Giải bài tập 12 trang 86

Đề bài

Trong không gian với hệ trục toạ độ Oxyz, cho hình lập phương OBCD.O'B'C'D' có O(0; 0; 0), B(a; 0; 0), D(0; a; 0), O'(0; 0; a) với a > 0.

a) Chứng minh rằng đường chéo O'C vuông góc với mặt phẳng (OB'D').

b) Chứng minh rằng giao điểm của đường chéo O'C và mặt phẳng (OB'D') là trọng tâm của tam giác OB'D'.

c) Tính khoảng cách từ điểm B' đến mặt phẳng (C'BD).

d) Tính côsin của góc giữa hai mặt phẳng (CO'D) và (C'BD).

Lời giải chi tiết

Gọi $C\left(x_C;y_C;z_C\right)$. Ta có: $\overrightarrow{OB}=\left(a;0;0\right),\overrightarrow{DC}=\left(x_C;y_C-a;z_C\right)$.

Vì OBCD.O'B'C'D là hình lập phương nên OBCD là hình vuông.

Do đó: $\overrightarrow{DC}=\overrightarrow{OB}\iff \{\begin{array}{c}{x}_C=a\\ y_C-a=0\\ z_C=0\end{array}\iff \{\begin{array}{c}{x}_C=a\\ y_C=a\\ z_C=0\end{array}$. Suy ra, C(a; a; 0).

Gọi $D^{\prime }\left(x_{D^{\prime }};y_{D^{\prime }};z_{D^{\prime }}\right)$. Ta có: $\overrightarrow{O{O}^{\prime }}=\left(0;0;a\right),\overrightarrow{D{D}^{\prime }}=\left(x_{D^{\prime }};y_{D^{\prime }}-a;z_{D^{\prime }}\right)$.

Vì OBCD.O'B'C'D là hình lập phương nên ODD’O’ là hình vuông.

Do đó: $\overrightarrow{D{D}^{\prime }}=\overrightarrow{O{O}^{\prime }}\iff \{\begin{array}{c}{x}_{D^{\prime }}=0\\ y_{D^{\prime }}-a=0\\ z_{D^{\prime }}=a\end{array}\iff \{\begin{array}{c}{x}_{D^{\prime }}=0\\ y_{D^{\prime }}=a\\ z_{D^{\prime }}=a\end{array}$. Suy ra, D’(0; a; a).

Gọi $B^{\prime }\left(x_{B^{\prime }};y_{B^{\prime }};z_{B^{\prime }}\right)$. Ta có: $\overrightarrow{O{O}^{\prime }}=\left(0;0;a\right),\overrightarrow{B{B}^{\prime }}=\left(x_{B^{\prime }}-a;y_{B^{\prime }};z_{B^{\prime }}\right)$.

Vì OBCD.O'B'C'D là hình lập phương nên OBB’O’ là hình vuông.

Do đó: $\overrightarrow{B{B}^{\prime }}=\overrightarrow{O{O}^{\prime }}\iff \{\begin{array}{c}{x}_{B^{\prime }}-a=0\\ y_{B^{\prime }}=0\\ z_{B^{\prime }}=a\end{array}\iff \{\begin{array}{c}{x}_{B^{\prime }}=a\\ y_{B^{\prime }}=0\\ z_{B^{\prime }}=a\end{array}$. Suy ra, B’(a; 0; a).

a) Ta có: $\overrightarrow{O{B}^{\prime }}=\left(a;0;a\right),\overrightarrow{O{D}^{\prime }}=\left(0;a;a\right)$$\left[\overrightarrow{O{B}^{\prime }},\overrightarrow{O{D}^{\prime }}\right]=\left(\left|\begin{array}{cc}0& a\\ a& a\end{array}\right|;\left|\begin{array}{cc}a& a\\ a& 0\end{array}\right|;\left|\begin{array}{cc}a& 0\\ 0& a\end{array}\right|\right)=\left(-a^2;-a^2;a^2\right)$

Mặt phẳng (OB’D’) nhận $\left[\overrightarrow{O{B}^{\prime }},\overrightarrow{O{D}^{\prime }}\right]=\left(-a^2;-a^2;a^2\right)$ làm một vectơ pháp tuyến.

Lại có: $\overrightarrow{O^{\prime }C}=\left(a;a;-a\right),\left[\overrightarrow{O{B}^{\prime }},\overrightarrow{O{D}^{\prime }}\right]=-a.\overrightarrow{O^{\prime }C}$ nên hai vectơ $\overrightarrow{O^{\prime }C},\left[\overrightarrow{O{B}^{\prime }},\overrightarrow{O{D}^{\prime }}\right]$ cùng phương. Do đó, $\overrightarrow{O^{\prime }C}$ là một vectơ pháp tuyến của mặt phẳng (OB’D’). Vậy O'C vuông góc với mặt phẳng (OB'D').

b) Mặt phẳng (OB’D’) nhận $\left[\overrightarrow{O{B}^{\prime }},\overrightarrow{O{D}^{\prime }}\right]=\left(-a^2;-a^2;a^2\right)$ làm một vectơ pháp tuyến và đi qua điểm O(0; 0; 0) nên phương trình mặt phẳng (OB’D’) là:

$-a^2\left(x-0\right)-a^2\left(y-0\right)+a^2\left(z-0\right)=0\iff x+y-z=0$ (Do $a>0$)

Đường thẳng O’C đi qua điểm O'(0; 0; a) và nhận $\frac{1}{a}\overrightarrow{O^{\prime }C}=\left(1;1;-1\right)$ làm một vectơ chỉ phương nên phương trình tham số đường thẳng O’C là: $\{\begin{array}{c}x=t\\ y=t\\ z=a-t\end{array}$ (t là tham số).

Gọi G là giao điểm của đường thẳng O’C và mặt phẳng (OB’D’).

Vì G thuôc O’C nên G(t; t; a-t). Vì G thuộc mặt phẳng (OB’D’) nên:

$t+t-\left(a-t\right)=0\iff t=\frac{a}{3}$. Do đó, $G\left(\frac{a}{3};\frac{a}{3};\frac{2a}{3}\right)$.

Gọi G’ là trọng tâm của tam giác OB’D’ nên $G^{\prime }\left(\frac{a}{3};\frac{a}{3};\frac{2a}{3}\right)$.

Khi đó, G trùng với G’. Vậy giao điểm của đường chéo O'C và mặt phẳng (OB'D') là trọng tâm của tam giác OB'D'.

c) Gọi $C^{\prime }\left(x_{C^{\prime }};y_{C^{\prime }};z_{C^{\prime }}\right)$. Ta có: $\overrightarrow{O{O}^{\prime }}=\left(0;0;a\right),\overrightarrow{C{C}^{\prime }}=\left(x_{C^{\prime }}-a;y_{C^{\prime }}-a;z_{C^{\prime }}\right)$.

Vì OBCD.O'B'C'D là hình lập phương nên $\overrightarrow{C{C}^{\prime }}=\overrightarrow{O{O}^{\prime }}\iff \{\begin{array}{c}{x}_{C^{\prime }}-a=0\\ y_{C^{\prime }}-a=0\\ z_{C^{\prime }}=a\end{array}\iff \{\begin{array}{c}{x}_{C^{\prime }}=a\\ y_{C^{\prime }}=a\\ z_{C^{\prime }}=a\end{array}$.

Suy ra, C’(a; a; a).

Ta có: $\overrightarrow{C^{\prime }B}=\left(0;-a;-a\right),\overrightarrow{C^{\prime }D}=\left(-a;0-a\right)$, $\left[\overrightarrow{C^{\prime }B},\overrightarrow{C^{\prime }D}\right]=\left(\left|\begin{array}{cc}-a& -a\\ 0& -a\end{array}\right|;\left|\begin{array}{cc}-a& 0\\ -a& -a\end{array}\right|;\left|\begin{array}{cc}0& -a\\ -a& 0\end{array}\right|\right)=\left(a^2;a^2;-a^2\right)$

Mặt phẳng (C'BD) nhận $\left[\overrightarrow{C^{\prime }B},\overrightarrow{C^{\prime }D}\right]=\left(a^2;a^2;-a^2\right)$ làm một vectơ pháp tuyến và đi qua điểm D(0; a; 0) nên có phương trình: $a^2.x+a^2\left(y-a\right)-a^{2}z=0\iff x+y-z-a=0$

Ta có: $d\left(B^{\prime },\left(C^{\prime }BD\right)\right)=\frac{\left|a+0-a-a\right|}{\sqrt{1^2+1^2+{\left(-1\right)}^2}}=\frac{a}{\sqrt{3}}$.

d) Ta có: $\overrightarrow{O^{\prime }C}=\left(a;a;-a\right),\overrightarrow{O^{\prime }D}=\left(0;a;-a\right)$, $\left[\overrightarrow{O^{\prime }C},\overrightarrow{O^{\prime }D}\right]=\left(\left|\begin{array}{cc}a& -a\\ a& -a\end{array}\right|;\left|\begin{array}{cc}-a& a\\ -a& 0\end{array}\right|;\left|\begin{array}{cc}a& a\\ 0& a\end{array}\right|\right)=\left(0;a^2;a^2\right)$

Mặt phẳng (CO’D) nhận $\frac{1}{a^2}\left[\overrightarrow{O^{\prime }C},\overrightarrow{O^{\prime }D}\right]=\left(0;1;1\right)$ làm một vectơ pháp tuyến, mặt phẳng (C'BD) nhận $\frac{1}{a^2}\left[\overrightarrow{C^{\prime }B},\overrightarrow{C^{\prime }D}\right]=\left(1;1;-1\right)$ làm một vectơ pháp tuyến.

Ta có: $\cos \left(\left(C{O}^{\prime }D\right),\left(C^{\prime }BD\right)\right)=\frac{\left|1.0+1.1-1.1\right|}{\sqrt{1^2+1^2+{\left(-1\right)}^2}.\sqrt{0^2+1^2+1^2}}=0$.