Đề thi học kì 1 Văn 11 Cánh diều - Đề số 9

Đề thi

I. PHẦN ĐỌC HIỂU 

 Đọc văn bản sau: 

SỰ THẬT GÂY SỐC VỀ TÁI CHẾ RÁC THẢI NHỰA

Trung tâm Liêm chính khí hậu mới đây công bố báo cáo tiết lộ sự thật gây sốc  về tái chế nhựa, loại vật liệu được sản xuất chủ yếu từ dầu và khí đốt, trong bối cảnh  số lượng nhựa dự kiến sẽ tăng gấp ba lần trên toàn cầu vào năm 2060. 

Rác thải nhựa hiện là nguồn gây ô nhiễm carbon nghiêm trọng, thúc đẩy quá trình  biến đổi khí hậu của Trái đất. Ngoài ra, phần lớn rác thải nhựa trôi ra đại dương và gây  ảnh hưởng nghiêm trọng đến các sinh vật biển. 

Phần lớn không thể tái chế 

Theo báo cáo của Trung tâm Liêm chính khí hậu (CCI) thuộc Viện Quản trị và  Phát triển bền vững Mỹ, hơn 99% nhựa được sản xuất bằng nhiên liệu hóa thạch và  phần lớn chúng không thể "tái chế" theo nghĩa được xử lý và biến thành sản phẩm hoàn  toàn mới. Thông tin này được lưu trong tài liệu của Cơ quan Bảo vệ môi trường của Mỹ trong ít nhất 30 năm qua. 

Báo The Hill cho biết mặc dù một số địa phương và thành phố tại Mỹ đã triển  khai không ít chương trình thu thập các loại nhựa nhưng chúng cũng không thể tái chế toàn bộ số rác thải nhựa mà con người thải ra. Thay vào đó, những loại nhựa không thể tái chế sẽ được đốt hoặc được đưa vào những bãi chôn lấp. 

Ô nhiễm rác thải nhựa đang gia tăng với tốc độ chưa từng thấy. Ảnh: TTXVN 

Về mặt lý thuyết, nhiều loại nhựa thông dụng trong đời sống hằng ngày có thể tái  chế được. Nhưng chỉ có khoảng 1/10 số nhựa sản xuất từng được tái chế một lần và chỉ 1% số nhựa được tái chế hai lần. Hơn nữa, chi phí của quy trình tái sản xuất các sản  phẩm từ rác thải nhựa còn cao hơn chi phí của quy trình sản xuất các sản phẩm nhựa  hoàn toàn mới. "Tạo ra một sản phẩm nhựa mới sẽ rẻ hơn so với việc thu thập và tái chế hoặc tái sử dụng lại nhựa cũ. Đây là một vấn đề mang tính hệ thống" - ông Kristian  Syberg, nhà nghiên cứu về ô nhiễm nhựa tại Đại học Roskilde (Đan Mạch), phân tích. 

Ngoài vấn đề chi phí, chị Magdalena Klotz, nghiên cứu sinh ngành thiết kế hệ thống sinh thái tại Viện Công nghệ liên bang Thụy Sĩ (ETH) ở Zurich (Thụy Sĩ), cho  biết các nhà sản xuất không thể tạo ra nhiều sản phẩm bằng nhựa tái chế nên thị trường  dành cho loại nhựa này bị hạn chế. Chị Klotz và các cộng tác viên của chị chỉ ra rằng  80% số nhựa ở Thụy Sĩ được gom để tái chế thì chỉ nhiều nhất 20% trong số đó sẽ trở thành các sản phẩm nhựa tái chế. 

(Trích theo Uyên Phương – Báo Tuổi Trẻ online ngày 20/02/2024) 

Thực hiện các yêu cầu sau:  

Câu 1. Xác định đề tài của đoạn trích trên. 

Câu 2. Theo đoạn trích trên, rác thải nhựa gây ra tác hại thế nào đối với  môi trường sống của chúng ta? 

Câu 3. Anh/chị đánh giá như thế nào về những số liệu tái chế được  thống kê qua câu văn: “Nhưng chỉ có khoảng 1/10 số nhựa sản xuất từng được tái chế một lần và chỉ 1% số nhựa được tái chế hai lần”? 

Câu 4. Chỉ ra và nêu vai trò của phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ trong văn bản. 

Câu 5. Qua văn bản, anh/chị hãy nêu suy nghĩ về việc “tái chế” có phải  là câu trả lời cho vấn đề rác thải nhựa hiện nay không? Vì sao? (Trình bày khoảng 5-7 dòng) 

II. PHẦN VIẾT

Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo đã mang đến nhiều cơ hội cũng như thách  thức đối với xã hội hiện đại. Lĩnh vực này có tiềm năng thay đổi cách nghĩ và cách sống của  chúng ta; đồng thời cũng phát sinh nhiều vấn đề mà chúng ta cần phải đối mặt và giải quyết. 

Anh/chị hãy viết một bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) trả lời câu hỏi: Làm thế nào  để người trẻ có thể thích ứng, tồn tại và phát triển trong thời đại trí tuệ nhân tạo lên ngôi?   

Đáp án

I. PHẦN ĐỌC HIỂU

Câu 1:

Phương pháp:

Đọc kĩ văn bản để xác định đối tượng được đề cập tới 

Cách giải:

Đề tài của đoạn trích là vấn đề rác thải nhựa và thực trạng tái chế rác thải nhựa trên thế giới hiện nay.

Câu 2:

Phương pháp:

Đọc kĩ văn bản để xác định các tác hại chính của rác thải nhựa 

Cách giải:

Rác thải nhựa gây ra hai tác hại chính:

- Rác thải nhựa gây ô nhiễm carbon nghiêm trọng, góp phần thúc đẩy biến đổi khí hậu. 

- Phần lớn rác thải nhựa trôi ra đại dương, gây ảnh hưởng nặng nề đến môi trường biển và sinh vật biển.

Câu 3:

Phương pháp:

Chỉ ra số liệu mà cần phân tích, đánh giá ý nghĩa và tác dụng của những số liệu đó.

Cách giải:

- Các số liệu cho thấy tỉ lệ nhựa được tái chế là vô cùng thấp, gần như không đáng kể so với lượng nhựa được sản xuất ra (1/10 và 1%). 

- Điều này cho thấy việc tái chế nhựa không hiệu quả, đồng thời phản ánh mức độ báo động của vấn đề ô nhiễm rác thải nhựa hiện nay.

Câu 4:

Phương pháp:

Vận dụng kiến thức về phương tiện phi ngôn ngữ để phân tích tác dụng 

Cách giải:

- Phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ: Hình ảnh “Ô nhiễm rác thải nhựa đang gia tăng với tốc độ chưa từng thấy.”

- Tác dụng:

+ Giúp người đọc hình dung trực quan, sinh động về thực trạng ô nhiễm rác thải nhựa mà văn bản đang đề cập.

+ Nhấn mạnh mức độ nghiêm trọng của ô nhiễm rác thải nhựa và tác động mạnh đến nhận thức của người đọc.

Câu 5:

Phương pháp:

Gợi ý:

- Nêu quan điểm (đồng tình / không đồng tình).

- Giải thích lí do cho lựa chọn đó 

- Rút ra bài học, đề xuất.

Cách giải:

Qua văn bản, có thể thấy "tái chế" không phải là câu trả lời triệt để cho vấn đề rác thải nhựa. Bởi lẽ, thực tế chỉ một phần rất nhỏ nhựa được tái chế, chi phí lại cao hơn sản xuất mới và thị trường cho sản phẩm nhựa tái chế còn hạn chế. Do đó, bên cạnh nỗ lực tái chế, chúng ta cần phải tập trung vào các giải pháp căn cơ hơn như giảm thiểu tiêu thụ nhựa dùng một lần, tăng cường sử dụng các vật liệu thân thiện môi trường, và quan trọng nhất là thay đổi nhận thức, thói quen của người tiêu dùng.

II. PHẦN VIẾT

Phương pháp:

Dàn ý:

a. Mở bài

- Giới thiệu vấn đề nghị luận và nêu quan điểm 

b. Thân bài

* Giải thích

Trí tuệ nhân tạo (AI)

* Phân tích: 

- Cơ hội AI mang lại

+ Mở ra nhiều ngành nghề mới, tăng năng suất lao động.

+ Hỗ trợ học tập, sáng tạo, rút ngắn quá trình tìm kiếm và xử lý thông tin.

+ Tạo điều kiện để người trẻ tiếp cận tri thức toàn cầu, không giới hạn thời gian – không gian.

- Thách thức đặt ra 

+ Nguy cơ mất việc làm ở những công việc lặp lại, thiếu sáng tạo.
+ Cạnh tranh gay gắt hơn: ai không đổi mới sẽ bị thay thế.
+ Sự ỷ lại vào công nghệ làm giảm khả năng tư duy độc lập.
+ Nguy cơ lệ thuộc, mất định hướng, “đánh mất chính mình”.

* Bình luận: Đưa ra giải pháp 

- Chủ động học tập và cập nhật công nghệ

- Phát triển các kỹ năng mà AI khó thay thế

- Định hướng nghề nghiệp linh hoạt

- …

c. Kết bài

Khẳng định lại vấn đề nghị luận và đưa ra thông điệp 

Cách giải:

Bài viết tham khảo: 

Trong thời đại hiện nay, trí tuệ nhân tạo (AI) đang phát triển với tốc độ chưa từng có, len lỏi vào mọi lĩnh vực của đời sống. Từ giáo dục, công nghiệp đến y tế, AI dần trở thành công cụ quan trọng hỗ trợ con người. Trước sự bùng nổ ấy, một câu hỏi lớn đặt ra: Làm thế nào để người trẻ có thể thích ứng, tồn tại và phát triển trong thời đại AI lên ngôi? Theo tôi, người trẻ muốn tiến xa thì phải biết làm chủ công nghệ, rèn luyện năng lực tư duy và xây dựng bản lĩnh cá nhân.

Trước hết, ta cần hiểu AI là gì? Trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence) là công nghệ mô phỏng trí tuệ con người, có khả năng học hỏi, phân tích dữ liệu và đưa ra quyết định. Nếu trước đây máy móc chỉ làm những công việc lặp lại theo lập trình, thì nay AI có thể sáng tạo nội dung, viết văn, vẽ tranh, thậm chí đưa ra chiến lược và dự đoán. AI không chỉ thay đổi cách làm việc mà còn ảnh hưởng đến cách mỗi cá nhân học tập và suy nghĩ.

Sự phát triển mạnh mẽ của AI mang đến nhiều cơ hội. Một là, AI mở ra những ngành nghề mới: lập trình ứng dụng AI, phân tích dữ liệu, kỹ sư robot… Những nghề này đang trở thành xu hướng và có thu nhập cao. Hai là, AI hỗ trợ đáng kể trong học tập và sáng tạo. Chỉ cần vài từ khóa, ta có thể tìm được hàng nghìn tài liệu trong vài giây. Thay vì mất hàng giờ phân tích số liệu, AI có thể giúp xử lý nhanh và chính xác. Ba là, AI cho phép người trẻ tiếp cận tri thức toàn cầu mà không bị giới hạn bởi không gian hay thời gian. Mỗi bạn trẻ chỉ cần một chiếc laptop và kết nối Internet là đã có thể học từ các trường đại học hàng đầu thế giới, tham gia khóa học online, hoặc làm việc từ xa cho doanh nghiệp nước ngoài.

Tuy nhiên, đi cùng với cơ hội là nhiều thách thức không thể xem nhẹ. Rất nhiều công việc mang tính lặp lại như nhập liệu, hỗ trợ khách hàng, chỉnh sửa văn bản… đang dần bị thay thế bởi AI. Cạnh tranh trong thị trường lao động trở nên gay gắt hơn bao giờ hết: người nào không đổi mới sẽ tụt lại phía sau. Bên cạnh đó, sự tiện lợi của AI dễ khiến con người ỷ lại và giảm khả năng tư duy độc lập. Nhiều bạn trẻ sử dụng AI để hoàn thành bài tập thay vì học và phát triển kiến thức thật. Tệ hơn, sự phụ thuộc vào AI có thể khiến chúng ta mất phương hướng và đánh mất giá trị cá nhân. Công nghệ sinh ra để phục vụ con người, nhưng nếu sử dụng sai cách, con người lại trở thành nô lệ của công nghệ.

Vậy, người trẻ cần làm gì để thích ứng và phát triển trong thời đại AI? Trước hết, phải chủ động học tập và cập nhật công nghệ. Biết sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ thay vì phó mặc cho AI làm thay mình. Tiếp theo, người trẻ cần phát triển những kỹ năng mà AI khó có thể thay thế, như tư duy phản biện, sáng tạo, giao tiếp và cảm xúc. Đó là những năng lực chỉ con người mới có. Ngoài ra, mỗi người cần có định hướng nghề nghiệp linh hoạt: sẵn sàng thay đổi, học thêm kỹ năng mới, kết hợp AI vào công việc của mình. Điều quan trọng hơn cả là xây dựng bản lĩnh cá nhân, biết chọn lọc thông tin và giữ đạo đức khi sử dụng AI.

Tóm lại, trí tuệ nhân tạo không phải là mối đe dọa nếu chúng ta biết làm chủ nó. Người trẻ không thể đứng ngoài sự phát triển của công nghệ mà cần xem AI như một trợ thủ đắc lực để nâng cao năng lực và giá trị bản thân. Trong thời đại AI lên ngôi, điều quan trọng nhất không phải là ai giỏi công nghệ hơn, mà là ai sử dụng công nghệ thông minh hơn.