Đề thi học kì 1 Văn 12 Chân trời sáng tạo - Đề số 6

Đề thi

I. PHẦN ĐỌC - HIỂU 

Đọc ngữ liệu sau và thực hiện yêu cầu bên dưới:

(Tóm tắt phần đầu: Nguyễn Thị Diễm là người một họ lớn ở huyện Đông Sơn em họ ngoại của Trần Khát Chân; cùng người đàn bà họ Lý quê ở huyện Cẩm Giàng, cùng mở ngôi hàng bán phấn đối cửa nhau tại bên ngoài thành Tây Đô . Xóm giềng gần gặn, tình nghĩa ngày một thân nhưng cả hai đều chưa con cái. Rồi đó, Nguyễn Thị quả sinh con gái đặt tên là Lệ Nương, Lý thị quả sinh con trai đặt tên là Phật Sinh. Hai trẻ đến khi trưởng thành đều ham nghề nghiên bút. Vì cớ hai bên cha mẹ thân mật, nên họ cùng đi lại với nhau suồng sã, thường cùng nhau xướng họa thơ từ. Tuy kỳ cưới xin chưa định, nhưng hai tình gắn bó, đã chẳng khác chi vợ chồng vậy.Vào năm Kỷ Mão (1399) đời Trần, xảy ra cái vạ Trần Khát Chân (7), Lệ Nương bị bắt vào trong cung, Phật Sinh rất là thất vọng. Gặp đêm trừ tịch gần hết canh năm, Sinh còn đương nằm ngủ, chợt nghe có tiếng ấm ới. Sinh vùng dậy đẩy cửa ra xem, thấy có hơn trăm chiếc kiệu hoa rậm rịch đi qua, và có một bức thư bằng lụa cài vào ngưỡng cửa, trong thư chính là bút tích của Lệ Nương đã viết. […] Sinh được thư rất là đau thương, bỏ cả ăn ngủ. Rồi vì cớ hôn sự đã hỏng, bèn thiên ra ở ngoài miền đông. Nhưng nặng tình với Lệ Nương, Sinh chưa nỡ lấy ai cả.)

Cuối đời nhà Hồ, tướng Minh là Trương Phụ chia binh vào cướp, lấn chiếm Kinh kỳ. Sinh nghe Hán Thương phải chạy, đoán chắc là Lệ Nương cũng phải đi theo, bèn từ biệt mẹ đi vào Nam, mong được gặp mặt. Lặn lội hàng tuần mới đến cửa bể Thần Phù, nghe tướng giặc Lã Nghị bắt cướp mấy trăm phụ nữ hiện đóng giữ ở phủ Thiên Trường trơ trọi không có quân ứng viện, Sinh đoán chắc Lệ Nương cũng ở trong ấy. Nhưng đất khách tay không, chẳng làm gì được. Chợt gặp khi vua Giản Định nổi quân lên ở châu Trường An, nhưng vì ít binh không địch nổi với số nhiều của quân giặc, muốn lui về Nghệ An. Sinh muốn nhờ thế quân của vua, đánh úp mà cướp lại Lệ Nương, bèn đến trước ngựa dâng một bài sách […]

Sinh đã dâng bài sách đó lên vua, vua Giản Định xem mà khen là người giỏi, cấp cho năm trăm quân, sai đi đánh phủ Thiên Trường. Sinh khảng khái thề cùng quân sĩ, dụ bảo họ về sự hưng phục nghiệp Trần, ai nấy đều hăng hái, hăm hở. Sinh cùng nghĩa quân đã chiến thắng. Sinh đã gặp một bà cụ và biết về cái chết của Lệ Nương. Bà cụ đã đưa Sinh đến ngôi mộ.

Sinh đau thương vô hạn. Đêm hôm ấy chàng ngủ ở mộ, khóc mà nói rằng:

- Ta vì nàng mà từ xa đến đây, nàng có thể cùng ta gặp gỡ trong giấc chiêm bao để cho ta một lời yên ủi hay không?

[…]

Vợ chồng bèn cùng nhau âu yếm chuyện trò, y như lúc sống. Sinh nói:

- Nàng đã không may, vậy anh đem linh thần về, khỏi uổng một chuyến đi không lại trở về rồi.

Nàng nói:

- Thiếp rất cảm tấm thâm tình ấy. Song thiếp cùng hai vị mỹ nhân gần gụi lâu ngày, giao tình thân mật, không nỡ một sớm bỏ đi. Phương chi chốn này nước non trong sáng, mây khói vật vờ, thần yên phách yên, bất tất phiền chàng dời đổi nữa.

 Sau khi gà gáy ba hồi, hai người vội cùng nhau đứng dậy từ biệt. Ngày hôm sau, Sinh đem mấy lạng bạc, mua quan tài và nước thơm, cải táng cho nàng và cả hai mỹ nhân. Đêm sau mộng thấy ba người đến tạ ơn, chàng đương toan lại cùng trò chuyện thì thoắt chốc cả ba đều biến mất.

Chàng buồn rầu quay về, từ đấy không lấy ai nữa.

(Trích Chuyện Lệ Nương, Truyền kì mạn lục, Nguyễn Dữ, in trong cuốn Văn xuôi tự sự Việt Nam thời trung đại, tập 1, Nguyễn Đăng Na giới thiệu và tuyển soạn, NXB Giáo dục, 1997,  tr 259 - 260)

Thực hiện yêu cầu:

Câu 1. Văn bản "Chuyện Lệ Nương" thuộc thể loại nào? Tác phẩm này có đặc điểm gì nổi bật?

Câu 2. Liệt kê các sự kiện chính trong "Chuyện Lệ Nương" và cho biết sự kiện nào là quan trọng nhất?

Câu 3. Phật Sinh đã làm gì để tìm lại Lệ Nương sau khi đất nước rơi vào tay giặc Minh?

Câu 4. Phân tích ý nghĩa của giấc mơ Phật Sinh gặp lại Lệ Nương. Yếu tố huyền bí này có vai trò gì trong câu chuyện?

Câu 5. Theo em, câu chuyện "Chuyện Lệ Nương" mang lại thông điệp gì về tình yêu và số phận trong bối cảnh xã hội và lịch sử thời kỳ đó?

II. PHẦN LÀM VĂN 

Câu 1. Viết đoạn nghị luận (khoảng 200 chữ) nhận xét nét đặc sắc về nghệ thuật của đoạn trích truyện Chuyện Lệ Nương.

Câu 2. “Tuổi trẻ không nhất thiết phải gắn liền với sức khỏe và vẻ tráng kiện bên ngoài, mà gắn với ý chí mạnh mẽ, trí tưởng tượng phong phú, sự mãnh liệt của tình cảm và cảm nhận phấn khởi với suối nguồn cuộc sống. Tuổi trẻ thể hiện ở lòng can đảm chứ không phải tính nhút nhát, ở sở thích phiêu lưu trải nghiệm hơn là ở sự tìm kiếm an nhàn.”

(Mac Anderson, Điều kỳ diệu của thái độ sống, NXB Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, 2017, tr. 68)

Em có đồng tình với quan điểm trên không? Hãy trình bày suy nghĩ của bản thân qua một bài văn nghị luận xã hội (khoảng 400-500 chữ).

Đáp án

I. PHẦN ĐỌC - HIỂU

Câu 1:

Phương pháp:

Vận dụng kiến thức về các thể loại đã học để xác định 

Cách giải:

"Chuyện Lệ Nương" thuộc thể loại truyền kỳ. Tác phẩm nổi bật với yếu tố huyền bí và lồng ghép vào bối cảnh lịch sử.

Câu 2:

Phương pháp:

Đọc kĩ văn bản để xác định cốt truyện 

Cách giải:

Các sự kiện chính:

- Lệ Nương và Phật Sinh có tình cảm từ nhỏ.

- Lệ Nương bị bắt vào cung.

- Phật Sinh tìm kiếm Lệ Nương sau khi giặc Minh xâm lược.

- Phật Sinh biết tin Lệ Nương đã chết và gặp nàng trong mơ.

- Sự kiện quan trọng nhất là Phật Sinh gặp lại Lệ Nương trong giấc mơ.

Câu 3:

Phương pháp:

Đọc kĩ văn bản để tìm chi tiết phù hợp 

Cách giải:

Phật Sinh đi vào Nam, tìm đến phủ Thiên Trường sau khi nghe tin giặc Minh bắt nhiều phụ nữ, hy vọng gặp lại Lệ Nương.

Câu 4:

Phương pháp:

Vận dụng kiến thức về yếu tố kì ảo, huyền bí trong truyện truyền kì để phân tích tác dụng

Cách giải:

Giấc mơ giúp Phật Sinh gặp lại Lệ Nương, thể hiện tình yêu và nỗi đau của chàng. Yếu tố huyền bí giúp nhấn mạnh tình yêu vượt qua cả cái chết.

Câu 5:

Phương pháp:

Gợi ý: Câu chuyện thể hiện tình yêu chung thủy, đau thương trong bối cảnh lịch sử loạn lạc, đồng thời phản ánh số phận con người trước biến cố thời cuộc.

Cách giải:

"Chuyện Lệ Nương" gửi gắm những thông điệp sâu sắc về tình yêu và thân phận con người. Trước hết, tác phẩm khẳng định sức mạnh vĩnh cửu của tình yêu chung thủy. Đồng thời, câu chuyện cũng phản ánh số phận bé nhỏ, bất lực của con người trước những thay đổi dữ dội của lịch sử và thời cuộc. Trong bối cảnh xã hội loạn lạc, những ước mơ, hạnh phúc cá nhân dễ dàng bị dập tắt, con người trở thành nạn nhân của những biến cố ngoài ý muốn. Qua đó, tác phẩm vừa ngợi ca vẻ đẹp bất diệt của tình yêu, vừa gợi lên sự đồng cảm về thân phận con người trong dòng chảy lịch sử.

II. PHẦN LÀM VĂN 

Câu 1:

Phương pháp:

1. Mở đoạn:

- Giới thiệu truyện "Chuyện Lệ Nương" trong Truyền kì mạn lục của Nguyễn Dữ.

- Nhấn mạnh vai trò của yếu tố nghệ thuật trong việc tạo nên sức hấp dẫn của tác phẩm.

2. Thân đoạn:

* Sử dụng yếu tố kỳ ảo:

- Chi tiết gặp gỡ trong mộng giữa Phật Sinh và Lệ Nương là yếu tố kỳ ảo tiêu biểu.

- Yếu tố kỳ ảo này không chỉ làm câu chuyện thêm phần lôi cuốn mà còn thể hiện triết lý về sự hòa hợp giữa cõi âm và dương, giữa con người và linh hồn.

* Miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế:

- Tâm trạng đau thương, khắc khoải của Phật Sinh sau khi biết về cái chết của Lệ Nương được miêu tả một cách cảm động.

- Những đối thoại trong mộng giữa hai người cũng lột tả sâu sắc nỗi đau và sự tiếc nuối.

* Cách kể chuyện xen lẫn lịch sử và huyền thoại: Truyện kết hợp khéo léo giữa bối cảnh lịch sử (như việc Trương Phụ xâm lược) với yếu tố huyền ảo, tạo nên chiều sâu lịch sử và cảm xúc.

3. Kết đoạn:

- Khẳng định sự đặc sắc của nghệ thuật trong việc xây dựng tình tiết và tâm lí nhân vật.

- Nghệ thuật kể chuyện góp phần làm nổi bật giá trị nhân văn và triết lý của tác phẩm.

Cách giải:

“Chuyện Lệ Nương” trích trong “Truyền kỳ mạn lục” của Nguyễn Dữ là một thiên truyện đặc sắc, trong đó nghệ thuật kể chuyện đóng vai trò then chốt tạo nên sức hút và chiều sâu cho tác phẩm. Nổi bật nhất là việc tác giả khéo léo sử dụng yếu tố kỳ ảo, đặc biệt là chi tiết cuộc gặp gỡ trong mộng giữa Phật Sinh và Lệ Nương. Chi tiết này không chỉ làm câu chuyện thêm phần li kỳ, hấp dẫn mà còn thể hiện một triết lý sâu xa về sự hòa hợp giữa cõi âm và dương, giữa con người và linh hồn, khẳng định tình yêu có thể vượt qua mọi ranh giới của sự sống và cái chết. Bên cạnh đó, nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật cũng rất tinh tế. Nỗi đau đớn, khắc khoải đến tuyệt vọng của Phật Sinh khi biết tin người yêu qua đời, cùng những lời đối thoại đầy xúc động trong mộng đều được khắc họa chân thực, khiến người đọc không khỏi xót thương, đồng cảm. Hơn nữa, cốt truyện còn được dệt nên bởi sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa những sự kiện lịch sử có thực như cuộc xâm lược của giặc Minh dưới sự chỉ huy của Trương Phụ với những yếu tố huyền ảo. Sự kết hợp này vừa tạo nên bối cảnh sống động, vừa làm nổi bật số phận con người trong dòng chảy biến động của thời cuộc. Có thể nói, chính những nét nghệ thuật đặc sắc ấy đã góp phần quan trọng trong việc thể hiện thành công giá trị nhân văn và chiều sâu tư tưởng của tác phẩm, để lại ấn tượng mạnh mẽ trong lòng độc giả.

Câu 2:

Phương pháp:

* Mở bài:

- Dẫn dắt vào vấn đề: Tuổi trẻ thường được gắn với sức khỏe, vẻ ngoài tráng kiện, nhưng những giá trị nội tại như ý chí, trí tưởng tượng và sự mạnh mẽ tinh thần lại quan trọng hơn.

- Giới thiệu và nêu vấn đề nghị luận: Quan điểm của Mac Anderson trong Điều kỳ diệu của thái độ sống về tuổi trẻ không chỉ gắn liền với sức khỏe mà còn là ý chí mạnh mẽ và sự dũng cảm trong cuộc sống.

* Thân bài:

1. Giải thích quan điểm:

- Ý chí mạnh mẽ và sự kiên trì: Tuổi trẻ không chỉ được định nghĩa qua sự tráng kiện về thể chất, mà còn thông qua tinh thần không chịu khuất phục trước khó khăn, kiên trì đạt được mục tiêu và vượt qua thử thách.

- Trí tưởng tượng phong phú và khát khao sáng tạo: Tuổi trẻ thường được biết đến với sự sáng tạo và trí tưởng tượng phong phú, giúp họ có khả năng tạo ra những ý tưởng mới mẻ và đột phá.

- Tình cảm mãnh liệt và cảm xúc dâng trào: Những cảm xúc mạnh mẽ, nhiệt huyết trong tình yêu, đam mê, và mong muốn thay đổi bản thân, xã hội chính là những đặc điểm nổi bật của tuổi trẻ.

- Lòng can đảm, dám nghĩ dám làm: Tuổi trẻ cần thể hiện qua sự dũng cảm, khát vọng phiêu lưu và trải nghiệm, hơn là tìm kiếm sự an nhàn, ổn định sớm.

2. Bàn luận về giá trị của quan điểm:

- Tầm quan trọng của ý chí mạnh mẽ: Ý chí là sức mạnh bên trong giúp con người vượt qua những khó khăn, thử thách. Không phải ai có thể chất mạnh mẽ cũng có thể dễ dàng đối mặt với những thất bại hay khó khăn trong cuộc sống.

- Trí tưởng tượng và sự sáng tạo: Xã hội phát triển nhờ những ý tưởng mới lạ, đột phá. Nhiều phát minh và thành tựu lớn đều bắt nguồn từ trí tưởng tượng không giới hạn của người trẻ.

- Tình cảm mãnh liệt và lòng nhiệt huyết: Người trẻ luôn là động lực chính thúc đẩy sự phát triển của xã hội. Sự nhiệt huyết giúp họ sống có ý nghĩa và góp phần xây dựng xã hội tốt đẹp hơn.

- Lòng can đảm và sở thích phiêu lưu: Những người trẻ có lòng dũng cảm dám bước ra khỏi vùng an toàn sẽ có những trải nghiệm quý giá, từ đó trưởng thành và hiểu biết hơn về cuộc sống.

3. Phản đề (nếu có):

Một số ý kiến cho rằng tuổi trẻ cần có sức khỏe và thể lực tốt để thực hiện các công việc, ước mơ. Tuy nhiên, không phải ai cũng có thể có được sức khỏe lý tưởng, điều quan trọng là khả năng vượt qua mọi giới hạn của bản thân.

4. Liên hệ thực tiễn:

- Những tấm gương người trẻ thành công nhờ ý chí mạnh mẽ, dám vượt qua nghịch cảnh, không phụ thuộc vào sức khỏe thể chất như Nick Vujicic, Stephen Hawking.

- Tuổi trẻ Việt Nam hiện nay đang khẳng định vai trò qua những đóng góp sáng tạo, dấn thân vào các hoạt động xã hội, khởi nghiệp, và không ngại khó khăn.

5. Ý kiến trái chiều và phản bác

- Ý kiến trái chiều: Một số người cho rằng sức khỏe và ngoại hình cũng rất quan trọng trong việc đánh giá tuổi trẻ.

- Phản bác: Tuy sức khỏe là cần thiết, nhưng không thể đánh giá một người chỉ dựa vào vẻ bề ngoài. Sự thực hiện và phát triển nội tâm mới là điều quyết định giá trị của tuổi trẻ.

6. Giải pháp và khuyến khích

- Khuyến khích tinh thần trải nghiệm: Các bậc phụ huynh và giáo viên nên tạo điều kiện cho thanh thiếu niên tham gia vào các hoạt động ngoại khóa, tình nguyện.

- Tạo môi trường thuận lợi: Cần xây dựng môi trường nơi thanh niên có thể tự do bộc lộ cảm xúc và sáng tạo.

* Kết bài:

- Khẳng định lại giá trị của quan điểm: Tuổi trẻ không chỉ là sức mạnh thể chất mà còn là ý chí mạnh mẽ, sự sáng tạo và lòng can đảm. Những yếu tố này mới thực sự tạo nên giá trị của tuổi trẻ.

- Lời khuyên cho giới trẻ: Hãy sống dũng cảm, nhiệt huyết, và sáng tạo để thể hiện đúng tinh thần của tuổi trẻ.

Cách giải:

Khi nhắc đến tuổi trẻ, người ta thường nghĩ ngay đến hình ảnh của những thân hình cường tráng, những sức sống dồi dào và sự khỏe mạnh về thể chất. Thế nhưng, Mac Anderson trong tác phẩm "Điều kỳ diệu của thái độ sống" đã đưa ra một quan điểm hết sức sâu sắc khi cho rằng tuổi trẻ không nhất thiết phải gắn liền với sức khỏe và vẻ tráng kiện bên ngoài, mà quan trọng hơn là gắn với ý chí mạnh mẽ, trí tưởng tượng phong phú, sự mãnh liệt của tình cảm và lòng can đảm. Quan điểm này mở ra một cách hiểu mới về giá trị đích thực của tuổi trẻ, không nằm ở vẻ bề ngoài mà ở những phẩm chất tinh thần bên trong.

Trước hết, cần hiểu rõ ý nghĩa trong lời phát biểu của Anderson. Tác giả không phủ nhận vai trò của sức khỏe thể chất, nhưng ông nhấn mạnh rằng tuổi trẻ thực sự được định nghĩa bởi sức mạnh nội tâm. Đó là ý chí kiên cường giúp chúng ta đứng dậy sau mỗi lần vấp ngã, là trí tưởng tượng phong phú mở ra những chân trời sáng tạo, là sự mãnh liệt trong tình cảm để yêu thương hết mình và cống hiến nhiệt thành, và trên hết là lòng can đảm để dám phiêu lưu, trải nghiệm thay vì tìm kiếm sự an nhàn. Những phẩm chất này mới chính là thước đo giá trị thực sự của một người trẻ.

Quan điểm này hoàn toàn có cơ sở trong thực tế cuộc sống. Lịch sử nhân loại đã chứng kiến nhiều tấm gương trẻ tuổi tỏa sáng không phải bằng thể xác mà bằng tinh thần. Nick Vujicic, chàng trai sinh ra không có tay chân, nhưng bằng ý chí phi thường đã trở thành diễn giả nổi tiếng toàn cầu. Stephen Hawking, nhà vật lý thiên tài chiến đấu với bệnh tật suốt đời nhưng trí tuệ và khát vọng khám phá vũ trụ của ông vẫn mãi trường tồn. Ở Việt Nam, chúng ta thấy những bạn trẻ khởi nghiệp sáng tạo, những tình nguyện viên xung phong đến vùng khó khăn, tất cả họ đang sống một tuổi trẻ đích thực bằng nhiệt huyết và lòng dũng cảm.

Dĩ nhiên, không ai có thể phủ nhận vai trò của sức khỏe thể chất. Một cơ thể khỏe mạnh sẽ là phương tiện quý giá để thực hiện những ước mơ. Tuy nhiên, nếu chỉ có sức khỏe mà thiếu đi ý chí, khát vọng và lòng can đảm thì tuổi trẻ ấy cũng chỉ như một đóa hoa đẹp nhưng sớm tàn phai. Ngược lại, một người có thể không may mắn về sức khỏe, nhưng nếu sở hữu ý chí mạnh mẽ và tinh thần kiên cường, họ vẫn có thể viết nên những trang đời ý nghĩa.

Để tuổi trẻ thực sự tỏa sáng, mỗi chúng ta cần không ngừng rèn luyện cả thể chất lẫn tinh thần. Chúng ta cần dám ước mơ, dám thất bại và dám đứng dậy. Chúng ta cần nuôi dưỡng trí tưởng tượng và khả năng sáng tạo. Quan trọng hơn cả, chúng ta cần sống với trái tim nhiệt huyết và tinh thần trách nhiệm. Gia đình, nhà trường và xã hội cần tạo môi trường thuận lợi để người trẻ được phát huy hết tiềm năng, được thử nghiệm và trưởng thành từ những trải nghiệm.

Tóm lại, quan điểm của Mac Anderson là một triết lý sâu sắc về tuổi trẻ. Nó nhắc nhở chúng ta rằng giá trị của tuổi trẻ không nằm ở vẻ hào nhoáng bên ngoài, mà ở sức mạnh nội tâm, ở khát vọng cống hiến và lòng dũng cảm dấn thân. Tuổi trẻ chỉ thực sự ý nghĩa khi chúng ta sống hết mình, không ngừng học hỏi, sáng tạo và cống hiến cho cộng đồng. Như nhà văn Trần Mai Ninh từng viết, tuổi hai mươi làm gì cũng được, chỉ đừng bỏ phí tuổi hai mươi. Hãy để tuổi trẻ của chúng ta là một bản nhạc hào hùng của ý chí, nhiệt huyết và lòng can đảm.