-rô-vích: (Nói riêng)

Nếu nó làm nguyên soái, thì thật là trò hề. Nó mà mang lon tướng thì như bò được thắng yên ngựa! Hử, không đâu, anh bạn, bài ca ấy nghe hãy còn xa xôi lắm! Ở đời khối thằng tài cán hơn anh mà chẳng được làm nguyên soái nữa là.

Ác-tê-mi Phi-líp-pô-vích: (Nói riêng)

Chà đồ chó chết, nó lại muốn leo lên chức nguyên soái. Chưa biết chừng nó được là cũng nên, nó có cái vẻ tinh ranh, khéo xoay xở lắm. (Nói với thị trưởng) An-tôn An-tô-nô-vích, lúc ấy đừng quên anh em nhé.

Am-mốt Phi-ô-đô-rô-vích:

Và nếu có việc gì xảy ra chẳng hạn như anh em cần giúp đỡ việc gì, đừng quên che chở anh em đấy nhé.

Kô-rốp-kin:

Sang năm, tôi cho cháu ra thủ đô, để nó làm việc cho nhà nước; nhờ ông nâng đỡ cháu, coi cháu như con ông vậy.

Thị trưởng: Về phía tôi, tôi xin sẵn sàng, sẵn sàng cố gắng.

An-na An-drây-ép-na:

Antôsa, lúc nào cậu cũng hay hứa trước. Lúc bấy giờ, còn thì giờ đầu mà nghĩ tới việc đó. Sao lại cứ hứa hẹn hão cho nặng mình ra

An-na An-drây-ép-na:

Tất nhiên là có thể, nhưng không thể che chở cho bất kì thằng tẹp nhẹp nào, Vợ Kô-rốp-kin: Các vị nghe chưa, bà ấy đối xử với chúng ta như thế đấy.

(Gôgôn, Quan thanh tra, Vũ Đức Phúc dịch, NXB Sân khấu, Hà Nội, 2006)

(*) Tên văn bản do nhóm biên soạn đặt.

(1) Nguyễn văn là “một lời chúc tụng”. Nhưng những người mê tín ở Việt Nam hay nói: “Sống lâu”

(2) Khi hắt hơi, người ta có hai kiểu mê tín: một là chức tụng, hai là nói để giải hoạ. Ac-lê-mi là kế quỷ quyệt, lợi dụng việc đó, xỏ thị trưởng.

* Nikolay Vasilievich Gogol (Gô-gôn) (1809 – 1852) là một văn sĩ, thi sĩ, kịch tác gia và phê bình gia người Nga gốc Ukraina – Ba Lan. Ông là một nhà văn hiện thực lớn của nước Nga và của toàn thế giới thế kỉ XIX.

Câu hỏi:

Câu 1. Tóm tắt nội dung và mâu thuẫn/xung đột thể hiện trong trích đoạn hài kịch Nhà thị trưởng hân hoan (Quan thanh tra của Gô-gôn) (0.5 điểm)

Câu 2. Vì sao vợ chồng nhà thị trưởng vênh váo như vậy? Họ là người như thế nào? Điều này khiến em dự đoán drama (kịch) nào sẽ xảy ra tiếp theo? (0.5 điểm)

Câu 3. Đặc điểm của nhân vật hài kịch hiện lên trong đoạn trích như thế nào? Em ấn tượng với thủ pháp nghệ thuật khắc hoạ nhân vật hài kịch nào của tác giả

Gô-gôn? (1.0 điểm)

Câu 4. Đọc đoạn thoại sau và trả lời câu hỏi a, b, c. (1.0 điểm)

An-na An-đrây-ép-na: Anh ấy hỏi một cách kính cẩn, tế nhị. Anh ấy nói rõ ràng minh bạch như thế này: “Thưa bà An-na An-đrây-ép-na, chỉ vì tôi một niềm kính trọng phẩm giá của bà”. Con người điển trai, có học thức, đứng đắn như thế lại nói: “Thưa bà An-na An-đrây-ép-na, không hiểu bà có tin cho không, đối với tôi cuộc đời không đáng giá một đồng xu nhỏ; chỉ vì tôi quý trọng những đức tính hiếm có của bà quá thể..”

Ma-ria An-tôn-nốp-na: Hứ! Mợ ạ, anh ấy nói với con như thế chứ.

An-na An-đrây-ép-na: Im đi, mày thì biết cái gì, đừng có dúng vào những việc không phải của mình! Anh ấy lại nói tiếp: “Bà An-na An-đrây-ép-na, bà làm cho tôi đâm thẫn thờ sửng sốt”. Anh ấy còn nhiều câu khen ngợi tôi đại loại như thế nữa. Khi tôi muốn nói với anh ấy rằng chúng tôi không hi vọng được cái vinh dự như vậy, thế là anh ấy quỳ ngay xuống, kêu lên một cách rất lịch sự: “An-na An-đrây-ép-na! Bà đừng làm tôi đau khổ. Xin đáp lại mối tình của tôi, nếu không sẽ tự kết liễu cuộc đời mình”

Ma-ria An-tôn-nốp-na: Mợ ạ, đó là những câu anh ấy nói về con.

a) Xác định nhân vật “anh ấy”, người gọi “anh ấy” và chỉ ra sự phi lí, hài hước

trong cách xưng hô này.

b) “Mợ ạ, anh ấy nói với con như thế chứ” là lời của ai? Lời nói ấy phản ánh được “vấn đề” nào?

c) Tiếng cười cất lên từ đâu? Tác giả đã gửi gắm điều gì qua đoạn hội thoại ấy?

Câu 5. Văn bản trên sử dụng những thủ pháp gây cười nào? Theo em, thủ pháp nào đặc sắc nhất? Vì sao? (1.0 điểm)

II. VIẾT (6,0 điểm)

Câu 1. Xác định cảm hứng, những thói hư, tệ nạn cần phê phán trong trích đoạn hài kịch Nhà thị trưởng hân hoan và cho biết hiện tượng, thói xấu nào vẫn tồn tại trong đời sống hôm nay? Theo, em, thói xấu nào gây nhiều tác hại cho xã hội? Vì sao? (Đoạn văn 200 chữ) (2.0 điểm)

Câu 2. Viết văn bản (600 chữ) so sánh để làm nổi bật nét khác biệt và điểm tương đồng nội dung phê phán và thủ pháp trào phúng - nghệ thuật gây cười của 2 văn bản hài kịch Thuỷ thủ tàu viễn dương (Bệnh sĩ của Lưu Quang Vũ) ở đề 1 và Nhà thị trưởng hân hoan (Quan thanh tra của Gô-gôn). Từ đó chia sẻ ngắn về tác động của 2 trích đoạn hài kịch tới nhận thức của em.

-----Hết-----

-  Học sinh không được sử dụng tài liệu.

- Giám thị không giải thích gì thêm.

Đáp án

Đáp án

Câu 1 (0,5 điểm)

Phương pháp giải:

Đọc kĩ đoạn trích

Lời giải chi tiết:

- Tóm tắt nội dung: Thị trưởng vênh váo, say sưa với việc con gái mình sẽ kết hôn với “quan lớn” thanh tra, gia đình sẽ chuyển về thủ đô, sẽ thật thần thế, danh giá, các quan chức địa phương đến chúc mừng, cầu cạnh. Ngoài mặt kẻ nào cũng ra sức nịnh bợ nhưng bên trong coi nhau không ra gì.

- Mâu thuẫn: giữa cái thấp hèn với cái thấp hèn (Thị trưởng vênh váo cậy thần thế, danh giá chưa có của mình >< kẻ nịnh bợ để cầu lợi, nhưng trong lòng vẫn khinh bỉ nhau)

Câu 2 (0,5 điểm)

 Phương pháp giải:

Đọc kĩ văn bản

Đưa ra dự đoán của bản thân

Lời giải chi tiết:

- Vợ chồng nhà thị trưởng vênh váo vì tin chắc rằng mình sẽ có con rể danh giá là quan thanh tra, sẽ đến thủ đô sống, sẽ được phong nguyên soái, sẽ được giao tiếp với giới thượng lưu, sẽ có nhiều người cầu cạnh,...

- Là những kẻ háo danh, hám lợi, cả tin, dễ bị lừa

- Drama (kịch) tiếp theo: nhận ra mình bị lừa cay đắng, thất vọng và căm tức kẻ thanh tra rởm.

Câu 3 (1 điểm)

 Phương pháp giải:

Đọc kĩ văn bản

Nhớ lại kiến thức về đặc điểm của nhân vật hài kịch

Dựa vào kiến thức về đặc điểm sáng tác của Gô - gôn

Lời giải chi tiết:

- Các nhân vật hài kịch, phẩm chất bên trong không tương xứng với vị trí thân phận của họ và do vậy, họ đáng là nạn nhân của tiếng cười:

+ Thị trưởng: kẻ hám lợi bị công chức quèn lừa nhưng đang mong được phong nguyên soái.

+ Vợ thị trưởng: ngu dốt, mê trai; đang đê mê với lời có cánh giả dối (“Tôi một niềm kính trọng phẩm giá của bà”; “Bà đừng làm tôi đau khổ. Xin đáp lại mối tình của tôi.)

- Thủ pháp nghệ thuật khắc hoạ nhân vật hài kịch của tác giả Gô-gôn

+ Độc thoại để lột tả tính cách, bản chất nhân vật qua những chỉ dẫn sân khấu (nói riêng): (A-mi-mốt Phi-ô-đô-rô-vích: (Nói riêng) Nếu nó làm nguyên soái, thì thật là trò hề. Nó mà mang lon tướng thì như bò được thắng yên ngựa! Hử, không đâu, anh bạn, bài ca ấy nghe hãy còn xa xôi lắm! Ở đời khôi thẳng tài cán hơn anh mà chẳng được làm nguyên soái nữa là; Ác-tê-mi Phi-líp-pô-vích: (Nói riêng) Cha đồ chó chết, nó lại muốn leo lên chức nguyên soái. Chưa biết chừng nó được là cũng nên, nó có cái vẻ tinh ranh, khéo xoay sở lắm) → Những kẻ đểu giả nghĩ một đằng nói một nẻo.

+ Sự mâu thuẫn, vô lí, sáo rỗng trong lời thoại nhân vật.

Câu 4 (1 điểm)

 Phương pháp giải:

Đọc kĩ văn bản và các yêu cầu

Lời giải chi tiết:

a) Anh ấy là: quan thanh tra (kẻ đang bị nhận nhầm là quan thanh tra), là người sắp cưới con gái của thị trưởng; người gọi “anh ấy” chính là vợ thị trưởng, mẹ vợ tương lai của anh ta.

b) “Mợ ạ, anh ấy nói với con như thế chứ!” là lời con gái của vợ chồng nhà thị trưởng. Chứng tỏ kẻ “anh ấy” đang tán tỉnh cả hai mẹ con (vợ, con gái của thị trưởng).

c) Tiếng cười cất lên từ:

+ Thái độ của vợ thị trưởng: Bà ta nói cứ như nói về người của mình, tỏ tình với mình mà không hề ngượng ngùng, bà ta gạt phắt lời của con gái để kể say mê: bà ta cũng mê gã thanh tra rởm.

+ Từ “nội dung” lời tán tỉnh toàn những lời bóng bẩy, phi logic, vô nghĩa (“Đối với tôi, cuộc đời không đáng giá một đồng xu nhở”; “chỉ vì tôi quý trọng những đức tính hiếm có của bà quá thể”; “bà làm cho tôi đâm thẫn thờ, sửng sốt”,...)

+ Từ thực tế: Cả hai mẹ con ngu dốt, mê muội danh vọng không nhận ra bộ mặt thật của quan thanh tra rởm.

- Tác giả gửi gắm thông điệp: Những kẻ mê muội danh tiếng hão, mong hưởng thụ lợi lộc từ kẻ khác thì sẽ bị chính những thứ đó lừa dối.

 Phương pháp giải:

Đọc kĩ văn bản

Nhớ lại kiến thức về thủ pháp nghệ thuật của thể loại hài kịch

Lời giải chi tiết:

– Tạo tình huống kịch tính; Điệu bộ gây cười; Nghệ thuật phóng đại (nói quá, cường điệu); Chơi chữ, gây hiểu lầm. (Học sinh tự đưa dẫn chứng.)

- Đánh giá thủ pháp đặc sắc nhất: Học sinh tự làm theo quan điểm cá nhân nhưng cần có đủ các yếu tố sau đây:

+ Xác định đoạn/ câu chứa thủ pháp gây cười.

+ Lí giải bằng hai lí do trở lên (gây cười, tác động tới độc giả).

II. VIẾT (6,0 điểm)

Câu 1 (2 điểm)

 Phương pháp giải:

Dựa vào kiến thức phân tích ở trên và kĩ năng viết đoạn văn

 Lời giải chi tiết:

Triển khai đoạn đảm bảo dung lượng; nội dung hướng vào các ý sau đây:

- Cảm hứng: châm biếm, phê phán thói háo danh, dựa hơi, cậy quyền, lừa lọc để từ đó con người nhận thức mà tránh xa, bài trừ, lên án cái xấu.

- Hiện tượng, thói xấu vẫn tồn tại trong đời sống hôm nay: háo danh, dựa hơi, cậy quyền, lừa lọc (các thói xấu có biểu hiện đa dạng, khó lường...).

- Thói xấu gây nhiều tác hại cho xã hội: Học sinh tự trả lời (cần có 2 đến 3 lí do thuyết phục để bảo vệ ý kiến của mình).

Câu 2.

Phương pháp giải:

 Dựa vào kiến thức và kĩ năng đã học để thực hiện bài văn

Lời giải chi tiết:

trithuchub.com

Đề thi

I. ĐỌC  HIỂU

Đọc đoạn trích sau:

(1) Toàn cầu hoá đã và đang tạo nên xu thế hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, giúp các dân tộc, quốc gia xích lại gần nhau để hợp tác, trao đổi, giao lưu, học hỏi, cùng nhau phát triển.

(2) Tuy nhiên, phát triển trong bối cảnh quốc tế mới với những diễn biến nhanh, phức tạp, khó lường, văn hoá dân tộc cũng chịu những tác động trái chiều, rõ nhất là mặt trái của quá trình toàn cầu hoá, kinh tế thị trường và sự lấn át của các phương tiện truyền thông mới, Internet, mạng xã hội. Biên cương văn hoá tư tưởng của quốc gia cũng chịu nhiều thách thức trước sự xâm lấn của các nền tảng xuyên biên giới.

(3) Từ thực tiễn cho thấy trong quá trình toàn cầu hoá, nhất là với lĩnh vực văn hoá, nếu không có bộ lọc đủ mạnh, thiếu bản lĩnh và tính sáng tạo sẽ nguy cơ dẫn tới tiếp thu một cách thụ động, vội vã, ồ ạt. Từ đó rất dễ dẫn đến tình trạng nguồn lực, sức mạnh nội sinh trong nước bị những yếu tố ngoại sinh lấn át, chi phối; từ đó làm triệt tiêu tính đa dạng văn hoá dân tộc, tự đánh mất bản sắc, cội rễ và truyền thống văn hoá của dân tộc mình. Không thể phủ nhận cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 là bước phát triển nhảy vọt của văn minh nhân loại, mở ra những không gian mới, mang lại những loại hình dịch vụ, giải trí tiện lợi cho con người, hướng tới sự phát triển toàn diện.

 [...]

(4) Cần nhận thức rằng việc tiếp thu văn hoá thế giới phải có sự chọn lọc trên cơ sở các giá trị truyền thống, bản lĩnh văn hoá dân tộc. Phải tạo sức đề kháng văn hoá với những bộ lọc, vách ngăn cần thiết để đẩy lùi và chống lại sự xâm lấn của những trào lưu phản văn hoá, các luồng tư tưởng có nội dung xấu độc. Công tác quảng bá, lan toả hình ảnh đất nước, con người Việt Nam đến với bạn bè quốc tế cần được đẩy mạnh.

(Nguyễn Huy Phòng, Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc, dẫn theo nhandan.vn, 25- 07- 2023)

Thực hiện các yêu cầu/câu hỏi từ câu 1 đến câu 5:

Câu 1. Xác định luận đề của đoạn trích.

Câu 2. Chỉ ra 01 thao tác lập luận được sử dụng trong đoạn (2).

Câu 3.  Phân tích hiệu quả của biện pháp tu từ ẩn dụ được sử dụng trong câu văn:“Phải tạo sức đề kháng văn hoá với những bộ lọc, vách ngăn cần thiết để đẩy lùi và chống lại sự xâm lấn của những trào lưu phản văn hoá, các luồng tư tưởng có nội dung xấu độc.”.

Câu 4. Nêu quan điểm của tác giả thể hiện trong đoạn trích.

Câu 5. Anh/ chị có đồng tình với ý kiến của tác giả khi cho rằng: “Công tác quảng bá, lan toả hình ảnh đất nước, con người Việt Nam đến với bạn bè quốc tế cần được đẩy mạnh.” không? Vì sao? (Trình bày khoảng 5 – 7 dòng).

II. VIẾT 

Có ý kiến cho rằng: “Sống trải nghiệm là lối sống rất cần thiết cho giới trẻ hôm nay”. Em hãy viết bài văn bày tỏ quan điểm của mình về ý kiến trên

--------------------Hết--------------------

Đáp án

Đáp án

I. ĐỌC  HIỂU

Câu 1: 

Phương pháp: 

Đọc kĩ văn bản để xác định vấn đề nghị luận 

Cách giải: 

Luận đề của văn bản là bàn về việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong tình hình toàn cầu hóa đất nước.

Câu 2: 

Phương pháp: 

Vận dụng kiến thức về các thao tác lập luận để xác định trong văn bản 

Cách giải: 

- Thao tác lập luận được sử dụng trong đoạn (2) là: chứng minh, bình luận.

- Chỉ ra thao tác lập luận:

+ Thao tác lập chứng minh: Tuy nhiên, phát triển trong bối cảnh quốc tế mới với những diễn biến nhanh, phức tạp, khó lường, văn hoá dân tộc cũng chịu những tác động trái chiều, rõ nhất là mặt trái của quá trình toàn cầu hoá, kinh tế thị trường và sự lấn át của các phương tiện truyền thông mới, Internet, mạng xã hội./ Câu 1.

+ Thao tác lập luận bình luận: Biên cương văn hoá tư tưởng của quốc gia cũng chịu nhiều thách thức trước sự xâm lấn của các nền tảng xuyên biên giới./ Câu 2.

Câu 3:

Phương pháp: 

Vận dụng kiến thức về biện pháp tu từ ẩn dụ và phân tích tác dụng 

Cách giải: 

- Biện pháp tu từ ẩn dụ: các từ ngữ sức đề kháng, bộ lọc, vách ngăn được sử dụng với một tầng nghĩa hoàn toàn mới.

- Hiệu quả:

+ Làm nổi bật thông điệp: cần phải có ý thức tự giác và những hành động cụ thể để bảo vệ giữ gìn những giá trị truyền thống trước tác động mạnh mẽ, lấn át của quá trình toàn cầu hoá, các sản phẩm công nghệ và nền kinh tế thị trường.

+ Cách diễn đạt hình ảnh, mới mẻ, ấn tượng, làm tăng sức gợi hình gợi cảm cho câu văn.

Câu 4:

Phương pháp: 

Đọc kĩ văn bản để xác định quan điểm của người viết 

Cách giải: 

Quan điểm của người viết: 

- Dùng lập luận, lí lẽ và bằng chứng một cách khoa học để trình bày vấn đề toàn diện, khách quan.

- Tác giả kết luận rằng toàn cầu hóa là một quá trình tất yếu, khách quan, chứa đựng nhiều thời cơ và những thách thức to lớn; khẳng định việc cần phải giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong quá trình toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế.

Câu 5: 

Phương pháp: 

Gợi ý: 

- HS có thể trả lời đồng tình hoặc không đồng tình

- Giải thích hợp lí, có thể theo gợi ý (nếu đồng tình với ý kiến):

+ Công tác quảng bá, lan tỏa hình ảnh đất nước, con người là một nhiệm vụ cần thiết trong việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

+ Khẳng định tinh thần yêu quê hương đất nước, tâm huyết của người dân trên khắp mọi miền đất nước đối với việc quảng bá hình ảnh đất nước con người, truyền thống văn hóa cao đẹp của dân tộc ta đến với cộng đồng quốc tế.

+….

- Nếu không đồng tình, HS có cách giải thích hợp lí.

Cách giải: 

Tôi đồng tình với quan điểm của tác giả. Bởi, việc quảng bá, lan tỏa hình ảnh đất nước và con người Việt Nam ra thế giới không chỉ giúp bạn bè quốc tế hiểu đúng về văn hóa, con người và truyền thống Việt Nam, mà còn góp phần nâng cao vị thế quốc gia trên trường quốc tế. Đồng thời, đây là cách thể hiện tinh thần tự hào dân tộc, giúp thế hệ trẻ thêm ý thức giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc mình. Việc này cũng tạo cơ hội cho Việt Nam giao lưu, học hỏi và phát triển bền vững trong thời kỳ hội nhập.

II. VIẾT

Phương pháp: 

1. Mở bài:

- Nêu vấn đề cần bàn luận: Giới trẻ với lối sống trải nghiệm.

- Ý kiến đáng quan tâm về vấn đề đó: Tầm quan trọng, sự cần thiết của lối sống trải nghiệm đối với giới trẻ.

2. Thân bài:

* Trình bày thực chất của ý kiến, quan niệm đã nêu để bàn luận: Trải nghiệm là tự mình trải qua để có được hiểu biết, kinh nghiệm, tích lũy được nhiều kiến thức và vốn sống,...

* Thể hiện thái độ tán thành ý kiến vừa nêu bằng lí lẽ và bằng chứng:

- Khẳng định ý nghĩa và đưa ra những biểu hiện cũng như vai trò, tác dụng của sự trải nghiệm trong cuộc sống, nhất là với giới trẻ như:

+ Giúp mở rộng, nâng cao sự hiểu biết, kinh nghiệm, có cách nghĩ, cách sống tích cực, biết yêu thương, quan tâm chia sẻ....

+ Trải nghiệm giúp bản thân khám phá ra chính mình để có quyết định đúng đắn, sáng suốt...;

+ Giúp con người sáng tạo, biết cách vượt qua khó khăn, có bản lĩnh, nghị lực,....

- Đưa ra một số dẫn chứng thực tế, những câu chuyện nhỏ trong cuộc sống hay văn học để làm sáng tỏ.

- Chỉ ra những tác hại của lối sống thụ động, ỷ lại, nhàm chán, vô ích, đắm chìm trong thế giới ảo (game), các tệ nạn...Đó là những trải nghiệm xấu, tiêu cực vô ích,…

3. Kết bài:

- Khẳng định ý kiến mình tán thành và sự cần thiết của vấn đề mình tán thành: Trải nghiệm có vai trò to lớn, cần thiết mang đến cho mỗi người lối sống tích cực, có trải nghiệm thì bản thân mới trưởng thành, sống đẹp...

- Đưa ra phương hướng và bài học hành động cho bản thân.

Cách giải: 

Bài viết tham khảo:

Trong xã hội hiện đại không ngừng phát triển, giới trẻ đứng trước vô vàn lựa chọn về lối sống. Trong đó, có một ý kiến đáng để chúng ta suy ngẫm: "Sống trải nghiệm là lối sống rất cần thiết cho giới trẻ hôm nay". Đây không chỉ là một nhận định mà còn là lời khuyên sâu sắc, định hướng cho thế hệ trẻ cách sống tích cực và ý nghĩa.

Trước hết, chúng ta cần hiểu rõ về khái niệm "sống trải nghiệm". Đó là quá trình tự mình bước ra thế giới bên ngoài, trực tiếp tham gia vào các hoạt động thực tế để có được hiểu biết, kinh nghiệm, từ đó tích lũy kiến thức và vốn sống. Trải nghiệm không đơn thuần là những chuyến du lịch, mà còn là việc dám thử sức với những điều mới mẻ, dám va vấp và học hỏi từ chính những thành công hay thất bại trong cuộc sống.

Em hoàn toàn tán thành với ý kiến trên bởi lối sống trải nghiệm mang lại những giá trị to lớn cho giới trẻ. Thứ nhất, trải nghiệm giúp mở rộng và nâng cao sự hiểu biết, hình thành cách nghĩ, cách sống tích cực. Khi được đi nhiều nơi, tiếp xúc với nhiều người, chúng ta sẽ hiểu hơn về cuộc sống, biết yêu thương và chia sẻ với những mảnh đời khó khăn. Những chuyến tình nguyện đến vùng cao hay tham gia các hoạt động cộng đồng không chỉ cho ta kinh nghiệm quý giá mà còn bồi đắp lòng trắc ẩn và tinh thần trách nhiệm. Thứ hai, trải nghiệm giúp mỗi người khám phá ra chính bản thân mình, từ đó có những quyết định đúng đắn cho tương lai. Bằng cách thử sức ở nhiều lĩnh vực khác nhau, chúng ta dần nhận ra đâu là đam mê, điểm mạnh và cả những hạn chế cần khắc phục. Một học sinh tham gia câu lạc bộ nghệ thuật có thể phát hiện ra năng khiếu của mình; một sinh viên đi làm thêm có thể xác định được hướng đi phù hợp với ngành học. Nhờ vậy, chúng ta sẽ tránh được sự lãng phí thời gian vào những thứ không phù hợp.

Hơn thế nữa, trải nghiệm giúp con người trở nên sáng tạo, biết cách vượt qua khó khăn và rèn luyện bản lĩnh, nghị lực. Cuộc sống không phải lúc nào cũng bằng phẳng, những lần thất bại, những lúc gặp thử thách chính là bài học quý giá nhất. Khi phải tự mình giải quyết vấn đề, chúng ta học được cách độc lập, kiên cường và linh hoạt trong mọi tình huống. Những doanh nhân thành công như Mark Zuckerberg hay Steve Jobs đều đã trải qua nhiều thất bại trước khi đạt được thành tựu như ngày hôm nay.

Tuy nhiên, bên cạnh những bạn trẻ biết sống tích cực, vẫn còn không ít người chọn lối sống thụ động, nhàm chán. Họ đắm chìm trong thế giới ảo của game online, mạng xã hội, hoặc sa vào các tệ nạn xã hội. Đó là những "trải nghiệm" xấu, tiêu cực, không những không mang lại lợi ích mà còn hủy hoại tương lai của chính họ. Chúng ta cần phân biệt rõ giữa trải nghiệm tích cực và những cám dỗ nguy hại, phải biết chọn lọc những hoạt động lành mạnh, bổ ích cho bản thân.

Khẳng định lại ý kiến đã nêu, em tin rằng sống trải nghiệm thực sự là lối sống cần thiết và tích cực cho giới trẻ ngày nay. Nó không chỉ mang lại kiến thức, kỹ năng mà còn giúp mỗi người trưởng thành, sống đẹp và ý nghĩa hơn. Là một học sinh, em ý thức được rằng cần phải chủ động tìm kiếm và tận dụng mọi cơ hội để trải nghiệm: tích cực tham gia các hoạt động ngoại khóa, học hỏi kỹ năng mới, khám phá thế giới xung quanh. Bởi chỉ khi dám bước ra khỏi vùng an toàn, dám trải nghiệm và dám thất bại, chúng ta mới thực sự sống trọn vẹn tuổi trẻ của mình.

Đề thi

I. ĐỌC - HIỂU 

Đọc văn bản sau và thực hiện yêu cầu:

(1) Người xưa có câu nói rất hay: “Nước chảy không thối, trục cửa không mọt” (1)

(2) Nhà khoa học người Mĩ – Franklin từng nói câu tương tự: “Thói lười biếng cũng giống như gỉ sét, gây hại cho thân xác chúng ta hơn cả sự lao động vất vả. Chiếc chìa khóa thường xuyên dùng sẽ luôn sáng bóng.”

(3) Để thấy rằng, mưu cầu an nhàn thật nguy hại. Bất luận ở hoàn cảnh nào, hễ ở trong trạng thái an nhàn, bất cứ lúc nào chúng ta cũng có khả năng bị nguy cơ xâm nhập, và chúng ta ngày càng trở nên an dật, yếu đuối, mất hết sức chống chọi. Chúng ta nên biết rằng sự cạnh tranh trong cuộc sống vốn rất khốc liệt và tàn nhẫn, chỉ những ai đã chuẩn bị đầy đủ mới có cơ hội sống sót.

(4) Đừng để bản thân dừng quá lâu ở vùng dễ chịu, mà phải tìm cách đột phá khỏi nó. Hãy tự hỏi chính mình, bạn có yêu thích công việc đang làm hiện tại không? Điều gì khiến bạn bước vào sự an nhàn, đánh mất động lực, không chịu đột phá? Thế rồi căn cứ theo kì vọng và động cơ bản thân để đặt ra một mục tiêu phù hợp với dự định của mình. Một khi có mục tiêu rõ ràng, bạn sẽ tràn đầy động lực tiến bước về cái đích phía trước.

(Đừng chọn an nhàn khi còn trẻ, Cảnh Thiên, NXB Thế giới, 2019)

(1) Ngụ ý con người chăm chỉ hoạt động, làm lụng thì sẽ không bị lạc hậu, kém cỏi, mài mòn đi.

Thực hiện các yêu cầu :

Câu 1. Xác định phương thức biểu đạt chính của văn bản.

Câu 2. Chỉ ra những nguy hại của việc mưu cầu an nhàn khi còn trẻ.

Câu 3. Nêu nội dung đoạn (3), đoạn (4) và mối quan hệ giữa hai đoạn.

Câu 4. Nêu cách hiểu của anh/chị về nội dung câu văn: Đừng để bản thân dừng quá lâu ở vùng dễ chịu, mà phải tìm cách đột phá khỏi nó.

Câu 5. Từ tư tưởng tác giả gửi gắm trong văn bản trên, anh/chị suy nghĩ về sự cần thiết của lối sống có mục tiêu, lý tưởng đối với thế hệ trẻ.

II. VIẾT

Anh/chị hãy viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) phân tích nhân vật Điền và Hộ trong hai đoạn trích dưới đây:

Đoạn truyện (1)

(Tóm tắt truyện: Hộ là một văn sĩ có tài; Hộ cưu mang Từ, có công cứu vớt đời Từ và Từ trở thành vợ Hộ. Hộ mải mê với văn chương, chung cuộc sống cơm áo không để Hộ ngồi yên mà viết văn, thưởng thức văn chương, … Túng quẫn và phẫn uất, Hộ chán nản lao vào rượu chè, say xỉn, … Mỗi lần say lại bốc đồng và về nhà làm khổ Từ…Khi tỉnh dậy, Hộ lại hối hận, ăn năn…)

     Sáng nay, chắc Từ mệt quá, vừa mới lịm đi, nên mới ngủ trưa như thế. Ðầu Từ ngoẹo về một bên. Một tay Từ trật ra ngoài mép võng, sã xuống, cái bàn tay hơi xòe ra lỏng lẻo. Dáng nằm thật là khó nhọc và khổ não. Hắn bùi ngùi. Chao ôi! Trông Từ nằm thật đáng thương! Hèn chi mà Từ khổ cả một đời người! Cái tướng vất vả lộ ra cả đến trong giấc ngủ. Hộ nhớ ra rằng: một đôi lúc, nếu nhìn kỹ thì Từ khó mặt lắm. Ðột nhiên Hộ nảy ra ý muốn lại gần Từ, nhìn kỹ xem mặt Từ lúc bây giờ ra sao? Hắn rón rén, đi chân không lại. Hắn ngồi xổm ngay xuống đất, bên cạnh võng và cố thở cho thật khẽ. Hắn ngắm nghía mặt Từ lâu lắm. Da mặt Từ xanh nhợt; môi nhợt nhạt; mi mắt hơi tim tím và chung quanh mắt có quầng, đôi má đã hơi hóp lại khiến mặt hơi có cạnh. Hộ khẽ thở dài và lắc đầu ái ngại. Hắn dịu dàng nắm lấy tay sã xuống của Từ. Cái bàn tay lủng củng rặt những xương! Trên mu bàn tay, những đường gân xanh bóng ra, làn da mỏng và xanh trong, xanh lọc. Cái cổ tay mỏng manh. Tất cả lộ một cái gì mềm yếu, một cái gì ẻo lả, cần được hắn che chở và bênh vực... Một vẻ bạc mệnh, một cái gì đau khổ và chật vật, cần được hắn vỗ về an ủi... Thế mà hắn đã làm gì để cho đời Từ đỡ khổ hơn? Hắn đã làm gì để cho Từ khỏi khổ? Nước mắt hắn bật ra như nước một quả chanh mà người ta bóp mạnh. Và hắn khóc... Ôi chao! Hắn khóc! Hắn khóc nức nở, khóc như thể không ra tiếng khóc. Hắn ôm chặt lấy cái bàn tay bé nhỏ của Từ vào ngực mình mà khóc. Từ thức dậy, Từ hiểu ngay, không cần hỏi một câu nào cũng hiểu. Và Từ cảm động. Mắt Từ giàn giụa nước. Từ khẽ rút tay ra, vòng lên cổ chồng, nhẹ nhàng núi hắn vào, để hắn gục đầu lên cạnh ngực Từ. Hắn lại càng khóc to hơn và cố nói qua tiếng khóc:

            - Anh... anh... chỉ là... một thằng... khốn nạn!...

            - Không!... Anh chỉ là một người khổ sở!... Chính vì em mà anh khổ...

            Từ bảo thế. Tay Từ níu mạnh hơn một chút. Ngực Từ thổn thức. Từ chực ngả đầu sát vào vai Hộ. Nhưng đứa con, bị giằng, khóc thét lên. Từ vội buông chồng ra để vỗ con. Tiếng vẫn còn ướt lệ, Từ dỗ nó:

            - A! Mợ đây! Mợ đây mà! Ôi chao! Con tôi nó giật mình... Mợ thương...

            Hộ đã tránh chỗ để Từ đưa võng... Từ vừa đưa vừa hát:

    Ai làm cho gió lên giời,
     Cho mưa xuống đất, cho người biệt li;
     Ai làm cho Nam, Bắc phân kỳ,
     Cho hai hàng lệ đầm đìa tấm thân...

(Trích “Đời thừa” , Sách Ngữ văn 11 nâng cao, NXB GD 2010, tr.207)

Đoạn truyện (2)

(Tóm tắt truyện: Điền cả đêm mệt mỏi chăm con là thằng cu Chuyên ốm, sáng ra chuẩn bị lên tỉnh lĩnh tiền. Vợ dặn phải mua thuốc cho con bé Hường đang nổi mụn khắp mặt. Hắn cáu kỉnh, bực tức vì đủ thứ phải chi tiêu, nhưng lại không chịu nổi sự càu nhàu của vợ nên đành chịu. Bản thân hắn mắc bệnh ở tim, cũng chẳng có tiền để theo đuổi thuốc thang. Làm chẳng đủ ăn, chẳng dám mua một cái áo, một quyển sách, lại suốt ngày con ốm, con đau. Hắn ngao ngán cho kiếp mình.  Để tiết kiệm tiền xe, mãi đến mười giờ Ðiền mới đi bộ tới trạm Quỳnh Nha, gặp ông đội Trạm để lĩnh thư, sau đó mới lên nhà dây thép lĩnh tiền, nhưng đụng độ với người thư ký khiến một tờ giấy bạc bay mất, Điền phải nhịn ăn sáng, lếch thếch đi bộ về để tiết kiệm tiền nhưng lại quên mua thuốc cho con. Cuộc cãi vã với vợ khiến “hắn thấy mình khổ quá, khổ như một con chó vậy”. Điền nằm ngẫm nghĩ, nhưng tiếng khóc thút thít của đứa con bị bệnh đã khiến Điền ngẫm lại về lẽ đời và thở dài ngao ngán cho kiếp mình và kiếp người: “Bây giờ trong lòng hắn chỉ còn lại sự xót thương. Hắn thương vợ, thương con, thương tất cả những người phải khổ đau. Lòng hắn thiết tha rướn lên muốn vươn ra để ấp ôm lấy mọi người. Mắt hắn đầm đìa”)

[…] Hắn vùng vằng đi vào nhà, quăng mũ quăng áo, quăng nốt cả cái thân xác mỏi mệt xuống một cái giường, thở hổn hển, như để đẩy bớt ra ngoài cái khí giận đang cuồn cuộn trong ngực. Hắn thấy mình khổ quá, khổ như một con chó vậy. Hắn nhịn đói từ sáng đến giờ. Hắn đi bộ què chân, nắng hơ sém cả da. Hắn xẻn từ đồng xu uống nước trở đi. Hắn chịu nhục với mọi người... Như thế, bởi vì đâu? Chẳng phải vì vợ vì con ư? Nhưng nào vợ con có thèm biết cho đâu! Ðã chẳng an ủi một lời, vợ hắn còn vơ lấy một sự hắn quên để mà đay nghiến hắn. Ừ, mà cho rằng hắn không quên nữa, cho rằng hắn không lấy thuốc cho con là cố ý, là muốn khỏi mất mấy đồng bạc nữa, thì vợ hắn có nên nói tệ hắn như vậy hay không? Hắn hà tiện vì ai? Hắn khổ sở vì ai, riêng vào cái thân hắn chẳng phí phạm một đồng xu nào cả. Mấy mươi lần vợ hắn giục hắn may một cái áo sơ-mi, hắn chỉ ư hừ rồi để đấy, chưa bao giờ dám bỏ tiền ra mà may cả. Thế rồi bao nhiêu tiền cũng vào vợ, vào con hết... Hắn bủn xỉn, hắn tiếc tiền... ừ, nhưng mà hắn tiếc tiền cho ai?... Ðiền cứ càng nghĩ càng thấy hắn là người khổ, vợ hắn là người tệ bạc. […]  Nhưng bỗng con bé Hường chạy vội ra đầu chái, về phía giường Ðiền. Ðiền nghe tiếng đôi guốc của nó lẹc kẹc rất nhanh một thoáng, rồi im lặng. Rồi Hường xịt mũi. Nó xụt xịt rất lâu ngoài ấy. Nó nghẹt mũi hay nó khóc? Ðiền cố lắng tai nghe. Hắn nghe thấy những tiếng Hường nức nở. Hắn đột nhiên run người. Lòng hắn quang ra. Những ý giận hờn bừa bộn vụt tan. Còn lại cái hình ảnh bé nhỏ của Hường, với cái mặt đầy mụn và sưng lên của nó, đôi mắt giàn giụa nước và miệng mếu. Con bé còn nhỏ tuổi nhưng đã rất hay khóc vụng; mỗi lần muốn khóc, nó lại tránh ra một chỗ, cố nén tiếng, không cho ai biết. Ðiền thấy thương nó quá. Tội nghiệp cho con bé! Nó ốm đau luôn và thường bị mẹ mắng chửi suốt ngày như tát nước. Mẹ nó mắng chửi nó, nhiều khi bất công và vô lý. Nhưng lạ thay! Lúc này Ðiền không vin vào đấy mà trách vợ. Hắn thấy vợ hắn không tệ. Thị vốn thương con lắm. Những lúc thị gắt gỏng với con như thế chỉ là những lúc thị sốt ruột quá, lo lắng quá. Cũng như hắn vậy, sao hắn nỡ đem lòng giận thị? Ai chả thế? Người không phải là thánh. Sự khổ sở dễ khiến lòng chua chát. Khi người ta lam lũ quá, lại còn lo trăm thứ, bị làm rầy vì trăm thứ, thì ai mà bình tĩnh được? Ai mà chả hay gắt gỏng? Gắt gỏng thì chính mình khổ trước. Không giữ được thì phải bật ra ngoài như vậy. Thật ra có ai muốn cau có làm chi?... Vậy thì vợ hắn gắt lên với hắn lúc này cũng chỉ là việc thường thôi.

 […] Bây giờ trong lòng hắn chỉ còn lại sự xót thương. Hắn thương vợ, thương con, thương tất cả những người phải khổ đau. Lòng hắn thiết tha rướn lên, muốn vươn ra để ấp ôm lấy mọi người. Mắt hắn đầm đìa. Hắn gọi con rất dịu dàng:

- Hường ơi!... Vào đây với thầy con!...

           (Trích Nước mắt, Nam Cao, Nam Cao truyện ngắn tuyển chọn, NXB Văn học, 2016)

Chú thích: Nam Cao tên thật là Trần Hữu Tri (1915 – 1951), quê ở Lý Nhân, Hà Nam. Ông là một nhà văn hiện thực phê phán (trước Cách mạng) và được xem là một trong những nhà văn tiêu biểu nhất của thế kỉ XX. Nam Cao còn là người có đóng góp quan trọng đối với việc hoàn thiện phong cách viết truyện ngắn và tiểu thuyết Việt Nam ở nửa đầu thế kỉ XX. Ông được sinh ra trong một gia đình công giáo bậc trung. Nam Cao làm rất nhiều công việc mưu sinh khác nhau, làm thư ký cho một hiệu may, dạy học, viết báo kiếm sống,.. với vốn sống phong phú Nam Cao đã cho ra đời rất nhiều tác phẩm có giá trị cho đến ngày nay. Các tác phẩm chính: Chí Phèo (truyện ngắn, 19419), Lão Hạc (truyện ngắn, 1943), Sống mòn (tiểu thuyết, 1944)

Đáp án

I. ĐỌC - HIỂU 

Câu 1: 

Phương pháp:

Vận dụng kiến thức về các phương thức biểu đạt để xác định 

Cách giải:

Phương thức biểu đạt chính: Nghị luận

Câu 2:

Phương pháp:

Đọc kĩ văn bản để xác định các chi tiết phù hợp 

Cách giải:

- Bất cứ lúc nào chúng ta cũng có khả năng bị nguy cơ xâm nhập,

- Chúng ta ngày càng trở nên an dật, yếu đuối, mất hết sức chống chọi.

Câu 3: 

Phương pháp:

Đọc kĩ đoạn (3) và (4) để xác định nội dung và chỉ ra mối quan hệ 

Cách giải:

- Đoạn (3): Nêu những nguy hại của trạng thái an nhàn

- Đoạn (4): Khuyên mỗi chúng ta nên từ bỏ lối sống an nhàn, xác định mục tiêu đúng đắn để tiến về phía trước

- Mối quan hệ giữa đoạn (3) và đoạn (4): Quan hệ nguyên nhân – hệ quả

Câu 4:

Phương pháp:

Phân tích câu văn 

Cách giải:

Câu văn “Đừng để bản thân dừng quá lâu ở vùng dễ chịu, mà phải tìm cách đột phá khỏi nó” có thể hiểu như sau:

- Dừng quá lâu: trì hoãn thời gian, không chịu thay đổi

- Vùng dễ chịu: không gian an nhàn, không phải gian khổ, vất vả

- Tìm cách đột phá: cách thức thay đổi trạng thái hiện tại một cách mạnh mẽ, quyết liệt,...

→ Có thể hiểu nội dung câu văn như sau: Chúng ta không nên trì hoãn thời gian quá lâu trong việc chọn lối sống an nhàn thoải mái mà phải dứt khoát từ bỏ lối sống đó để tạo ra bước phát triển mới cho bản thân, khẳng định mình và sống có ý nghĩa,..

Câu 5:

Phương pháp:

Gợi ý:

- Suy nghĩ về sự cần thiết của lối sống có mục tiêu, lý tưởng đối với thế hệ trẻ:

+ Giúp ta có hướng đi đúng cho cuộc đời mình

+ Cho ta thêm động lực để phấn đấu, để thành công, sẵn sàng đối mặt với khó khăn, thử thách,...

+ Trở nên hoàn thiện về tâm hồn và nhân cách, rèn luyện cho con người những phẩm chất đáng quý: chăm chỉ, cần cù, lạc quan,...

Cách giải:

Tư tưởng chủ đạo mà tác giả gửi gắm qua văn bản đã làm nổi bật sự cần thiết của một lối sống có mục tiêu và lí tưởng, đặc biệt là với thế hệ trẻ. Khi có mục tiêu rõ ràng, tuổi trẻ sẽ tìm thấy la bàn cho hành trình của mình, không còn bơ vơ, lạc lối hay dễ dàng chấp nhận sự tầm thường. Lí tưởng và mục tiêu chính là ngọn lửa thôi thúc bên trong, tiếp thêm sức mạnh để vượt qua những cám dỗ của "vùng an toàn" và kiên cường đương đầu với thử thách. Hơn hết, nó biến mỗi cá nhân từ kẻ thụ động, chỉ biết tồn tại, trở thành một chủ thể tích cực, chủ động kiến tạo cuộc đời và đóng góp giá trị cho xã hội. Một cuộc sống không có mục tiêu cũng giống như một con thuyền ra khơi không có bến đỗ, mãi mãi lênh đênh và dễ dàng bị nhấn chìm bởi những cơn sóng dữ của sự trì trệ và thất bại. Vì vậy, sống có lí tưởng không chỉ là lựa chọn, mà đó là trách nhiệm của tuổi trẻ với chính tương lai của mình.

II. VIẾT

Phương pháp:

1. Mở bài: giới thiệu tác giả, tác phẩm, vấn đề nghị luận

Mở bài:

- Giới thiệu tác giả, tác phẩm

- Giới thiệu các nhân vật:  Điền và Hộ là những người trí thức nghèo với gánh nặng áo cơm, qua đó đã làm nổi bật nên tấn bi kịch của người trí thức trong xã hội cũ

2. Thân bài:

a. Nhân vật Điền

- Tình huống:

Nam Cao đã đặt nhân Điền vào tình huống khiến Điền phải nóng giận, bực tức: Điền đi nhận lương, có một tờ tiền bị rách, Điền chẳng những không đổi được mà còn làm mất luôn tờ tiền đó. Vì nghèo, khổ, mất tiền, Điền sinh ra tiếc, rồi bực mình. Về nhà lại nghe vợ càu nhàu do quên mua thuốc cho con, Điền càng thêm cáu gắt, trút bực tức lên vợ con mình.

- Vẻ đẹp nhân vật Điền:

+ Điền là người có thương vợ, thương con: Anh nhịn ăn, nhịn tiêu, không dám mua sách, mua áo để lấy tiền cho vợ con; anh thương con bé Hường bị ốm, ôm nó vào lòng, quạt cho nó; anh thấu hiểu cho sự khó tính, hay cằn nhằn của vợ…

+ Điền là người nhân hậu, bao dung: Biết đặt mình vào hoàn cảnh người khác để thấu hiểu cho vợ, cho con gái, cho ông ký ở nhà dây thép.

+ Điền là người trí thức có ý thức phản tỉnh cao, luôn nghiêm khắc với bản thân: Từ chỗ ích kỉ trong suy nghĩ, giận dỗi với mọi người, anh dần tự xem xét để nhận ra lỗi sai của mình, để có cái nhìn nhân ái hơn.

- Đặc biệt, truyện mang đến thông điệp về đôi mắt tình thương: Người ta chỉ xấu xa trong đôi mắt ráo hoảnh của phường ích kỉ. Mỗi người cần có đôi mắt tình thương khi nhìn đời, nhìn người – tức là đặt mình vào hoàn cảnh người khác; nhìn bằng đôi mắt cảm thông, thấu hiểu, có như vậy mới yêu thương và trân trọng cuộc đời, con người.

b. Nhân vật Hộ

- Tình huống: Hộ là một nhà văn nghèo có lương tâm và có tài. Khi chưa có vợ con “với cách viết thận trọng của hắn, hắn chỉ kiểm được vừa đủ để một mình hắn sống một cách eo hẹp, có thể nói là cực khổ”. Nhưng từ khi “đã ghép đời Từ vào cuộc đời của hắn”, với một bầy con thơ “nhiều đen, nhiều sài, quấy rức, khóc mếu suốt ngày đêm và quanh năm uống thuốc”, thì Hộ đã rơi vào tấn bi kịch ghê gớm, bị cái nợ áo cơm ghì sát đất! Hộ cứ luẩn quẩn mãi trong bao nỗi khổ tâm “thứ nhất con đói, thứ hai nợ đòi, thứ ba nhà dột” như dân gian đã nói.

- Vẻ đẹp nhân vật Hộ:

+ Hộ là một con người giàu tình thương: Hộ đã hành động một cách cao đẹp là nuôi Từ, nuôi mẹ già, con dại cho Từ.

+ Hộ là một nhà văn trải qua một bi kịch tinh thần đau đớn, dai dẳng:

++ Anh mang trong mình hoài bão lớn nhưng vì gánh nặng áo cơm Hộ cho in cuốn văn vội, anh xấu hổ khi đọc lại văn mình, tự xỉ vả mình là một thằng khốn nạn, là một kẻ bất lương. 

++ Hộ đã tìm đến rượu để giải sầu, càng ngày hắn càng lún sâu vào bi kị say rượu và đối xử vũ phu với vợ con. Tỉnh rượu lại bẽn lẽn xin lỗi Từ, hứa chừa rượu, được một thời gian ngắn, lại say, lại đánh vợ, những trò vừa buồn cười, vừa đáng sợ như lần trước. 

++ Và hắn khóc… Ôi chao! Hắn khóc! Hắn khóc nức nở… Rồi hắn tự lên án mình chỉ là một thằng… khốn nạn!

++ Và câu hát ru còn thấm lệ của Từ như tô đậm thêm bi kịch của Hộ, của hai vợ chồng. Nỗi đau ấy được cực tả qua câu hát cho hai hàng lệ đầm đìa tấm thương. Tiếng khóc của Hộ, tiếng khóc của Từ mang ý nghĩa tố cáo cái xã hội tàn ác đã cướp đi mọi ước mơ, đã đày đọa cuộc sống của mỗi gia đình, đã đầu độc tâm hồn con người và làm méo mó mối quan hệ vốn tốt đẹp giữa người với người.

++ Cũng qua nhân vật Hộ, Nam Cao đã thể hiện ngòi bút hiện thực vừa tỉnh táo, vừa sắc lạnh, vừa nặng trĩu suy nghĩ đằm thắm yêu thương. Nghệ thuật phân tích nội tâm nhân vật cho người đọc vô cùng thấm thía về bi kịch của một tri thức nghèo, của một nhà văn nghèo trong xã hội cũ.

c. So sánh:

- Giống: Cả 2 đều là những người mang danh trí thức nhưng thực chất nghèo khổ, cơ cực, bị gánh nặng áo cơm "ghì" sát đất. Nhưng cả 2 đều là những người có có vẻ đẹp đáng trân trọng

- Khác:

+ Hộ vì lẽ sống tình thương mà cứu vớt cuộc đời Từ, nhưng cuối cùng chính anh lại chà đạp nên lẽ sống của mình, rồi Hộ lại day dứt lương tâm, hối hận đến đau đớn. Đó là cái đau đớn của sự tha hóa. Đêm về, khi Hộ đã tỉnh rượu và tỉnh ngộ, Hộ đã có sự bừng tỉnh của lương tâm và lương tri. Đó là sự bừng tỉnh của phần người trong con người. Nhìn người vợ đáng thương với cái dáng nằm thật là khó nhọc và khổ não. Đó là lúc Hộ đẹp nhất, là lúc con người lương tri, con người lương tâm thức tỉnh. Chuyện kết thúc nhưng cuộc đời Hộ chưa khép lại. Cảnh cuối cùng với những giọt nước mắt Hộ đã làm người đọc ít nhiều hy vọng nó sẽ thanh lọc tâm hồn, nâng đỡ nhân cách của anh, giữ anh lại trước vực thẳm sa ngã.

+  Điền không hoàn hảo, có những lúc cũng ích kỉ, gia trưởng, hẹp hỏi, thô lỗ. Nhưng vượt lên tất cả, Điền đã tự đấu tranh với chính phần “con” trong mình để vươn tới một lối sống nhân hậu, giàu tình thương hơn. Và ở Điền cong cho thấy: người ta chỉ xấu xa trong đôi mắt ráo hoảnh của phường ích kỉ. Mỗi người cần có đôi mắt tình thương khi nhìn đời, nhìn người – tức là đặt mình vào hoàn cảnh người khác; nhìn bằng đôi mắt cảm thông, thấu hiểu, có như vậy mới yêu thương và trân trọng cuộc đời, con người.

- Đánh giá: Cả hai truyện đều viết viết về đề tài người trí thức. 

3. Kết bài:

- Khẳng định lại giá trị tác phẩm và tài năng của tác giả 

Cách giải:

Nam Cao là nhà văn hiện thực xuất sắc của văn học Việt Nam giai đoạn 1930 1945. Ông đã dành nhiều trang viết xúc động về số phận những người trí thức nghèo trong xã hội cũ. Qua hai truyện ngắn "Đời thừa" và "Nước mắt", hình tượng nhân vật Hộ và Điền hiện lên với những bi kịch day dứt, nhưng ẩn sâu trong đó là vẻ đẹp tâm hồn đáng trân trọng.

Nhân vật Điền trong "Nước mắt" là điển hình cho người trí thức nghèo bị cái đói, cái khổ dồn đến chân tường. Một ngày của Điền là chuỗi dài những bực dọc, tủi nhục từ việc nhịn đói đi bộ cả chục cây số, bị người thư ký khinh miệt, làm mất tiền, đến việc về nhà nghe vợ càu nhàu. Sự bế tắc ấy khiến anh trở nên cáu kỉnh, ích kỷ, đổ lỗi cho vợ con là nguyên nhân của mọi khổ đau. Thế nhưng, vượt lên trên tất cả, Điền vẫn là một con người nhân hậu. Sự thức tỉnh của anh bắt đầu từ tiếng khóc thút thít của đứa con gái bé bỏng. Khoảnh khắc ấy, mọi giận hờn trong lòng anh tan biến, nhường chỗ cho tình thương yêu. Điền nhận ra nỗi khổ của vợ, thương cho con, và thấu hiểu cho cả những người cùng cảnh ngộ. Giọt nước mắt đầm đìa cuối truyện không phải là sự yếu đuối, mà là biểu hiện của một trái tim giàu lòng trắc ẩn, khao khát vươn ra để ấp ôm lấy mọi người. Ở nhân vật Điền, Nam Cao gửi gắm thông điệp sâu sắc về đôi mắt tình thương, rằng chỉ khi biết đặt mình vào hoàn cảnh người khác, ta mới có thể cảm thông và yêu thương thực sự.

Nếu như Điền tìm thấy sự giải thoát trong tình thương, thì Hộ trong "Đời thừa" lại chìm sâu hơn vào bi kịch. Vốn là một nhà văn tài năng với những hoài bão lớn lao về nghệ thuật, Hộ đã phải từ bỏ giấc mơ vì gánh nặng cơm áo. Anh trở thành kẻ đời thừa, thừa trong chính gia đình mình, thừa trong sự nghiệp văn chương. Cái nghèo khiến Hộ tha hóa, từ một người đàn ông nhân hậu, sẵn sàng cưu mang Từ, anh trở thành kẻ vũ phu mỗi lần say rượu. Nhưng đau đớn hơn cả là sự dằn vặt, tự ý thức về bi kịch của chính mình. Cảnh Hộ khóc khi nhìn vợ ngủ là một trong những chi tiết xúc động nhất. Những giọt nước mắt bật ra chứa đựng nỗi đau đớn tột cùng của một con người ý thức được mình đang phản bội lại lẽ sống tình thương. Lời tự trách "Anh chỉ là một thằng khốn nạn" là sự tự phán xét nghiêm khắc của lương tâm. Ở Hộ, ta thấy sự giằng xé không lối thoát giữa khát vọng cá nhân và trách nhiệm gia đình, giữa con người lương tri và sự tha hóa.

Cả Hộ và Điền đều là nạn nhân của xã hội cũ, nơi cơm áo gạo tiền khiến những người trí thức không thể sống xứng đáng với nhân cách và tài năng. Họ đều có những phẩm chất đáng quý như giàu lòng thương yêu, có ý thức về nhân cách, và luôn day dứt, trăn trở về lẽ sống. Sự khác biệt nằm ở cách họ ứng phó với bi kịch. Nếu Hộ rơi vào vòng xoáy của sự tha hóa và tự hủy hoại, thì Điền đã tìm thấy sự cứu rỗi trong tình yêu thương. Hộ đau khổ vì không thể thực hiện được hoài bão nghệ thuật, còn Điền đau khổ vì không thể bảo vệ được hạnh phúc gia đình. Cả hai bi kịch ấy đều phản ánh chân thực số phận người trí thức trong xã hội đương thời.

Qua hai nhân vật Điền và Hộ, Nam Cao không chỉ phơi bày hiện thực xã hội tàn khốc, mà còn thể hiện tấm lòng nhân đạo sâu sắc. Ông trân trọng những vẻ đẹp tâm hồn ẩn sâu trong mỗi con người, dù họ có bị vùi dập đến đâu. "Nước mắt" và "Đời thừa" xứng đáng là những kiệt tác văn học, mãi mãi khiến người đọc thổn thức về số phận con người và day dứt về những giá trị nhân văn cần được gìn giữ.

Đề thi

I. PHẦN ĐỌC - HIỂU

Đọc văn bản sau:

Chuyện cái chùa hoang ở Ðông Triều

( Truyền kì mạn lục, Nguyễn Dữ)

Vào thời nhà Trần, ở huyện Đông Triều, có một viên quan tên là Văn Tư Lập. Khi thấy dân chúng khổ sở vì nạn trộm cắp vặt, ông yêu cầu các thôn dân phải canh gác đêm ngày, nhưng tình hình không cải thiện, thậm chí còn tệ hơn. Tư Lập nghi ngờ rằng đó là do ma quỷ gây ra. Ông liền mời các thầy phù thủy cao tay để xin bùa yểm trấn, nhưng tình trạng quấy rối vẫn tiếp tục tăng lên.

Tư Lập lo lắng, quyết định kêu gọi dân chúng đến chùa để cầu xin Phật giúp đỡ. Mọi người đến chùa, thắp hương lễ bái và khấn rằng: “Ma quỷ đang gây rối, quấy nhiễu dân chúng và làm hại cả lục súc. Cúi xin Phật thương xót, ra uy trừng phạt, để chúng sinh được bình yên. Khi công việc làm ăn khôi phục, chúng tôi sẽ lại sửa chữa chùa chiền để báo đáp công đức.”

Tuy nhiên, đêm hôm ấy, nạn trộm cắp càng nghiêm trọng hơn. Không biết làm sao, Tư Lập bèn đi hỏi Vương Tiên sinh ở huyện Kim Thành, người nổi tiếng về bói dịch. Vương Tiên sinh bói và cho biết: "Hãy tìm một người cưỡi ngựa, mặc áo vải, mang túi da và tên thiếc. Người đó chính là người có thể giúp giải quyết nạn này." Vương Tiên sinh dặn thêm: “Sáng mai, hãy đi về phương Nam từ phía tả cửa huyện. Nếu gặp người nào giống như vậy, nhất định phải mời ngay, dù người đó có từ chối cũng đừng nghe.”

Hôm sau, Tư Lập và các phụ lão chờ đợi, nhưng không thấy ai như vậy. Đến chiều, một người từ núi đi ra, mặc áo vải, cưỡi ngựa và đeo cung. Mọi người vội vàng đến chào và giải thích tình hình. Người đó cười và nói: “Tôi làm nghề săn bắn từ nhỏ, không biết gì về việc trừ ma quỷ. Tôi chỉ định đến núi An Phụ để săn thú.”

Tư Lập nghĩ người này có lẽ không muốn nổi danh về thuật bùa, nên mới ẩn mình trong núi và hành nghề săn bắn. Ông quyết định mời người này ở lại huyện và đối đãi như một vị thần. Người đó cảm thấy không thoải mái vì không có tài trừ quỷ nhưng vẫn phải nhận sự tiếp đãi.

Vào nửa đêm, người ấy lén ra khỏi huyện lị. Khi đến gần một cái cầu ván, trời còn tối, người ấy thấy một nhóm người lớn đi từ dưới đồng lên. Người đó lẩn vào chỗ kín và quan sát. Nhóm người này mò cá từ ao và ăn thịt cá sống. Họ nói rằng việc ăn thịt cá ngon hơn nhiều so với đồ cúng của dân. Sau đó, họ vào vườn mía, nhổ trộm mía để ăn.

Người săn bắn bắn trúng hai người trong nhóm gian. Những kẻ gian kêu la rồi bỏ chạy. Người săn bắn gọi dân làng đến. Dân làng theo dấu máu và tìm thấy một cái chùa hoang. Họ thấy hai pho tượng Hộ pháp trong chùa, trên lưng mỗi tượng đều có một phát tên cắm vào. Mọi người cho rằng đây là một sự lạ và phá hủy hai pho tượng.

Trong khi đó, nhóm gian kêu trách Thủy thần vì cho rằng hắn là chủ mưu gây ra nạn trộm cắp. Dân làng cũng đến miếu Thủy thần và thấy pho tượng thần đắp bằng đất đã biến sắc và có vảy cá dính trên mặt. Họ phá hủy cả pho tượng này.

Quan huyện Văn Tư Lập trả ơn người săn bắn và từ đó, nạn ma quái không còn thấy tăm tích nữa.

Thực hiện yêu cầu:

Câu 1. Văn bản Cái chùa hoang ở Đông Triều thuộc thể loại nào? Tác phẩm ấy có đặc điểm gì nổi bật?

Câu 2. Liệt kê các sự việc chính trong văn bản Chuyện cái chùa hoang ở huyện Đông Triều (Nguyễn Dữ), và cho biết sự việc nào quan trọng nhất?

Câu 3. Nhân vật Văn Tư Lập đã làm những việc hữu ích nào cho dân chúng? Qua đó em thấy nhân vật Văn Tư Lập có những phẩm chất đáng quý nào?

Câu 4. Phân tích ý nghĩa của việc sử dụng yếu tố huyền bí trong câu chuyện?

Câu 5. Theo em, câu chuyện Cái chùa hoang ở Đông Triều có ý nghĩa gì đối với việc hiểu biết về văn hóa và xã hội thời kỳ đó?

II. PHẦN VIẾT

Câu 1. Viết đoạn văn (200 chữ) phân tích những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật của tác phẩm Chuyện cái chùa hoang ở huyện Đông Triều (Nguyễn Dữ).

Câu 2.

Có ý kiến cho rằng: Tự học có một vai trò hết sức quan trọng. Tự học giúp chúng ta tìm tòi được nhiều kiến thức hơn, hiểu sâu hơn, vững chắc hơn nhờ vào các kĩ năng như tự phân tích, tổng hợp tài liệu, đưa ra các phương án mới để giải quyết bài học một cách thông minh và có trình tự.

Em hãy viết bài văn nghị luận (500 chữ) bàn luận về vấn đề tự học được nêu ở ý kiến trên và đề xuất một số phương pháp tự học các môn khoa học xã hội mà em cho là hữu hiệu nhất.

Đáp án

I. PHẦN ĐỌC - HIỂU

Câu 1:

Phương pháp:

Vận dụng kiến thức về các đặc trưng thể loại để xác định và chỉ ra dấu hiệu nhận biết 

Cách giải:

Văn bản "Cái chùa hoang ở Đông Triều" thuộc thể loại truyện truyền kỳ, nổi bật với sự kết hợp giữa yếu tố lịch sử và huyền bí, phản ánh đời sống xã hội và nhân sinh quan của con người.

Câu 2:

Phương pháp:

Đọc kĩ văn bản để xác định các sự việc chính 

Cách giải:

- Các sự việc chính như sau:

1. Văn Tư Lập yêu cầu dân canh gác vì nạn trộm cắp.

2. Tư Lập mời thầy phù thủy nhưng không hiệu quả.

3. Dân cầu xin Phật nhưng tình hình không cải thiện.

4. Tư Lập tìm Vương Tiên sinh để bói.

5. Người săn bắn xuất hiện và giải quyết nạn trộm cắp.

6. Nhóm gian bị phát hiện và chạy trốn.

7. Dân phá hủy tượng Hộ pháp và Thủy thần.

8. Nạn ma quái chấm dứt.

- Sự việc quan trọng nhất trong câu chuyện là người làm nghề săn bắn phát hiện và xử lý ma quỷ, vì đây là sự việc quyết định giải quyết triệt để nạn trộm cắp và khôi phục sự bình yên cho huyện Đông Triều. 

Câu 3:

Phương pháp:

Căn cứ vào nội dung văn bản để phân tích phẩm chất của nhân vật 

Cách giải:

Văn Tư Lập đã tổ chức canh gác, cầu xin Phật và tìm Vương Tiên sinh. Ông thể hiện trách nhiệm và sự quan tâm đến dân.

Câu 4:

Phương pháp:

Vận dụng kiến thức về yếu tố kì ảo trong truyện kì 

Cách giải:

Yếu tố huyền bí tạo không khí căng thẳng, phản ánh tâm lý người dân về thế giới siêu nhiên và giúp giải thích các hiện tượng lạ, thể hiện mâu thuẫn giữa thiện và ác.

Câu 5:

Phương pháp:

Gợi ý: hiểu biết về văn hóa và xã hội thời kỳ đó qua tín ngưỡng tâm linh, vai trò của quan chức, và sự gắn kết giữa con người với hiện tượng huyền bí.

Cách giải:

Câu chuyện cho thấy đời sống văn hóa thời xưa gắn chặt với tín ngưỡng dân gian và niềm tin vào thế lực siêu nhiên. Đồng thời, tác phẩm phản ánh trách nhiệm của người cầm quyền đối với dân và khẳng định quan niệm đạo đức: cái thiện luôn chiến thắng cái ác. Qua đó, ta hiểu thêm về tâm thức, lối sống và những giá trị mà xã hội thời trung đại coi trọng.

II. PHẦN VIẾT

Câu 1:

Phương pháp:

* Mở đoạn:

- Giới thiệu khái quát về tác phẩm và hình thức nghệ thuật nổi bật của truyện.

- Nhấn mạnh việc Nguyễn Dữ đã khéo léo sử dụng những yếu tố văn học dân gian và bút pháp huyền ảo.

* Thân đoạn:

- Kết cấu: Truyện được xây dựng theo kết cấu truyền kì, kết hợp giữa yếu tố thực và ảo. Người dân tin rằng nạn trộm cắp là do ma quỷ, từ đó mở ra mạch truyện khám phá những hiện tượng kỳ bí và cách giải quyết.

- Miêu tả huyền ảo: Tác phẩm sử dụng bút pháp tả thực kết hợp với yếu tố huyền ảo, như hình ảnh tượng Hộ pháp bị bắn, tượng Thủy thần biến sắc. Những hiện tượng siêu nhiên này gợi sự tò mò và tạo không khí li kì cho câu chuyện.

- Ngôn ngữ: Ngôn ngữ trong truyện vừa mang tính dân gian, giản dị, vừa trang trọng phù hợp với câu chuyện về quan lại, thần linh. Đặc biệt, lời đối thoại mang tính linh thiêng và đậm chất thần thoại.

- Hình ảnh: Hình ảnh tượng Hộ pháp, Thủy thần bị phá hủy tượng trưng cho sự thắng lợi của con người trước các thế lực tà ác, đồng thời mang ý nghĩa trừ tà ma theo tín ngưỡng dân gian.

* Kết đoạn: Khẳng định những nét nghệ thuật đặc sắc giúp tác phẩm để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng người đọc.

Cách giải:

Trong Chuyện cái chùa hoang ở huyện Đông Triều, Nguyễn Dữ đã thể hiện nhiều đặc sắc nghệ thuật làm nên sức hấp dẫn riêng của thể loại truyền kì. Trước hết, tác giả kết hợp hài hòa giữa yếu tố hiện thực và yếu tố kì ảo. Những chi tiết như tượng Hộ pháp bị bắn tên hay tượng Thủy thần biến sắc và dính vảy cá tạo không khí huyền bí, góp phần lí giải nạn trộm cắp theo quan niệm tâm linh của người xưa. Bên cạnh đó, truyện có kết cấu rõ ràng và chặt chẽ, các sự việc nối tiếp nhau hợp lí từ lúc xảy ra nạn trộm cắp, những nỗ lực tìm cách giải quyết cho đến khi sự thật được hé lộ và trật tự được lập lại. Ngôn ngữ trong truyện giản dị nhưng trang trọng, phù hợp với bối cảnh gắn với đời sống dân gian và tín ngưỡng thần Phật. Lối kể chuyện ngắn gọn, súc tích cùng việc miêu tả hành động giàu kịch tính giúp câu chuyện trở nên sinh động và hấp dẫn. Nhờ sự hòa quyện của bút pháp huyền ảo và nghệ thuật kể chuyện tinh tế, tác phẩm để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng người đọc.

Câu 2:

Phương pháp:

* Mở bài:

- Giới thiệu vấn đề: Trong quá trình học tập, tự học ngày càng được coi trọng. Đặc biệt, trong thời đại thông tin phát triển như hiện nay, tự học là một kỹ năng thiết yếu giúp mỗi người phát triển bản thân.

- Nêu vấn đề cần nghị luận: Bàn luận về vai trò của tự học và đề xuất một số phương pháp tự học hiệu quả cho các môn khoa học xã hội.

* Thân bài:

1. Giải thích ý kiến:

- Khái niệm tự học: Tự học là quá trình người học tự mình chủ động tiếp thu kiến thức thông qua các nguồn tài liệu khác nhau, không bị giới hạn bởi sự hướng dẫn trực tiếp từ giáo viên.

- Ý nghĩa của ý kiến: Tự học giúp phát triển tư duy sáng tạo, tự lập, nâng cao khả năng tự phân tích và tổng hợp thông tin.

Người học có thể hiểu sâu hơn và nắm vững kiến thức một cách toàn diện hơn so với việc chỉ dựa vào kiến thức thụ động từ giáo viên.

2. Vai trò của tự học:

- Tự học giúp mở rộng kiến thức:

+ Thông qua việc tìm tòi, nghiên cứu các tài liệu, học sinh có thể tiếp cận nhiều nguồn kiến thức khác nhau, từ đó mở rộng sự hiểu biết và tư duy.

+ Việc tự tìm tòi thông tin giúp học sinh hình thành thói quen khám phá, yêu thích học hỏi.

- Tự học rèn luyện kỹ năng phân tích và tổng hợp: Trong quá trình tự học, học sinh phải phân tích các vấn đề, so sánh, đối chiếu, và tổng hợp các tài liệu từ nhiều nguồn để hiểu sâu hơn về nội dung học tập.

- Tự học giúp phát triển khả năng sáng tạo và giải quyết vấn đề:

Việc tự đưa ra các phương án, cách giải quyết vấn đề giúp học sinh sáng tạo hơn trong việc tiếp cận và giải quyết các bài tập, tình huống trong học tập.

- Tự học xây dựng tính kiên nhẫn và tự lập: Tự học yêu cầu người học phải kiên nhẫn, tự chịu trách nhiệm về quá trình học của mình, từ đó phát triển tính tự lập, không bị phụ thuộc vào sự hướng dẫn của người khác.

3. Ý kiến trái chiều và phản bác:

- Ý kiến trái chiều: Một số người cho rằng tự học không thể thay thế được sự hướng dẫn của giáo viên.

- Phản bác: Tự học không phải là thay thế mà là bổ sung cho việc học dưới sự hướng dẫn của giáo viên. Học sinh cần sự chủ động trong việc tìm kiếm kiến thức và thực hành.

4. Đề xuất một số phương pháp tự học hiệu quả cho môn khoa học xã hội 

- Tự học qua đọc sách, tài liệu:

+ Học sinh cần có thói quen đọc sách, tài liệu tham khảo, bao gồm cả sách giáo khoa, sách chuyên khảo để hiểu sâu hơn về các khái niệm, sự kiện lịch sử, địa lý, văn học.

+ Nên ghi chép lại những kiến thức quan trọng và những điều còn chưa rõ để có thể tìm hiểu thêm.

- Lập sơ đồ tư duy:

+ Sơ đồ tư duy là công cụ hữu ích giúp học sinh hệ thống hóa kiến thức một cách trực quan, dễ nhớ và dễ ôn tập.

+ Áp dụng sơ đồ tư duy trong các môn như lịch sử để hệ thống các sự kiện theo trình tự thời gian hoặc trong môn địa lý để nắm vững các yếu tố địa lý tự nhiên và kinh tế.

- Thảo luận nhóm:

+ Tự học không chỉ là việc học cá nhân, học sinh có thể cùng thảo luận với bạn bè để trao đổi ý kiến, mở rộng và làm rõ thêm những khía cạnh chưa hiểu.

+ Thảo luận giúp kích thích tư duy phản biện, đánh giá lại các quan điểm và ý kiến của bản thân.

- Luyện tập qua câu hỏi và đề cương:

+ Học sinh có thể tự đặt câu hỏi hoặc luyện tập với các đề cương tự làm để rèn luyện kỹ năng trả lời, phân tích các vấn đề một cách logic và có hệ thống.

+ Ví dụ, trong môn lịch sử, có thể đặt các câu hỏi về nguyên nhân, diễn biến và kết quả của các sự kiện lịch sử lớn.

* Kết bài:

- Khẳng định vai trò của tự học: Tự học là một phần quan trọng trong quá trình học tập, giúp học sinh phát triển bản thân và nắm vững kiến thức.

- Kêu gọi tinh thần tự học: Thế hệ trẻ cần phát huy tinh thần tự học, tự rèn luyện để trở thành những công dân có ích cho xã hội, đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho tương lai.

Cách giải:

Trong quá trình học tập, tự học ngày càng được coi trọng. Đặc biệt, trong thời đại thông tin phát triển mạnh mẽ như hiện nay, tự học là một kỹ năng thiết yếu giúp mỗi người không ngừng phát triển bản thân. Chính vì vậy, việc bàn luận về vai trò của tự học và đề xuất một số phương pháp tự học hiệu quả cho các môn khoa học xã hội là hết sức cần thiết.

Tự học được hiểu là quá trình người học tự mình chủ động tiếp thu kiến thức thông qua các nguồn tài liệu khác nhau mà không bị giới hạn bởi sự hướng dẫn trực tiếp của giáo viên. Ý kiến này nhấn mạnh rằng tự học không chỉ giúp người học nâng cao khả năng tư duy sáng tạo, tinh thần tự lập mà còn rèn luyện năng lực phân tích và tổng hợp thông tin. Khi tự học, học sinh có điều kiện hiểu sâu hơn và nắm vững kiến thức một cách toàn diện hơn so với việc chỉ thụ động tiếp nhận từ thầy cô.

Tự học có vai trò vô cùng quan trọng đối với mỗi học sinh. Trước hết, tự học giúp mở rộng kiến thức. Khi tìm tòi và nghiên cứu thêm tài liệu, học sinh có thể tiếp cận nhiều nguồn thông tin phong phú và đa dạng, từ đó hình thành thói quen khám phá và nuôi dưỡng niềm say mê học tập. Bên cạnh đó, quá trình tự học còn rèn luyện cho học sinh khả năng phân tích và tổng hợp khi phải so sánh, đối chiếu nhiều nguồn tài liệu khác nhau để hiểu rõ nội dung. Không chỉ vậy, tự học còn phát triển khả năng sáng tạo và giải quyết vấn đề; học sinh phải tự đưa ra cách tiếp cận phù hợp, từ đó hình thành lối suy nghĩ linh hoạt. Cuối cùng, tự học góp phần xây dựng tính kiên nhẫn và tự lập, bởi học sinh phải chịu trách nhiệm với việc học của chính mình, biết tự điều chỉnh kế hoạch và tiến độ học tập.

Tuy vậy, vẫn có ý kiến cho rằng tự học không thể thay thế hoàn toàn sự hướng dẫn của giáo viên. Thực chất, quan điểm này chỉ đúng một phần. Tự học không nhằm thay thế vai trò của thầy cô mà là sự bổ sung cần thiết để việc học tập trở nên toàn diện hơn. Học sinh vẫn cần được định hướng, giảng giải những kiến thức trọng tâm, nhưng chính sự chủ động tự học mới giúp các em tiếp thu sâu sắc và bền vững hơn.

Để việc tự học đạt hiệu quả, đặc biệt là trong các môn khoa học xã hội, học sinh có thể áp dụng nhiều phương pháp phù hợp. Trước hết, cần duy trì thói quen đọc sách và tài liệu: từ sách giáo khoa, sách tham khảo cho đến những bài nghiên cứu mở rộng. Khi đọc, học sinh nên ghi lại những kiến thức quan trọng hoặc những điểm chưa rõ để tìm hiểu thêm. Tiếp theo, lập sơ đồ tư duy là một công cụ hữu ích giúp hệ thống hóa kiến thức một cách trực quan và dễ nhớ. Trong môn Lịch sử, sơ đồ tư duy có thể dùng để xâu chuỗi các sự kiện theo trình tự thời gian; trong môn Địa lý, giúp phân nhóm các yếu tố tự nhiên hoặc kinh tế. Ngoài ra, thảo luận nhóm cũng là một cách tự học hiệu quả, bởi việc trao đổi quan điểm giúp mở rộng tư duy và bổ sung những điều còn thiếu sót. Cuối cùng, học sinh nên luyện tập bằng cách tự đặt câu hỏi hoặc làm đề cương. Với môn Lịch sử, có thể đặt câu hỏi về nguyên nhân, diễn biến, kết quả của một sự kiện để rèn luyện khả năng tổng hợp và lập luận.

Tóm lại, tự học giữ vai trò quan trọng trong quá trình học tập, giúp học sinh phát triển toàn diện cả về kiến thức lẫn kỹ năng. Thế hệ trẻ hôm nay cần phát huy tinh thần tự học, chủ động rèn luyện bản thân để trở thành những công dân có ích cho xã hội và xây dựng nền tảng vững chắc cho tương lai.

Đề thi

I. ĐỌC- HIỂU 

Đọc đoạn trích:

Tóm tắt bối cảnh: Vào một chiều hè, “tôi” và bé Vin rủ nhau bẫy cò để bắt cò về chơi. “Tôi” đã làm một cái bẫy đặt ở cánh đồng. Khi chúng tôi định tháo bẫy vì không bắt được con cò nào thì có hai mẹ con nhà Cò Bợ sà xuống. Cò Bợ con đã lao về phía con cá mồi trong bẫy.

(…) Chiếc cần tre bật nhẹ cùng tiếng reo của tôi và bé Vin:

- Sập bẫy rồi!

Tôi nắm tay bé Vin chạy thục mạng về phía con vật đang vỗ cánh bành bạch. Cả đàn cò trắng bay vùng lên, kêu náo loạn. Cò Bợ mẹ bay thấp hơn, đau đớn gào to: “Cứu con tôi với! …”. Trong khi đó Cò Bợ con bị sợi cước thít vào cổ giẫy giụa tuyệt vọng. Thấy chúng tôi, nó vùng bay lên và ngay lập tức lại rơi bịch xuống, toàn thân bê bết bùn. Nhìn cảnh đó, bé Vin bỗng tái mặt, đầu gối díu vào nhau. Tôi đành vào tháo bẫy một mình. Tiếng con cò mẹ càng gào thảm thiết. Cò Bợ con chừng đã mệt, hai cánh áp xuống đất, mắt lóe lên như hai giọt nước, sợ run cầm cập. Đến lượt chân tôi khuỵu xuống. Tôi thấy rõ tiếng van xin của Bợ con: “Tôi van cậu! Cậu cũng là trẻ con, cũng có lúc dại dột. Tôi xin cậu”. Chắc nó đang nghĩ đến mẹ nó. Đêm nay mẹ nó sẽ khóc hết nước mắt. Rồi chỉ vài hôm nữa thế nào cũng thấy xác một con Cò Bợ mẹ chết ủ rũ vì mất con. Tôi không kịp nghĩ gì cả, ngồi thụp xuống, gỡ nút thòng lọng rồi ôm con vật tung bổng lên trời. Thoạt đầu Bợ con loạng quạng bay như diều đứt dây. Lát sau nó lấy lại được tư thế và hai mẹ con nó dìu nhau bay về phía làng.

Cả tôi và bé Vin đều ngửa cổ nhìn theo cho đến khi đàn cò chỉ còn lại như những chấm đen in lên hoàng hôn đỏ rực.

Bé Vin, mặt vẫn tái mét, im lặng bước theo tôi. Bỗng nó ngồi thụp xuống, khóc òa lên. Tôi phải dỗ nó:

- Vin giận anh à?

Nó nói trong tiếng nức nở:

- Con cò…sẽ gẫy cổ mất…Thế nào mẹ nó cũng đánh nó vì tội dại dột…Hấc! Hấc…

Tôi phải cam đoan với bé Vin con cò chỉ hơi đau, nó mới chịu nín. Nó bám tay áo tôi, vừa đi vừa quệt nước mắt.

Từ hôm sau, cứ chiều đến chúng tôi tìm một bãi cỏ nằm chờ từng đàn chim trở về. Thỉnh thoảng bé Vin lại đứng ngẩn người, lo lắng nhìn hút theo một con chim lạc bầy, vừa chấp chới bay vừa kêu thảm thiết.

(Trích Bẫy cò, Tạ Duy Anh, Báo Văn học & Tuổi trẻ,

số tháng 5 (382+383) năm 2017, NXB Giáo dục Việt Nam, trang 87,88,89)

Thực hiện các yêu cầu:

Câu 1. Xác định tình huống truyện.

Câu 2. Tìm những chi tiết miêu tả hình ảnh Cò Bợ con khi vừa sập bẫy.

Câu 3. Nêu tác dụng của biện pháp nghệ thuật nhân hóa trong những câu văn sau: Tôi thấy rõ tiếng van xin của Bợ con: “Tôi van cậu! Cậu cũng là trẻ con, cũng có lúc dại dột. Tôi xin cậu”.

Câu 4. Chi tiết Tôi không kịp nghĩ gì cả, ngồi thụp xuống, gỡ nút thòng lọng rồi ôm con vật tung bổng lên trời gợi cho anh/chị những suy nghĩ gì?

Câu 5. Qua đoạn trích, anh/chị rút ra được bài học gì về cách ứng xử giữa con người và thiên nhiên?

II. PHẦN VIẾT 

Câu 1:  Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) phân tích diễn biến tâm trạng của nhân vật bé Vin qua văn bản trong phần Đọc hiểu.

Câu 2: "Nghịch cảnh có thể mài sắc bạn nếu bạn có đủ ý chí để vượt qua nó" (Ray Kroc). Từ góc nhìn của người trẻ, anh/chị hãy viết một bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) trình bày suy nghĩ về vấn đề trên.

— Hết —

Đáp án

I. ĐỌC- HIỂU 

Câu 1: 

Phương pháp: 

Đọc kĩ văn bản để xác định tình huống truyện 

Cách giải:

Tình huống truyện: Nhân vật tôi và bé Vin đi bẫy cò. Dù Cò Bợ con đã sập bẫy nhưng cuối cùng nhân vật tôi đã thả Cò Bợ con đi.

Câu 2: 

Phương pháp: 

Đọc kĩ văn bản để chỉ ra những chi tiết miêu tả hình ảnh Cò Bợ 

Cách giải:

Những chi tiết miêu tả hình ảnh Cò Bợ con khi vừa sập bẫy

+ bị sợi cước thít vào cổ giẫy giụa tuyệt vọng

+ vùng bay lên và ngay lập tức lại rơi bịch xuống, toàn thân bê bết bùn.

Câu 3:

Phương pháp: 

Vận dụng kiến thức về biện pháp tu từ nhân hóa để phân tích tác dụng 

Cách giải:

- Tác dụng:

+ Làm cho cách diễn đạt sinh động, hấp dẫn, gợi cảm xúc.

+ Nhấn mạnh đến nỗi tuyệt vọng và lời cầu cứu thảm thiết của Cò Bợ con. Tác giả thể hiện sự đồng cảm, xót thương trước mọi sinh thể sống trong tự nhiên cho dù loài vật thì nó cũng có cảm xúc giống như con người.

Câu 4:

Phương pháp: 

Phân tích ý nghĩa của chi tiết 

Cách giải:

- Chi tiết Tôi không kịp nghĩ gì cả, ngồi thụp xuống, gỡ nút thong lọng rồi ôm con vật tung bổng lên trời: Nhân vật tôi hành động thả Cò Bợ con một cách dứt khoát, không do dự.

- Chi tiết gợi suy nghĩ:

  + Nhân vật tôi là người dứt khoát; biết nhận ra hậu quả của trò chơi tinh nghịch của mình; có lòng nhân ái và thấu cảm với loài vật.

  + Chúng ta cần có tinh thần nhân văn khi ứng xử với các loài vật nói riêng và tự nhiên nói chung.

Câu 5:

Phương pháp: 

Gợi ý một số bài học:

+ Cần trân trọng tự nhiên.

+ Cần có những hành động bảo vệ tự nhiên.

+ Cần xây dựng môi trường tự nhiên đa dạng và phong phú.

Cách giải:

Qua đoạn trích, chúng ta có thể rút ra bài học sâu sắc về cách ứng xử giữa con người và thiên nhiên. Đó là bài học về sự tôn trọng và đồng cảm với mọi sinh linh. Hành động bẫy cò ban đầu xuất phát từ sự hiếu kỳ, nghịch ngợm của trẻ thơ, nhưng khi chứng kiến sự đau đớn, tuyệt vọng của cò mẹ và cò con, cả hai nhân vật đã thức tỉnh. Họ nhận ra rằng muôn loài cũng có cảm xúc, tình mẫu tử và khao khát được sống tự do như con người. Từ đó, đoạn trích nhắn nhủ chúng ta cần sống hài hòa với thiên nhiên, không vì những thú vui nhất thời mà xâm phạm, gây tổn hại đến thế giới tự nhiên. Mỗi hành động bảo vệ sự sống, dù nhỏ bé, cũng chính là góp phần gìn giữ sự cân bằng và vẻ đẹp vốn có của môi trường sống quanh ta.

II. PHẦN VIẾT 

Câu 1:

Phương pháp: 

1. Nêu được diễn biến tâm trạng của nhân vật bé Vin của đoạn truyện. Tham khảo gợi ý sau:

Tâm trạng bé Vin đã trải qua nhiều biến đổi phức tạp, từ sự háo hức, mong chờ giây phút bắt được con mồi, đến sự đau lòng, thương xót và hối hận khi thấy con cò giãy giụa kêu cứu, là sự lo lắng khi nghĩ đến việc con Cò Bợ sẽ bị gẫy cổ, bị mẹ đánh và cuối cùng là tâm trạng đợi chờ, trông ngóng khi những đàn chim bay trở về.

2. Chỉ ra được những biểu hiện diễn biến tâm trạng của nhân vật bé Vin. Có thể nêu một số biểu hiện sau:

- Cậu ấy tỏ ra rất phấn khích và vui vẻ trước thành quả của mình.

- Bé Vin bất an, lo lắng về sự đau đớn về thể xác của cò con và sự đau đớn về tinh thần của cò mẹ.

- Cậu ăn năn, hối lỗi, day dứt trước hành động của mình gây ra cho cò con.

- Bé Vin đồng cảm mà xót thương cho số phận của cò con.

3. Nêu được ý nghĩa của sự thay đổi nêu trên. Tham khảo gợi ý sau:

- Đây là bước ngoặt trong sự phát triển nhân cách, đánh dấu sự hình thành ý thức trách nhiệm và tình yêu thiên nhiên của nhân vật.

- Câu chuyện gửi gắm thông điệp nhân văn về sự đồng cảm, tình yêu thương và ý thức trân trọng bảo vệ thiên nhiên, bảo vệ môi trường sống.

Cách giải:

Trong đoạn trích "Bẫy cò", diễn biến tâm trạng của bé Vin được khắc họa như một hành trình thức tỉnh đầy xúc động của lòng trắc ẩn. Ban đầu, cậu bé hiện lên với sự háo hức, phấn khích của một đứa trẻ trong trò chơi nghịch ngợm, thể hiện qua tiếng reo hò "Sập bẫy rồi!" khi con mồi mắc câu. Thế nhưng, niềm vui ấy nhanh chóng tan biến, nhường chỗ cho nỗi bất an, lo lắng khi chứng kiến cảnh Cò Bợ con giãy giụa trong tuyệt vọng. Sự thay đổi ấy được biểu hiện rõ qua những chi tiết: "bỗng tái mặt, đầu gối díu vào nhau". Nỗi sợ hãi và sự đồng cảm đã khiến cậu không dám lại gần. Đỉnh điểm của sự ăn năn, hối lỗi và xót thương là khi cậu "ngồi thụp xuống, khóc òa lên" vì lo sợ "Con cò…sẽ gẫy cổ mất… Thế nào mẹ nó cũng đánh nó vì tội dại dột…". Tiếng khóc ấy không chỉ là nỗi sợ mà còn là sự thấu cảm sâu sắc với nỗi đau của sinh linh khác. Cuối cùng, tâm trạng ấy kéo dài thành nỗi ám ảnh day dứt, thể hiện qua hình ảnh cậu bé "đứng ngẩn người, lo lắng" mỗi chiều nhìn theo cánh chim lạc đàn. Hành trình tâm trạng phức tạp ấy của Vin không chỉ là một bước ngoặt trong sự phát triển nhân cách, đánh dấu sự hình thành của ý thức trách nhiệm và tình yêu thiên nhiên, mà còn gửi gắm một thông điệp nhân văn sâu sắc: hãy biết trân trọng, yêu thương và bảo vệ mọi sự sống quanh ta.

Câu 2:

Phương pháp: 

1. Mở bài: Giới thiệu được vấn đề nghị luận: "Nghịch cảnh có thể mài sắc bạn nếu bạn có đủ ý chí để vượt qua nó"

2. Thân bài:

2.1. Biết giải thích:

"Nghịch cảnh" là những khó khăn, trắc trở, thử thách,… mà con người phải đối mặt trong cuộc sống; chính nghịch cảnh "mài sắc" con người, giúp ta trau dồi bản lĩnh, nâng cao khả năng thích nghi và phát triển bản thân. Nhưng điều kiện tiên quyết là phải có đủ "ý chí để vượt qua nó" - tức là sự kiên trì, lòng quyết tâm và tinh thần không bỏ cuộc. Như vậy, câu nói gửi gắm ý nghĩa sâu sắc: chính nghịch cảnh và ý chí vượt qua nghịch cảnh sẽ tôi luyện con người trở nên mạnh mẽ, kiên cường hướng đến giá trị trọn vẹn trong cuộc sống. Điều này càng có ý nghĩa đặc biệt đối với tuổi trẻ.

2.2. Nêu được những ý cơ bản về nghịch cảnh và ý chí có thể “mài sắc” bạn:

 - Nghịch cảnh đặt con người vào những tình cảnh, những trắc trở mà ta chưa hề đối mặt bao giờ. Vì thế, nó kích thích chúng ta khả năng ứng biến, tìm cách tháo gỡ để vượt qua.

- Nghịch cảnh cùng với ý chí sẽ “mài sắc” ta:

+ Khi đối mặt với nghịch cảnh, người có ý chí sẽ kiên cường, tự tin đối mặt, chấp nhận thất bại, không dễ dàng nản lòng, từ đó trở nên vững vàng trước mọi sóng gió cuộc đời.

+ Nghịch cảnh là bài học quý giá giúp con người trưởng thành, ý chí trước nghịch cảnh giúp con người tiến xa hơn trong cuộc sống.

2.3. Hơn nữa tuổi trẻ: nhạy bén, năng động, sáng tạo, ham học hỏi, dám nghỉ, dám làm, dám chịu trách nhiệm,…đây là một ưu thế để tuổi trẻ nhanh chóng vượt qua nghịch cảnh, tôi rèn ý chí mà hướng đến giá trị tốt đẹp.

- Lấy được dẫn chứng và phân tích dẫn chứng để làm rõ (….)

2.4. Biết mở rộng, nâng cao vấn đề

- Mở rộng, bày tỏ quan điểm trái chiều, hoặc ý kiến khác để có cái nhìn toàn diện hơn:

+ Có những người, đặc biệt là người trẻ khi đối mặt với khó khăn, nghịch cảnh lại mất đi niềm tin vào bản thân, từ bỏ ước mơ và buông xuôi số phận.

+ Một số khác lại đổ lỗi cho hoàn cảnh, không chịu thay đổi để thích nghi và phát triển.

- Đề xuất những giải pháp để vượt qua nghịch cảnh.

3. Kết bài: Khẳng định lại quan điểm cá nhân và rút ra bài học cho bản thân đặc biệt là tuổi trẻ trong thời đại ngày nay

Cách giải:

Bài viết tham khảo:

Cuộc sống vốn dĩ không phải là một con đường bằng phẳng mà là hành trình luôn ẩn chứa những khúc quanh, dốc cao và hố sâu bất ngờ. Trên hành trình ấy, nghịch cảnh là điều không thể tránh khỏi, nhưng cách chúng ta đối mặt với nó mới quyết định giá trị của mỗi con người. Ray Kroc - người sáng lập đế chế McDonald's - đã đúc kết một chân lý sâu sắc: "Nghịch cảnh có thể mài sắc bạn nếu bạn có đủ ý chí để vượt qua nó". Câu nói không chỉ khẳng định sự tất yếu của thử thách mà còn chỉ ra chìa khóa then chốt để biến những thử thách ấy thành cơ hội hoàn thiện bản thân.

Nghịch cảnh là những hoàn cảnh trái ngang, khó khăn, thất bại hay mất mát mà con người phải đối mặt trong cuộc sống. Nó tựa như một hòn đá thô ráp và sắc nhọn, có thể làm ta vấp ngã và đau đớn. Thế nhưng, cũng chính hòn đá ấy, nếu được đặt dưới sự mài giũa của ý chí kiên cường, sẽ giúp chúng ta trở nên sắc bén, rắn rỏi và trưởng thành hơn. Nghịch cảnh tự bản thân nó không làm nên điều gì kỳ diệu. Điều kỳ diệu chỉ xảy ra khi con người có đủ dũng khí và ý chí để đương đầu và chiến thắng nó.

Nghịch cảnh thường đẩy con người vào những tình huống bất ngờ, buộc chúng ta phải vận động trí tuệ, phát huy khả năng ứng biến và tìm mọi cách để tháo gỡ. Khi đối mặt với nghịch cảnh, người có ý chí mạnh mẽ sẽ không dễ dàng bỏ cuộc. Họ chấp nhận thất bại như một phần tất yếu của cuộc sống, xem đó là bài học quý giá để rút kinh nghiệm. Chính quá trình vật lộn với khó khăn ấy đã rèn giũa cho họ một bản lĩnh vững vàng, một tâm thế kiên cường trước mọi sóng gió cuộc đời. Mỗi lần vượt qua một nghịch cảnh, con người lại tích lũy thêm sự từng trải, trưởng thành hơn một chút. Tựa như một thanh kiếm, phải trải qua lửa đỏ và những nhát búa nặng nề của người thợ rèn mới có thể trở nên sắc bén, con người cũng cần nghịch cảnh để hoàn thiện nhân cách và trí tuệ.

Đối với thế hệ trẻ, những người đang ở giai đoạn đẹp nhất và cũng nhiều thử thách nhất của cuộc đời, mối quan hệ giữa nghịch cảnh và ý chí càng có ý nghĩa quan trọng. Tuổi trẻ là hành trình khám phá bản thân và chinh phục ước mơ, nhưng cũng là lúc ta dễ tổn thương nhất trước những thất bại đầu đời. Sự nhạy bén, năng động, sáng tạo và dám nghĩ dám làm của tuổi trẻ chính là một ưu thế lớn để nhanh chóng vượt qua nghịch cảnh, biến chúng thành động lực để tôi rèn ý chí và vươn tới những giá trị tốt đẹp.

Trong thực tế, lịch sử nhân loại đã chứng kiến không ít những tấm gương sáng ngời về ý chí vượt lên nghịch cảnh. Nhà bác học lừng danh Thomas Edison đã thất bại hơn mười ngàn lần trước khi phát minh thành công bóng đèn điện. Nhà vật lý thiên tài Stephen Hawking dù bị bệnh tật hành hạ vẫn không ngừng cống hiến cho khoa học. Ở Việt Nam, thầy giáo Nguyễn Ngọc Ký đã dùng đôi chân kỳ diệu thay cho đôi tay bị liệt để viết nên những trang sách, trở thành nhà giáo ưu tú. Những con người ấy chính là minh chứng sống động cho sức mạnh của ý chí trước nghịch cảnh.

Tuy nhiên, cần phải thẳng thắn thừa nhận rằng không phải ai trong giới trẻ ngày nay cũng có đủ dũng khí và ý chí để đối mặt với nghịch cảnh. Một bộ phận thanh niên sống trong sự bao bọc quá mức, hình thành tâm lý ngại khó, ngại khổ, dễ dàng gục ngã trước những thử thách. Họ tìm đến những lối thoát tiêu cực, hoặc đổ lỗi cho hoàn cảnh thay vì dũng cảm nhìn nhận và thay đổi bản thân. Đây là một thực trạng đáng buồn cần được thay đổi.

Để vượt qua nghịch cảnh, mỗi người trẻ cần rèn luyện cho mình một tinh thần lạc quan, một thái độ sống tích cực. Chúng ta cần biết đặt ra những mục tiêu cụ thể và kiên trì theo đuổi chúng. Quan trọng hơn, giới trẻ cần học cách chấp nhận thất bại và xem đó như một người thầy nghiêm khắc nhưng vĩ đại trên bước đường trưởng thành. Sự đồng hành của gia đình, nhà trường và xã hội cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành ý chí cho thế hệ trẻ.

Tóm lại, câu nói của Ray Kroc là một bài học quý giá về triết lý sống. Nghịch cảnh là một phần tất yếu của cuộc sống, nhưng nó sẽ chỉ thực sự mài giũa chúng ta khi chúng ta có đủ ý chí để đương đầu và vượt qua. Đối với thế hệ trẻ hôm nay, việc rèn luyện ý chí, bản lĩnh không chỉ giúp chúng ta vượt qua những khó khăn trước mắt mà còn trang bị hành trang vững chắc để bước vào đời, kiến tạo một tương lai tươi sáng.