Đọc hiểu và thực hành Tiếng Việt - Bài 4

Câu 1

Nêu hoàn cảnh sáng tác của bài thơ. Hoàn cảnh đó góp phần giúp người đọc hiểu hơn bài thơ như thế nào?

Phương pháp giải:

Đọc kĩ bài thơ và chỉ ra hoàn cảnh sáng tác của bài thơ. Cho biết ý nghĩa của hoàn cảnh sáng tác đối với bài thơ đó.

Lời giải chi tiết:

+ Hoàn cảnh sáng tác: “Mùa xuân nho nhỏ” được sáng tác vào tháng 11 năm 1980, khi nhà thơ nằm trên giường bệnh, một tháng trước khi nhà thơ qua đời.

+ Ý nghĩa hoàn cảnh sáng tác: hoàn cảnh ra đời của bài thơ giúp chúng ta hiểu “Mùa xuân nho nhỏ” như một lời tâm niệm thiết tha của nhà thơ trước lúc từ giã cõi đời; thể hiện quan niệm sống muốn được cống hiến cho đất nước, góp sức nhỏ của mình vào sự phát triển chung của cả dân tộc.

Câu 2

Trong khổ thơ đầu, nhà thơ đã cảm nhận bức tranh mùa xuân bằng những giác quan nào?

Phương pháp giải:

Đọc khổ thơ đầu và xác định nhà thơ cảm nhận mùa xuân qua những giác quan nào

Lời giải chi tiết:

Nhà thơ cảm nhận mùa xuân bằng thị giác, thính giác, xúc giác 

Câu 3

Trong bài thơ Mùa xuân nho nhỏ có những hình ảnh mùa xuân nào? Từ việc chỉ ra những hình ảnh đó, em hãy cho biết bố cục của bài thơ được triển khai ra sao.

Phương pháp giải:

Đọc bài thơ và tìm ra các hình ảnh được tác giả miêu tả. Từ đó chỉ ra bố cục của bài thơ

Lời giải chi tiết:

- Hình ảnh: sông xanh, hoa tím, chim chiền chiện, giọt long lanh, mùa xuân, người cầm súng, lộc, đất nước, vì sao, con chim, nhành hoa, nốt trầm, nước non, xứ Huế

- Bố cục của bài thơ: Bài thơ có thể được chia làm 4 phần:

+ Phần 1: Khổ thơ đầu: Cảm xúc trước mùa xuân thiên nhiên đất trời.

+ Phần 2: Khổ 2 và 3: Cảm xúc về mùa xuân đất nước, con người.

+ Phần 3: Khổ thơ 4 và 5: Suy nghĩ và ước nguyện của nhà thơ.

+ Phần 4: Khổ thơ cuối: Lời ca ngợi quê hương đất nước qua điệu ca Huế.

Câu 4

Em hãy liệt kê những hình ảnh nhà thơ sử dụng để bộc lộ khát vọng được hòa nhập, được cống hiến cho đời

Phương pháp giải:

Đọc bài thơ và chỉ ra những hình ảnh nhà thơ dùng để nói về khát vọng hòa nhập, cống hiến cho đời

Lời giải chi tiết:

Các hình ảnh nhà thơ dùng để nói về khát vọng hòa nhập, cống hiến cho đời là hình ảnh con chim, nhành hoa, nốt trầm, mùa xuân nho nhỏ, tuổi hai mươi, tóc bạc 

Câu 5

Chỉ ra các biện pháp tu từ trong hai dòng thơ sau và nêu tác dụng của chúng:

Đất nước như vì sao

Cứ đi lên phía trước

Phương pháp giải:

Chỉ ra các biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong đoạn thơ

Lời giải chi tiết:

+ Nghệ thuật so sánh: đất nước như vì sao.

Tác dụng: biện pháp so sánh đã cho thấy đất nước trường tồn, tráng lệ, đang vươn lên để hướng về một tương lai tươi sáng. Qua đây, ta thấy niềm tự hào, tin tưởng của tác giả về đất nước Việt Nam giàu đẹp, khẳng định sự trường tồn của dân tộc.

+ Nghệ thuật nhân hóa: cứ đi lên phía trước

Tác dụng: biện pháp nhân hóa đã khẳng định hành trình đi tới tương lai của dân tộc ta mãi vững bền. Đồng thời thể hiện niềm tin sắt đá của tác giả nói riêng và của người dân Việt Nam nói chung về một tương lai giàu mạnh của đất nước.

Câu 6

Theo em, từ xôn xao trong dòng thơ: Tất cả như xôn xao có thể thay thế bằng từ lao xao được không? Vì sao?

Phương pháp giải:

Đọc câu thơ và xem xét xem từ “lao xao” có thể thay thế cho từ “xôn xao” được hay không

Lời giải chi tiết:

Từ lao xao không thể thay thế cho từ xôn xao vì tuy cả hai từ đều là từ láy mô phỏng âm thanh nhưng từ lao xao chỉ gợi tả được âm thanh của cảnh vật bên ngoài; còn từ xôn xao không chỉ tả âm thanh của cảnh mà còn gợi được âm vang bên trong của tâm hồn con người - đó là tâm trạng vui tươi, náo nức khi mùa xuân về.

Câu 1

Nêu cảm nhận của em về ước nguyện của nhà thơ được thể hiện trong khổ thơ sau:

Ta làm con chim hót

  Ta làm một cành hoa

Ta nhập vào hòa ca

       Một nốt trầm xao xuyến

Phương pháp giải:

Giải bài tập 1 trang 6 SBT Ngữ văn 7 Kết nối tri thức với cuộc sống

Lời giải chi tiết:

Nhà thơ ước được làm “con chim” để dâng cho đời tiếng hót hay, ước được làm “cành hoa” để dâng sắc hương đẹp tươi, thơm ngát cho cuộc đời, ước được làm “một nốt trầm” trong bản nhạc của cuộc sống để lặng lẽ đóng góp vào giai điệu cuộc đời, làm nên một khúc hoan ca cho đời sống. Đây là những ước muốn rất đẹp đẽ, ước được cống hiến một cách thầm lặng để mang những giá trị tốt đẹp nhất gửi đến cuộc đời.

Câu 2

Chỉ ra biện pháp tu từ điệp ngữ trong khổ thơ trên và nêu tác dụng của biện pháp tu từ đó

Phương pháp giải:

Chỉ ra biện pháp điệp ngữ trong khổ thơ và nêu tác dụng của biện pháp đó

Lời giải chi tiết:

Điệp ngữ “Ta làm, ta nhập” đã nhấn mạnh ước muốn được hòa nhập, được cống hiến của nhà thơ để mang cho đời những điều tốt đẹp nhất.

Câu 3

Nhận xét về cách gieo vẫn và ngắt nhịp trong khổ thơ cuối của bài thơ

Phương pháp giải:

Đọc khổ thơ cuối và nhận xét về cách gieo vần, ngắt nhịp của khổ thơ

Lời giải chi tiết:

Trong khổ thơ cuối, tác giả đã sử dụng cách ngắt nhịp 2/3 và 3/2 đều đặn:

Mùa xuân /ta xin hát

Câu Nam ai / Nam bình

Nước non /ngàn dặm mình

Nước non /ngàn dặm tình

Nhịp phách tiền / đất Huế.

Cách ngắt nhịp đó phối hợp với cách gieo vần chân (bình - mình - tình) đã góp phần tạo nên sự hài hoà và nhạc tính cho khổ thơ.

Câu 4

Bài thơ kết thúc bằng việc nhắc đến những điệu ca Huế. Cách kết thúc ấy gợi cho em cảm nhận gì về vẻ đẹp tâm hồn của nhà thơ?

Phương pháp giải:

Trình bày cảm nhận của bản thân về vẻ đẹp tâm hồn của nhà thơ thông qua cách tác giả kết thúc tác phẩm bằng những điệu ca Huế

Lời giải chi tiết:

 Bài thơ kết thúc bằng cách đưa ra khúc Nam ai, Nam bình – những làn điệu đặc trưng của xứ Huế. Qua đó, giúp người đọc hiểu được vẻ đẹp tâm hồn tác giả Thanh Hải. Đó là tình yêu quê hương xứ Huế sâu sắc, lòng yêu đất nước và khát vọng được cống hiến để làm đẹp cho đất nước mình.

Câu 5

Từ nội dung của đoạn thơ trên, hãy trình bày ngắn gọn suy nghĩ của em về lẽ sống dâng cho đời của tuổi trẻ trong thời đại ngày nay

Phương pháp giải:

Trình bày suy nghĩ của em về lẽ sống “dâng cho đời” của tuổi trẻ trong thời đại ngày nay

Lời giải chi tiết:

Lẽ sống “dâng cho đời” là một lẽ sống đẹp cần có của tuổi trẻ hiện nay. “Dâng cho đời” là cách nói hình ảnh về lẽ sống cống hiến của con người. Đây là lối sống mà chúng ta cần phải biết cho đi, mang công sức, tuổi trẻ và tài năng của mình để đóng góp và xây dựng quê hương, xã hội phát triển vững mạnh. Mỗi người trẻ hiện nay, đặc biệt là các bạn học sinh, sinh viên cần không ngừng nỗ lực, rèn luyện, tích cực tham gia vào các phong trào của nhà trường, đoàn thể và địa phương. Các bạn cần mang sức trẻ của mình để làm những việc có ích, giúp cho cộng đồng ngày càng phát triển hơn. Có như vậy tuổi trẻ mới thực sự có giá trị và ý nghĩa.

Câu 6

Chỉ ra các từ láy được tác giả sử dụng trong đoạn thơ và giải nghĩa các từ láy đó

Phương pháp giải:

Chỉ ra các từ láy được sử dụng trong đoạn thơ và chỉ ra tác dụng của các từ láy đó

Lời giải chi tiết:

Các từ láy được tác giả sử dụng trong đoạn thơ: xao xuyến, nho nhỏ, lặng lẽ.

- Xao xuyến: trạng thái xúc động kéo dài, khó dứt.

- Nho nhỏ: hơi nhỏ, trông xinh xắn, đáng yêu.

- Lặng lẽ: trạng thái im ắng, không lên tiếng, không có tiếng động, tiếng ổn.

Câu 1

Tìm những hình ảnh miêu tả ánh sáng, âm thaanh và không gian miền quê Gò Me trong khổ thơ đầu:

Phương pháp giải:

Đọc khổ thơ đầu và chỉ ra những hình ảnh miêu tả ánh sáng, âm thanh và không gian miền quê Gò Me

Lời giải chi tiết:

+ Hình ảnh miêu tả ánh sáng: đốm hải đăng tắt, loé đêm đêm

+ Hình ảnh miêu tả âm thanh: leng keng nhạc ngựa

+ Hình ảnh miêu tả không gian miền quê Gò Me: mặt trông ra bể, con đê cát đỏ cỏ viền,...

Câu 2

Chỉ ra các tiếng cùng vần với nhau trong đoạn thơ sau:

[...] Tôi nằm trên võng mẹ đưa

         Có chim cu gáy giữa trưa hanh nồng

Tiếng ai vút đầu bông lúa chín

  Gió dìu vương xao xuyến bờ tre

Phương pháp giải:

Đọc đoạn thơ và chỉ ra các tiếng cùng vần với nhau

Lời giải chi tiết:

Các tiếng: đưa - trưa; nồng - bông bắt vần với nhau.

Câu 3

Hai dòng thơ Những chị, những em má núng đồng tiền/ Nọc cấy, tay tròn, nghiêng má làm duyên gợi cho em cảm nhận gì về những người phụ nữ Gò Me?

Phương pháp giải:

Đọc hai dòng thơ và đưa ra cảm nhận của bản thân về những người phụ nữ Gò Me

Lời giải chi tiết:

Những người phụ nữ Gò Me là những người phụ nữ xinh đẹp, duyên dáng, có đôi má núm đồng tiền, rất chăm chỉ, cần mẫn trong công việc của mình và rất yêu lao động, khỏe khoắn, nhanh nhẹn trong công việc.

Câu 4

Em hiểu như thế nào về hai dòng thơ: Hò ... ơ ... Trai Biên Hòa lụy gái Gò Me / Không vì sắc lịch, mà chỉ vì mê giọng hò...?

Phương pháp giải:

Đọc hai câu thơ và chỉ ra ý hiểu của bản thân về nội dung hai câu thơ đó

Lời giải chi tiết:

Hai câu thơ muốn nói rằng trai Biên Hòa yêu quý những cô gái Gò Me không phải bởi vì họ có nhan sắc xinh đẹp mà là vì họ có giọng hò duyên dáng, ngọt ngào làm cho các chàng trai mê đắm. Qua đây, ta thấy được nỗi nhớ quê hương, nhớ điệu hò quê của tác giả

Câu 5

Chỉ ra biện pháp tu từ được sử dụng trong những dòng thơ sau và nêu tác dụng:

Tiếng ai vút đầu bông lúa chín

  Gió dìu vương xao xuyến bờ tre

Phương pháp giải:

Chỉ ra biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn thơ và nêu tác dụng của biện pháp tu từ đó.

Lời giải chi tiết:

Tác giả sử dụng biện pháp nhân hóa “gió dìu vương, xao xuyến”

Tác dụng: làm cho sự vật trở nên sinh động, có hồn, có tâm tư, tình cảm. Gió dường như vẫn biết vấn vương, xao xuyến tiếng hò vang vọng cả đồng quê của con người.

Câu 6

Giải thích nghĩa của từ tắm trong dòng thơ: Ao làng trăng tắm, mây bơi. Chỉ ra sự khác biệt về nghĩa của từ tắm trong ngữ cảnh này với từ tắm trong câu:" Mẹ đang tắm cho bé"

Phương pháp giải:

Giải thích ý nghĩa của từ “tắm” trong câu thơ. Sau đó so sánh với từ “tắm” trong câu “Mẹ đang tắm cho em bé”

Lời giải chi tiết:

+ Từ tắm được sử dụng trong dòng thơ: Ao làng trăng tắm, mây bơi chỉ hình ảnh mặt trăng in hình xuống làn nước, gợi cảm giác như trăng đang ngâm mình trong nước

+Còn từ tắm trong câu Mẹ đang tắm cho bé chỉ hành động giội nước lên người hoặc ngâm mình trong nước cho sạch sẽ, mát mẻ.

Câu 1

Dòng thơ Chiều biên giới em ơi được lặp lại ở đầu mỗi khổ thơ gợi cho em cảm nhận gì về tình cảm của tác giả ẩn chứa trong đó?

Phương pháp giải:

Trình bày cảm nhận của bản thân về tình cảm ẩn chứa của tác giả trong câu thơ đầu “Chiều biên giới em ơi”

Lời giải chi tiết:

Câu thơ đầu “Chiều biên giới em ơi” được lặp lại ở các khổ thơ, cho thấy tình cảm yêu mến quê hương, đất nước của tác giả. Tác giả như đang cất lên khúc hát ngân vang về tình yêu đất nước muôn màu, đặc biệt là niềm tự hào về một chiều biên giới với những đổi thay của quê hương.

Câu 2

Hãy liệt kê những đại từ xưng hô được dùng trong bài thơ. Cách xưng hô đó thể hiện điều gì?

Phương pháp giải:

Chỉ ra những đại từ xưng hô được tác giả sử dụng trong bài thơ. Cho biết cách xưng hô đó thể hiện điều gì?

Lời giải chi tiết:

Tác giả xưng hô “em” – “ta”. Cách xưng hô đó khiến người đọc cảm nhận tình cảm của nhà thơ với quê hương, đất nước hoà quyện với tình yêu đôi lứa: vừa sâu sắc, trẻ trung, vừa da diết, nhớ nhung đầy quyến luyến.

Câu 3

Hãy nêu cảm nhận của em về không gian, thời gian và vẻ đẹp riêng của vùng đất biên cương được tác gỉa miêu tả trong bài thơ

Phương pháp giải:

Đưa ra cảm nhận của bản thân về không gian, thời gian và vẻ đẹp của vùng đất biên cương mà tác giả miêu tả trong bài thơ

Lời giải chi tiết:

+ Không gian: Không gian vùng đất biên giới buổi chiều hiện lên thật bao la, hùng vĩ và thơ mộng, tràn đầy sức sống và đổi thay từng ngày.

+ Thời gian: một buổi chiều ở vùng biên giới

+ Vẻ đẹp: Những vùng đất, con sông, con suối, ngọn núi, rừng cây, ruộng lúa, ngọn gió,... đều hiện lên với vẻ đẹp bình dị, thân thương, thanh bình.

Câu 4

Theo em, vì sao tác giả lại viết: Tình yêu là vũ khí / Giữ đất trời quê hương?

Phương pháp giải:

Lý giải vì sao tác giả viết Tình yêu là vũ khí / Giữ đất trời quê hương

Lời giải chi tiết:

Tác giả viết Tình yêu là vũ khí / Giữ đất trời quê hương

Bởi vì nhà thơ muốn nhấn mạnh rằng tình yêu lứa đôi hòa quyện trong tình yêu tổ quốc. Tình yêu chính là động lực, là sức mạnh để chuyển hóa thành tinh thần truyền vào vũ khí chiến đấu, giúp người lính yên tâm nắm chắc tay súng để bảo vệ biên cương tổ quốc. Đây là sức mạnh, là động lực lớn lao để người lính giữ được sự bình yên cho quê hương, đất nước.

Câu 5

Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ được nhà thơ sử dụng trong hai dòng thơ: Hồn ta như ngọn gió / Thổi giữa trời quê hương

Phương pháp giải:

Chỉ ra biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong hai câu thơ và nêu tác dụng của biện pháp nghệ thuật đó

Lời giải chi tiết:

Biện pháp so sánh: “Hồn ta như ngọn gió”

Tác dụng: Cho thấy tình cảm gắn bó sâu đậm của tác giả với biên giới của tổ quốc. Tâm hồn nhà thơ như ngọn gió luôn vấn vương mãi, gắn kết và quấn quýt với biên cương, không gì có thể thay đổi được.

Câu 1

Những dòng thơ mở đầu: Quê nội ơi/ Mấy năm trời xa cách/ Đêm nay, ta nằm nghe mưa rơi/ Nghe tiếng trời gầm xa lắc... / Cớ sao lòng thấy nhớ thương đã giúp em hình dung như thế nào về không gian, thời gian, tâm trạng của nhà thơ khi nghe tiếng mưa?

Phương pháp giải:

Trình bày cảm nhận của bản thân về không gian, thời gian, tâm trạng của nhà thơ khi nghe tiếng mưa trong những dòng thơ đầu.

Lời giải chi tiết:

+ Không gian: im ắng, quạnh vắng, có tiếng mưa rơi

+ Thời gian: đêm tối

+ Tâm trạng của nhà thơ: cảm thấy thương nhớ quê hương vô cùng

Câu 2

Trình bày cảm nhận của em về những dòng thơ: Ôi cơn mưa quê hương/ Đã ru hát hồn ta thuở bé,/ Đã thấm nặng lòng ta những tình yêu chớm hé

Phương pháp giải:

Trình bày cảm nhận của bản thân về những câu thơ được đưa ra trong SBT

Lời giải chi tiết:

Những câu thơ đã giúp ta hiểu rằng nhà thơ đã từng có một thời thơ bé với biết bao kỉ niệm với những cơn mưa. Cơn mưa như làn điệu hát ru tâm hồn nhà thơ trong những ngày thuở bé, ấp ôm cho tác giả một tình yêu sâu sắc từ thuở chớm bé với những hạt mưa quê và dấu ấn không thể nào phai về quê nội của mình.

Câu 3

Đoạn thơ đã khơi gợi trong em tình cảm với quê hương, đất nước như thế nào?

Phương pháp giải:

Nêu tình cảm với quê hương, đất nước của bản thân sau khi đọc xong đoạn thơ.

Lời giải chi tiết:

Đoạn thơ giúp em thêm yêu quý và gắn bó với quê hương, đất nước, giúp em biết trân trọng quá khứ, trân trọng tuổi thơ và nhắc nhở em phải luôn dành riêng một vị trí đặc biệt cho quê hương ở trái tim mình vì tình yêu quê hương là tình cảm thiêng liêng và chân thành nhất.

Câu 4

Chỉ ra các biện pháp tu từ trong đoạn thơ sau và nêu tác dụng của các biện pháp tu từ đó:

Ta yêu quá như lần đầu mới biết

Ta yêu mưa như yêu gì thân thiết

Như tre, dừa, như làng xóm quê hương

Như những con người - biết mấy yêu thương

Phương pháp giải:

Chỉ ra biện pháp tu từ trong đoạn thơ và nêu tác dụng của biện pháp tu từ đó.

Lời giải chi tiết:

+ Biện pháp so sánh: Ta yêu quá như lần đầu mới biết / Ta yêu mưa như yêu gì thân thiết / Như tre, dừa, như làng xóm quê hương / Như những con người - biết mấy yêu thương

+ Biện pháp điệp ngữ: Ta yêu, như

Tác dụng: tác giả đã nhấn mạnh, tô đậm tình yêu của mình đối với cơn mưa quê hương, với những sự vật và con người hết sức gần gũi của quê hương.

Câu 5

Trong đoạn thơ, tác giả đã sử dụng rất nhiều từ ngữ chỉ mức độ cao của đặc điểm, trạng thái nhằm nhấn mạnh tình cảm sâu nặng, da diết với quê hương. Em hãy liệt kê những từ ngữ đó

Phương pháp giải:

Liệt kê những từ ngữ chỉ mức độ cao của đặc điểm, trạng thái được tác giả sử dụng trong đoạn thơ

Lời giải chi tiết:

Những từ ngữ chỉ mức độ cao của đặc điểm, trạng thái: mấy năm trời, xa lắc, thấm nặng lòng ta, yêu quá, biết mấy yêu thương,...

Câu 1

Những hình ảnh nào cho thấy người mẹ đã không quản ngại khó khăn, vất vả để chăm lo cho các anh bộ đội?

Phương pháp giải:

Tìm ra trong bài thơ những hình ảnh cho thấy người mẹ không quản ngại khó khăn, vất vả để chăm lo cho anh bộ đội

Lời giải chi tiết:

Những hình ảnh cho thấy người mẹ đã không quản ngại khó khăn, vất vả để chăm lo cho các anh bộ đội:

“Mẹ giã gạo mẹ nuôi bộ đội”

...

“Mồ hôi mẹ rơi má em nóng hổi

Vai mẹ gầy nhấp nhô làm gối

Lưng đưa nôi và tim hát thành lời:”

...

“Mẹ thương a-kay, mẹ thương bộ đội”

Câu 2

Tình yêu thương của người mẹ đối với con được thể hiện qua những hình ảnh nào?

Phương pháp giải:

Tìm những hình ảnh trong bài thơ cho thấy tình yêu thương của mẹ đối với con.

Lời giải chi tiết:

Những hình ảnh trong bài thơ cho thấy tình yêu thương của mẹ đối với con:

“Ngủ ngoan a-kay ơi, ngủ ngoan a-kay hỡi

Mẹ thương a-kay, mẹ thương bộ đội

Con mơ cho mẹ hạt gạo trắng ngần

Mai sau con lớn vung chày lún sân...”

Câu 3

Em hiểu như thế nào về ý nghĩa của hai dòng thơ: Con mơ cho mẹ hạt gạo trắng ngần/ Mai sau con lớn vung chày lún sân?

Phương pháp giải:

Trình bày ý hiểu của bản thân về ý nghĩa của hai dòng thơ

Lời giải chi tiết:

Hai dòng thơ thể hiện mong ước, kì vọng của người mẹ vào sự lớn khôn, khỏe mạnh của người con. Mẹ mong cho con mình sau này lớn lên sẽ khoẻ mạnh, vạm vỡ, cường tráng, con cũng sẽ tiếp tục làm ra lúa gạo để góp phần nuôi bộ đội.

Câu 4

Qua đoạn thơ, em cảm nhận được phẩm chất gì của người mẹ Tà-ôi?

Phương pháp giải:

Nêu cảm nhận của bản thân về phẩm chất của người mẹ Tà Ôi

Lời giải chi tiết:

Người mẹ Tà Ôi là một người phụ nữ thuần hậu, chất phác, chịu khó, chăm chỉ trong lao động, có tinh thần ủng hộ cách mạng, chăm lo cho bộ đội và có tình yêu thương con sâu sắc, có ước mơ giản dị về sự khôn lớn của con và mong con sẽ tiếp tục thay mẹ ủng hộ bộ đội và cách mạng để sớm giành lại độc lập, tự do cho dân tộc.

Câu 5

Trong hai dòng thơ Ngủ ngoan a-kay ơi, ngủ ngoan a-kay hỡi/ Mẹ thương a-kay, mẹ thương bộ đội, nhà thơ sử dụng biện pháp tu từ gì? Chỉ ra tác dụng của biện pháp tu từ đó.

Phương pháp giải:

Chỉ ra biện pháp tu từ được sử dụng trong 2 dòng thơ và cho biết tác dụng của biện pháp tu từ đó

Lời giải chi tiết:

+ Điệp ngữ: Ngủ ngoan A – kay..., mẹ thương...

Tác dụng: nhấn mạnh tấm lòng của người mẹ tha thiết yêu thương con. Mẹ mong cho con ngủ ngoan và có những giấc mơ đẹp. Mẹ mong trong giấc ngủ, em cu Tai sẽ mơ giấc mơ của mẹ là có thật nhiều gạo ngon để nuôi bộ đội, phục vụ kháng chiến và mẹ cũng mong em lớn thật nhanh để giúp mẹ giã gạo nuôi quân.

Câu 6

Hãy chọn và phân tích một vài trường hợp để làm rõ cách sử dụng từ ngữ đặc sắc trong đoạn thơ: Nhịp chày nghiêng giấc ngủ em nghiêng/ Mồ hôi mẹ rơi má em nóng hổi/ Vai mẹ gầy nhấp nhô làm gối/ Lưng đưua nôi và tim hát thành lời.

Phương pháp giải:

Chọn và phân tích một vài trường hợp đặc sắc về cách sử dụng từ ngữ trong đoạn thơ

Lời giải chi tiết:

Cách dùng từ “nghiêng” trong câu thơ “Nhịp chày nghiêng giấc ngủ em nghiêng” rất đặc sắc. Tác giả sử dụng 2 chữ “nghiêng”, đặt ở trạng thái sóng đôi với nhau. Với việc sử dụng từ ngữ như vậy, tác giả cho chúng ta hình dung ra người mẹ đang giã gạo rất vất vả. Mỗi một nhịp chày mẹ giã xuống theo hướng nghiêng từ trên xuống dưới kéo theo giấc ngủ của em bé trên lưng mẹ cũng bị nghiêng ngả, chênh vênh theo. Như vậy, câu thơ cho người đọc thấy được em bé chính là người đồng hành, sát cánh bên mẹ trong công việc lao động. Em là động lực để mẹ làm việc, phục vụ kháng chiến.

Câu 1

Nhan đề Tổ quốc nhìn từ biển gợi cho em những cảm xúc, suy nghĩ gì?

Phương pháp giải:

Trình bày suy nghĩ của bản thân về tên nhan đề “Đất nước gợi từ biển”

Lời giải chi tiết:

Nhan đề gợi cho em suy nghĩ về hình ảnh đất nước được nhìn từ phía biển. Biển cả chính là nơi bao trọn đất nước, là nơi biên cương hải đảo của mỗi quốc gia. Khi đất nước được nhìn từ phía biển ta sẽ thấy được giá trị thiêng liêng của mỗi vùng biển, mỗi vùng đảo đối với giá trị của đất nước.

Câu 2

Hai dòng thơ Ngàn năm trước con theo cha xuống biển / Mẹ lên rừng thương nhớ mãi Trường Sa đã gợi nhớ đến truyền thuyết dân gian nào? Theo em, việc nhà thơ gợi lại truyền thuyết đó nhằm mục đích gì?

Phương pháp giải:

Cho biết hai dòng thơ gợi nhớ đến truyền thuyết dân gian nào. Chỉ ra mục đích của nhà thơ khi gợi lại truyền thuyết đó

Lời giải chi tiết:

+ Hai dòng thơ gợi nhớ đến truyền thuyết Con Rồng cháu Tiên.

+ Mục đích của nhà thơ khi gợi lại truyền thuyết đó là để nhắc nhở mọi người về cội nguồn dân tộc, khuyên chúng ta phải biết tự hào về truyền thống gây dựng đất nước của tổ tiên, từ đó có ý thức bảo vệ biên giới hải đảo của quốc gia.

Câu 3

Biển đảo Việt Nam được nhà thơ miêu tả qua những hình ảnh nào? Qua những hình ảnh đó, em cảm nhận được gì về lịch sử của dân tộc?

Phương pháp giải:

Chỉ ra những hình ảnh liên quan đến biển đảo Việt Nam được tác giả miêu tả trong bài thơ. Từ đó, trình bày cảm nhận của bản thân về lịch sử của dân tộc.

Lời giải chi tiết:

+ Biển đảo Việt Nam được nhà thơ miêu tả qua những hình ảnh: bão giông, chưa một ngày yên ả, cần lao như áo mẹ bạc sờn, sóng lớp lớp đè lên thềm lục địa,...

+ Những hình ảnh đó cho em thấy lịch sử của đất nước ta đã trải qua những đau thương, mất mát, vất vả vô cùng để có được như ngày hôm nay. Qua đó cho thấy niềm tự hào của tác giả về đất nước của mình.

Câu 4

Tình cảm của tác giả với quê hương, đất nước được thể hiện như thế nào trong đoạn thơ?

Phương pháp giải:

Chỉ ra tình cảm của tác giả với quê hương, đất nước

Lời giải chi tiết:

Đoạn thơ cho thấy tình cảm yêu quý, gắn bó, niềm tự hào và xúc động của nhà thơ khi nhắc đến biển đảo tổ quốc. Qua đó, khơi gợi tinh thần trách nhiệm ở mỗi cá nhân đối với việc gìn giữ và bảo vệ biên cương tổ quốc, đặc biệt là những hải đảo của quốc gia.

Câu 5

Chỉ ra tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong hai dòng thơ: Biển Tổ quốc chưa một ngày yên ả / Biển cần lao như áo mẹ bạc sờn

Phương pháp giải:

Chỉ ra tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong 2 câu thơ đưa ra ở SBT

Lời giải chi tiết:

 Biện pháp so sánh đã cho thấy những thách thức, nguy cơ mà biển Tổ quốc phải đối mặt hằng ngày, hằng giờ. Qua đó cho thấy sự khó khăn trong công cuộc bảo vệ biển đảo tổ quốc của nước ta

Câu 6

Giải thích nghĩa của cụm từ ngọn sóng trong dòng thơ: Trong hồn người có ngọn sóng nào không. Chỉ ra sự khác biệt về nghĩa của cụm từ ngọn sóng trong ngữ cảnh này với cụm từ ngọn song trong câu: "Nhìn ngọn sóng ngoài khơi xa, lòng em lại trào dâng bao nỗi niềm khó tả"

Phương pháp giải:

Giải thích ý nghĩa của cụm từ “ngọn sóng” và so sánh sự khác biệt về ý nghĩa với từ “ngọn sóng” trong câu “Nhìn ngọn sóng ngoài khơi xa, lòng em lại trào dâng bao nỗi niềm khó tả”. 

Lời giải chi tiết:

+ Cụm từ ngọn sóng trong dòng thơ Trong hồn người có ngọn sóng nào không được dùng với nghĩa ẩn dụ: ngọn sóng trong lòng là sự trăn trở không nguôi, là nỗi lòng đau đáu hướng về biển đảo quê hương của những con người yêu nước

+ Còn cụm từ ngọn sóng trong câu Nhìn ngọn sóng ngoài khơi xa, lòng em lại trào dâng bao nỗi niềm khó tả được dùng theo nghĩa gốc, chỉ sóng biển.