Đọc và thực hành tiếng Việt - Bài 7

Câu 1

Tóm tắt các sự việc chính được kể trong phóng sự Nghệ thuật băm thịt gà. Theo bạn, từng sự việc ấy đã thể hiện được chủ đề của tác phẩm như thế nào?

Phương pháp giải:

Đọc kĩ văn bản

Chú ý các chi tiết, sự kiện tiêu biểu

Lời giải chi tiết:

Mạch kể được triển khai qua các sự việc chính sau:

- Cuộc gặp của tác giả với Lăng Vân.

- Mọi người kéo đến nhà Lăng Vân dự lệ làng.

- Anh mõ làng chia cỗ và băm thịt gà.

- Lăng Vân và tác giả nói về cái tài của anh mõ làng.

Trong các sự việc trên, tác giả tập trung miêu tả sự việc anh mõ làng chia cỗ và băm thịt gà. Tuy nhiên, mỗi sự việc đều góp phần thể hiện chủ đề của tác phẩm: với sự việc 1 và 2, tác giả đã giới thiệu hoàn cảnh, tình huống và các bước chuẩn bị kỹ càng để làm nổi bật cảnh anh mõ làng băm thịt gà; sự việc kết thúc đã kín đáo thể hiện thái độ của tác giả đối với lệ làng nhiêu khê này.

Câu 2

Phân tích nhân vật anh mõ làng trong tác phẩm. Nêu ý nghĩa của việc xây dựng nhân vật này.

Phương pháp giải:

Đọc kĩ văn bản

Chú ý các chi tiết, hình ảnh miêu tả nhân vật anh mõ làng

Lời giải chi tiết:

Anh mõ làng là nhân vật được tác giả tập trung đặc tả trong câu chuyện. Khi phân tích, cần xác định các sự việc trong văn bản gắn với nhân vật và những chi tiết cụ thể làm nổi bật đặc điểm của nhân vật.

Trong bài phóng sự, tác giả đã theo sát nhân vật anh mõ làng và miêu tả chi tiết các bước của quá trình băm thịt gà: Chuẩn bị đồ nghề → Công đoạn chia lòng gà, pha sỏ gà và phao gà → Công đoạn băm thịt gà.

Với cách quan sát và ghi chép hiện thực theo kiểu “ghi chép tại chỗ”, tác giả đã xây dựng chân dung anh mõ làng rất thuần thục, điêu luyện trong công việc băm thịt gà ở cuộc “chứa hàng xóm”, qua đó phản ánh một hiện thực diễn ra ở nông thôn Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám.

Câu 3

Nhận xét về cách nhìn hiện thực của Ngô Tất Tố được thể hiện qua tác phẩm.

Phương pháp giải:

Nhớ lại phong cách sáng tác của Ngô Tất Tố

Chú ý những chi tiết thể hiện hiện thực trong tác phẩm

Lời giải chi tiết:

Ngô Tất Tố là nhà văn có sở trường viết về đề tài nông thôn, thường tập trung miêu tả những câu chuyện, tình huống cụ thể ở không gian đặc thù này. Với phóng sự Nghệ thuật băm thịt gà, thông qua câu chuyện “chứa hàng xóm”, tác giả đã phản ánh một lệ làng, cũng là hủ tục về “một miếng giữa làng” đầy nhiêu khê và phi lý, qua đó thể hiện thái độ châm biếm sâu cay của mình.

Câu 4

Tìm và phân tích những câu văn được viết với phong cách ngôn ngữ trang trọng nhưng có hàm ý mỉa mai, châm biếm.

Phương pháp giải:

Nhớ lại kiến thức về ngôn ngữ trang trọng, hàm ý và châm biếm

Lời giải chi tiết:

Trong văn bản, có một số câu văn tuy được viết bằng phong cách ngôn ngữ trang trọng nhưng lại chứa hàm ý mỉa mai, châm biếm. Đó là những câu văn thể hiện sự ngạc nhiên, thán phục của tác giả trước tài nghệ của anh mõ làng: “Trông những miếng thịt gà của hắn bốc ra góc mâm, mới đẹp làm sao!”, “Và tôi muốn dâng cho ông Mới lấy cái chức nghệ sĩ”. Theo dõi toàn bộ câu chuyện, có thể thấy những lời nhận xét ấy chỉ là lời thán phục bề ngoài, còn thực chất đó là lời châm biếm sâu cay về cái sự chia phần chi li đến quái gở ở làng quê này.

Câu 5

Tìm đọc thêm một số bài phóng sự khác của Ngô Tất Tố trong tập Việc làng, qua đó nhận xét về phong cách viết phóng sự của nhà văn.

Phương pháp giải:

Tìm kiếm thông tin trên sách, báo, internet,...

Đọc lại phong cách sáng tác của Ngô Tất Tố

Lời giải chi tiết:

 - Một số tác phẩm trong tập Việc làng có thể tìm đọc và phân tích: Lớp người bị bỏ sót, Một đám vào ngôi, Cái án ông cụ,...

   - Qua Nghệ thuật băm thịt gà và các tác phẩm kể trên, có thể nhận ra những nét nổi bật trong phong cách viết phóng sự của Ngô Tất Tố. Nhà văn đã phản ánh chi tiết những tệ tục, lệ làng và những tác động tiêu cực của chúng đối với cuộc sống của người nông dân chân lấm tay bùn bằng một nghệ thuật gần với nghệ thuật viết truyện ngắn, thể hiện khả năng quan sát nhạy bén, lối phát hiện vấn đề sắc sảo và cách sử dụng ngôn ngữ miêu tả tỉ mỉ, chính xác, giàu hình ảnh, đậm sắc thái châm biếm,...

Câu 1

Bạn có cảm nhận gì về cách tác giả đặt tên cho cuốn hồi kí là Nhớ nghĩ chiều hôm?

Phương pháp giải:

Nêu cảm nhận của bản thân

Lời giải chi tiết:

Văn bản Bước vào đời thuộc phần mở đầu cuốn hồi ký Nhớ nghĩ chiều hôm của Đào Duy Anh. Ngay từ đầu văn bản, tác giả đã viết: “Đến buổi xế chiều của cuộc đời, những đêm khó ngủ, tôi thường nhớ lại những ngày mình mới vào đời, không thể không nhớ đến cái sự kiện có thể nói là đã định hướng cho cả cuộc đời của tôi từ trước đến sau”. Như vậy, nhan đề Nhớ nghĩ chiều hôm đã thể hiện rất cô đọng nội dung tác phẩm: vừa là hồi ức về một thời điểm khó quên trong cuộc đời của tác giả, vừa tái hiện một giai đoạn lịch sử của xã hội Việt Nam và cách sống của tầng lớp thanh niên lúc bấy giờ - những hồi ức vừa là kỉ niệm để “nhớ”, vừa là những sự kiện để “nghĩ”.

Câu 2

Phân tích cảm xúc và suy nghĩ của nhân vật "tôi" trong văn bản. Nhận xét về những yếu tố đã tạo động lực để nhân vật "tôi" "bước vào đời".

Phương pháp giải:

Đọc kĩ văn bản

Chú ý các chi tiết thể hiện cảm xúc và suy nghĩ của nhân vật "tôi"

Lời giải chi tiết:

* Cảm xúc và suy nghĩ của nhân vật tôi:

  - Trước khi bước vào đời:

+ Hồi hộp và lo lắng: Nhân vật “tôi” cảm thấy hồi hộp và lo lắng khi nghĩ về những thử thách và khó khăn phía trước.

+ Kỳ vọng và hy vọng: Nhân vật “tôi” cũng mang trong mình những kỳ vọng và hy vọng về một tương lai tươi sáng, mong muốn đạt được thành công và khẳng định bản thân.

  - Khi đối mặt với thực tế:

+ Bỡ ngỡ và ngạc nhiên: Nhân vật “tôi” cảm thấy bỡ ngỡ và ngạc nhiên trước những khó khăn và thử thách thực tế, khác xa so với những gì đã tưởng tượng.

+ Kiên định và quyết tâm: Dù gặp nhiều khó khăn, nhân vật “tôi” vẫn giữ vững tinh thần kiên định và quyết tâm vượt qua mọi thử thách.

  - Sau khi trải qua thử thách:

+ Tự hào và hài lòng: Nhân vật “tôi” cảm thấy tự hào và hài lòng với những gì đã đạt được, nhận ra rằng mọi nỗ lực và cố gắng đều xứng đáng.

+ Trưởng thành và chín chắn: Qua những trải nghiệm, nhân vật “tôi” trở nên trưởng thành và chín chắn hơn, hiểu rõ hơn về bản thân và cuộc sống.

* Nhận xét về những yếu tố đã tạo động lực để nhân vật “tôi” “bước vào đời”:

- Tình yêu thương và sự ủng hộ của gia đình.

- Khát vọng và ước mơ cá nhân.

- Sự hỗ trợ và động viên từ bạn bè và thầy cô.

- Tinh thần kiên định và quyết tâm.

Câu 3

Bạn suy nghĩ gì về tên chương sách Súc chủng đãi thời (Cất chứa hạt giống để đợi kì gieo hạt) trong một tác phẩm của nhà cách mạng Phan Bội Châu?

Phương pháp giải:

Đọc kĩ phần giải nghĩa tên chương

Lời giải chi tiết:

Tên chương sách Súc chủng đãi thời (Cất chứa hạt giống để đợi kì gieo hạt) trong một tác phẩm của nhà cách mạng Phan Bội Châu là lời khuyên hữu ích đối với lớp trẻ về việc cần cố gắng học tập, trau dồi tài đức để có dịp phụng sự nước nhà. Từ ý nghĩa của tên chương sách, rút ra bài học cho bản thân về mục tiêu học tập, phấn đấu và định hướng tương lai.

Câu 4

Nhận xét về diện mạo đời sống lịch sử - xã hội và văn hoá Việt Nam ở thời kì được đề cập trong văn bản.

Phương pháp giải:

Đọc kĩ văn bản

Chú ý các đoạn miêu tả diện mạo đời sống lịch sử - xã hội và văn hóa Việt Nam

Lời giải chi tiết:

Văn bản đã tái hiện một giai đoạn lịch sử của dân tộc. Trong bối cảnh đời sống chính trị ở các tỉnh lẻ thường là “êm đềm uể oải”, tin tức về các sự kiện và hoạt động của một số nhà cách mạng nổi tiếng được chuyển tải từ những tờ báo ở trung tâm văn hoá chính trị như Hà Nội, Sài Gòn, đặc biệt là cuộc tiếp xúc với nhà cách mạng Phan Bội Châu đã tác động sâu sắc đến giới thanh niên trí thức, thúc giục họ làm nhiều việc hữu ích cho đất nước, dân tộc.

Câu 5

Khái quát những đặc điểm cơ bản của hồi kí qua văn bản Bước vào đời.

Phương pháp giải:

Đọc lại đặc điểm của thể loại hồi kí

Lời giải chi tiết:

Một số đặc điểm có thể nhận ra qua văn bản:

– Tác phẩm văn xuôi nghệ thuật phi hư cấu, ghi chép lại những sự việc đã xảy ra trong quá khứ mà tác giả là người tham dự hay chứng kiến.

– Người kể chuyện là nhân vật “tôi” ở ngôi thứ nhất số ít, tiếp nhận và tái hiện phần hiện thực mà tác giả trải qua và thấu hiểu, trên cơ sở những ấn tượng và hồi ức riêng.

– Xét về kiểu loại, văn bản Bước vào đời gần với văn xuôi viết về đề tài lịch sử.

Câu 1

Văn bản nói về sự kiện gì? Nhận xét về thời gian và không gian được tái hiện trong văn bản.

Phương pháp giải:

Đọc kĩ văn bản và rút ra sự kiện được đề cập

Chú ý những chi tiết miêu tả về thời gian, không gian

Lời giải chi tiết:

 - Sự kiện được nhắc đến: Chuyến đi vào vùng chiến sự ác liệt của tác giả và hai người bạn nước ngoài là những nhà điện ảnh cách mạng nổi tiếng.

  - Thời gian và không gian được tái hiện: Những chuyến di chuyển trong đêm trên chiếc xe Jeep, ban ngày trú trong những hầm hào để tránh bom; chuyến đi từ Hà Nội vào Vĩnh Linh, nơi cuộc chiến đang diễn ra rất cam go, căng thẳng vào năm 1967.

Những sự kiện, không gian và thời gian được kể lại đã tái hiện câu chuyện thật đáng nhớ về một thời chiến tranh gian khổ của dân tộc.

Câu 2

Trong văn bản, tác giả đã kể câu chuyện từ điểm nhìn nào? Nêu ý nghĩa của việc lựa chọn điểm nhìn đó.

Phương pháp giải:

Nhớ lại kiến thức về điểm nhìn

Lời giải chi tiết:

 Văn bản tái hiện chuyến đi vào tuyến lửa của tác giả và những nhà điện ảnh cách mạng quốc tế. Có thể thấy, điểm nhìn của tác giả khi kể câu chuyện không chỉ xuất phát từ điểm nhìn cá nhân mà còn từ điểm nhìn lịch sử, thời đại. Từ  đó, tác giả đã cho chúng ta thấy sự ủng hộ và đoàn kết quốc tế trong các chiến tranh bảo vệ Tổ quốc của dân tộc và sức mạnh, sự can đảm phí thường của con người khi đối mặt với những thử thách, hiểm nguy.

Câu 3

Các sự việc, chi tiết trong văn bản đã thể hiện thái độ đánh giá của người viết như thế nào?

Phương pháp giải:

Đọc kĩ văn bản

Chú ý các chi tiết, sự việc chính. Từ đó suy ra thái độ đánh giá của người viết 

Lời giải chi tiết:

Mặc dù chỉ kể lại một cách khách quan, nhưng các chí tiết, sự việc đều chứa đựng thái độ đánh giá của tác giả và được thể hiện qua cách kể chuyện riêng: những câu chuyện về sự hiểm nguy của chuyến đi được kết lại với một thái độ bình thản như những câu chuyện thường ngày; bên cạnh những chi tiết về cuộc thả bom, những vết thương,... tác giả vẫn xen những câu văn miêu tả: “Không gian trở lại yên tĩnh một cách khác thường”, “I-ven... đầu nghiêng nghiêng qua cánh cửa xe, đăm đăm quan sát bầu trời”. Đó cũng chính là cách tác giả giải thích cho sự “dấn thân” của mình khi từ một bác sĩ “có công việc ổn định” đã trở thành một phóng viên mặt trận.

Câu 4

Văn bản cho biết điều gì về sức mạnh tinh thần của con người trước những tình huống thử thách đặc biệt của cuộc sống?

Phương pháp giải:

Đọc kĩ văn bản 

Lời giải chi tiết:

Câu chuyện được kể một cách khách quan, những chi tiết tổng kết được nói đến một cách nhẹ nhàng, có chí tiết pha chút hài hước (“Mỗi người một bát nước chè xanh, một viên kẹo đường đen, một điếu thuốc lá, ai nấy đều hỉ hả”), nhưng thể hiện ở đó sức mạnh của ý chí, niềm tin vào chính nghĩa, tinh thần lạc quan đã giúp con người vượt qua hiểm nguy và nỗi sợ về cái chết.

Câu 5

Nhận xét về văn phong của tác giả thể hiện qua văn bản.

Phương pháp giải:

Nhận xét về ngôn ngữ, giọng điệu của tác giả qua văn bản 

Lời giải chi tiết:

Câu chuyện vào tuyến lửa được kể lại một cách hết sức chân thực, giàu chất liệu, ngôn ngữ giản dị, sinh động, pha chút hài hước, tạo nên sức hấp dẫn riêng của văn bản.

Câu 1

Hoàn cảnh lịch sử nào được phản ánh trong đoạn trích?

Phương pháp giải:

Chú ý các mốc thời gian và sự kiện được nhắc tới trong đoạn trích 

Lời giải chi tiết:

Các mốc thời gian được nhắc tới trong đoạn trích là “năm 1967”, “năm 1972” và “năm 1991”, các sự việc được kể đều có liên quan đến bối cảnh của Hà Nội trong những ngày tháng ác liệt khi đế quốc Mỹ đem bom bắn phá miền Bắc.

Câu 2

Chỉ ra những sự việc tiêu biểu trong đoạn trích cho thấy tính phi hư cấu của hồi kí. Nêu đặc điểm của việc tái hiện hiện thực trong văn bản.

Phương pháp giải:

Nhớ lại kiến thức về tính phi hư cấu của hồi kí

Chú ý các chi tiết miêu tả hiện thực trong văn bản 

Lời giải chi tiết:

Trong hồi kí, tính phi hư cấu chi phối việc nhà văn làm sống lại những kí ức chân thật về một đoạn đời của mình hoặc của lịch sử đất nước, dân tộc. Cần đọc lại văn bản, tìm những sự việc, chi tiết tái hiện bối cảnh lịch sử, các nhân vật có thật, câu chuyện được kể lại, mốc thời gian,... và nhận xét về tính chân thực của những chi tiết, sự việc đó.

Điểm đáng chú ý trong việc tái hiện hiện thực là khi nói về những tháng ngày chiến tranh diễn ra ác liệt ở miền Bắc và Thủ đô Hà Nội, tác giả cho người đọc thấy một khía cạnh thật đặc biệt: Tiếng hát của người nghệ sĩ nổi tiếng trong căn hầm trú ẩn, trong tiếng bom rền và cuộc gặp mặt tại nhà hát Chăm I-li-giê mười chín năm sau. Qua đó, tác giả đã cho người đọc “hiểu thêm giá trị sâu sắc về sức mạnh của những bài ca”, nguồn sức mạnh đã giúp người nghệ sĩ vượt qua nỗi sợ hãi, cũng là sợi dây kết nối tình bạn vượt qua cả không gian và thời gian.

Câu 3

Chi tiết nào trong văn bản để lại ấn tượng sâu đậm với bạn? Vì sao?

Phương pháp giải:

Lựa chọn chi tiết để lại ấn tượng và nêu lý giải hợp lý

Lời giải chi tiết:

Chi tiết để lại ấn tượng: chi tiết về tiếng hát của người nghệ sĩ trong tiếng bom gào. Chi tiết này giúp người đọc cảm nhận rõ hơn về tình cảm gắn kết của mọi người trong thời kì kháng chiến.

Câu 4

Nhận xét về nghệ thuật miêu tả, kể chuyện của nhà văn trong đoạn trích.

Phương pháp giải:

Chú ý những chi tiết có chứa yếu tố miêu tả, yếu tố biểu cảm

Lời giải chi tiết:

Sức hấp dẫn của đoạn trích không chỉ đến từ những sự việc được tác giả tái hiện một cách chân thật mà còn từ cách kể chuyện và những cảm xúc của tác giả gửi vào câu chuyện được kể lại

+ Yếu tố miêu tả: những chiếc xe vận tải “mình đầy thương tích”; đôi bàn tay của nữ nghệ sĩ dưới hầm tránh bom. Yếu tố miêu tả giúp cho các sự việc được tái hiện sinh động, gây nhiều cảm xúc cho người đọc, tạo chất văn cho những hồi ức được kể lại.

+ Yếu tố biểu cảm: tâm trạng của tác giả khi không được quay những thước phim về “những bầy voi trận” bằng sắt “Đành thôi và tiếc đến tận bây giờ”; về kỉ niệm đẹp với nữ nghệ sĩ tại Pa-ri “Tôi vui quá”. Yếu tố biểu cảm thể hiện trực tiếp tình cảm, thái độ của nhân vật, khơi gợi những cảm xúc tiếp nối ở người đọc.

Câu 5

Tác giả đã thể hiện cách nhìn nhận, đánh giá đối với những sự việc được nhắc đến trong đoạn trích như thế nào?

Phương pháp giải:

Chú ý các sự việc được nhắc đến trong đoạn trích

Lời giải chi tiết:

Đoạn trích là hồi ức về những tháng ngày chiến tranh đầy gian nguy của đất nước. Mọi sự việc được kể đều thể hiện cách nhìn nhận, đánh giá rất rõ ràng của tác giả. Có đau thương, sợ hãi, nhưng trên hết là sự bình tĩnh, tinh thần lạc quan của những con người giàu nghị lực – điều cốt yếu làm nên sức mạnh giúp họ vượt lên bom đạn. Đặc biệt, với người nghệ sĩ, những bài ca chính là nguồn lực tinh thần to lớn giúp họ vượt qua thử thách và cũng là nhịp cầu kết nối họ với nhau để tạo nên tình bạn đẹp vượt thời gian, trở thành những kỉ niệm vô giá.

Câu 1

Đoạn trích nhắc đến hiện tượng gì? Hiện tượng đó diễn ra ở đâu?

Phương pháp giải:

Đọc kĩ văn bản 

Chú ý các địa danh được nhắc đến 

Lời giải chi tiết:

- Đoạn trích nhắc đến hiện tượng bất bình đẳng giới (các bé gái nói riêng, người phụ nữ nói chung bị coi thường, bị mất quyền học hành).

- Hiện tượng này diễn ra trong cộng đồng dân tộc Mông, ở Đồng Văn, một huyện vùng cao biên giới thuộc tỉnh Hà Giang, Việt Nam.

Câu 2

Những sự thật nào đã được phản ánh trong đoạn trích?

Phương pháp giải:

Đọc kĩ đoạn trích

Lời giải chi tiết:

Đoạn trích đã phản ánh được những sự thật trong đời sống của đồng bào dân tộc Mông ở Hà Giang:

  - Bé gái và phụ nữ người dân tộc Mông bị đối xử bất bình đẳng, không được đi học, phải làm lụng vất vả, cực nhọc.

  - Niềm khao khát được học hành và quyết tâm vượt lên những định kiến, hủ tục để học chữ, thay đổi thân phận của một số phụ nữ người Mông.

Câu 3

Tác giả muốn phản bác những nhận thức sai lệch nào trong đời sống xã hội?

Phương pháp giải:

Đọc kĩ đoạn trích

Lời giải chi tiết:

Đặc điểm cốt lõi của phóng sự là dùng sự thật để phản bác những nhận thức còn sai lệch và khẳng định những điều tốt đẹp trong cuộc sống. Tác giả đoạn trích muốn phản bác những nhận thức còn sai lệch của đồng bào dân tộc Mông:

  - Coi thường và đối xử bất công với các bé gái và phụ nữ.

  - Nhận thức sai lệch về quyền sống, quyền được học hành và vị trí xã hội của nữ giới.

Câu 4

Nhận xét về cách nhìn hiện thực và thái độ của tác giả trong đoạn trích.

Phương pháp giải:

Chú ý các chi tiết tái hiện lại hiện thực

Chú ý các chi tiết thể hiện thái độ của tác giả

Lời giải chi tiết:

Cách nhìn hiện thực và thái độ của tác giả trong đoạn trích được thể hiện qua việc đưa thông tin, sử dụng ngôn ngữ,... Đọc đoạn trích, có thể thấy tác giả đã thể hiện thái độ phê phán đối với những nhận thức sai lệch và thực trạng bất bình đẳng giới trong đời sống của đồng bào dân tộc Mông.

Câu 5

Phân tích một số đặc điểm cốt lõi của thể loại phóng sự được thể hiện qua đoạn trích.

Phương pháp giải:

Nhớ lại kiến thức về thể loại phóng sự 

Lời giải chi tiết:

Một số đặc điểm cốt lõi của thể loại phóng sự được thể hiện qua đoạn trích:

  – Tính chân thực về địa điểm, thời gian: Đoạn trích phản ánh hiện thực đã diễn ra tại huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang và được tác giả ghi lại vào năm 2014.

  – Tính chân thực về sự kiện, con người, chi tiết: Đoạn trích nhắc đến các nhân vật có tên tuổi, địa chỉ cụ thể (Ly Thị Kía, Vàng Thị Cầu, cô giáo Phương,...), hai ông bố của chị Kía, chị Cầu; nhiều chi tiết có thực (bố chị Kía cấm không cho học, bố chị Cầu doạ đuổi chị ra khỏi nhà nếu đi học, chị Kía trốn nhà đi học, chị Cầu mười sáu tuổi vẫn mù chữ,...