Giải bài tập 3.16 trang 86

Đề bài

Thành tích môn nhảy cao của các vận động viên tại một giải điền kinh dành cho học sinh trung học phổ thông như sau:

a) Tính các số đặc trưng đo mức độ phân tán của mẫu số liệu ghép nhóm trên.

b) Độ phân tán của mẫu số liệu cho biết điều gì?

Phương pháp giải - Xem chi tiết

Sử dụng kiến thức về khoảng biến thiên của mẫu số liệu ghép nhóm để tính:

Cho mẫu số liệu ghép nhóm:

Khoảng biến thiên của mẫu số liệu ghép nhóm trên là: $R = a_{k + 1} - a_{1}$ .

+ Sử dụng kiến thức về tính chất về nhóm chứa tứ phân vị của mẫu số liệu để tính: Ta có thể xác định nhóm chứa tứ phân vị thứ r nhờ tính chất: có khoảng $(\frac{r . n}{4})$ giá trị nhỏ hơn tứ phân vị này.

+ Sử dụng kiến thức về khoảng tứ phân vị của mẫu số liệu ghép nhóm để tính: Khoảng tứ phân vị của mẫu số liệu ghép nhóm, kí hiệu là $Δ_{Q}$ , là hiệu số giữa tứ phân vị thứ ba $Q_{3}$ và tứ phân vị thứ nhất $Q_{1}$ của mẫu số liệu đó, tức là $Δ_{Q} = Q_{3} - Q_{1}$ .

+ Sử dụng kiến thức về phương sai của mẫu số liệu ghép nhóm để tính: Phương sai của mẫu số liệu ghép nhóm, kí hiệu là $s^{2}$ , là một số được tính theo công thức sau: $s^{2} = \frac{1}{n} (m_{1} x_{1}^{2} + . . . + m_{k} x_{k}^{2}) - {(\bar{x})}^{2}$ , trong đó $n = m_{1} + . . . + m_{k}$ với $\bar{x} = \frac{m_{1} x_{1} + . . . + m_{k} x_{k}}{n}$ là số trung bình của mẫu số liệu ghép nhóm.

+ Sử dụng kiến thức độ lệch chuẩn của mẫu số liệu ghép nhóm để tính: Độ lệch chuẩn của mẫu số liệu ghép nhóm, kí hiệu là s, là căn bậc hai số học của phương sai của mẫu số liệu ghép nhóm, tức là $s = \sqrt{s^{2}}$ .

+ Sử dụng kiến thức về ý nghĩa của phương sai và độ lệch chuẩn để giải thích: Phương sai, độ lệch chuẩn của mẫu số liệu ghép nhóm là các xấp xỉ cho phương sai, độ lệch chuẩn của mẫu số liệu gốc.

Lời giải chi tiết

a) Khoảng biến thiên của mẫu số liệu: $R = 178 - 170 = 8$ .

Cỡ mẫu: $n = 3 + 10 + 6 + 1 = 20$ .

Vì $3 < \frac{n}{4} = 20 < 13$ nên nhóm $[172; 174)$ chứa tứ phân vị thứ nhất.

Do đó, tứ phân vị thứ nhất là:

$Q_{1} = 172 + \frac{\frac{20}{4} - 3}{10} .2 = 172, 4$ .

Vì $13 < \frac{3 n}{4} = 15 < 19$ nên nhóm $[174; 176)$ chứa tứ phân vị thứ ba.

Do đó, tứ phân vị thứ ba là:

$Q_{3} = 174 + \frac{\frac{3.20}{4} - (3 + 10)}{6} .2 = \frac{524}{3}$ .

Khoảng tứ phân vị là: $Δ_{Q} = Q_{3} - Q_{1} = \frac{524}{3} - 172, 4 = \frac{34}{15}$ .

Mẫu số liệu với giá trị đại diện

Giá trị trung bình:

$\bar{x} = \frac{1}{20} (171.3 + 173.10 + 175.6 + 177.1) = 173, 5$ (cm).

Phương sai của mẫu số liệu:

$s^{2} = \frac{1}{20} (171^{2} .3 + 173^{2} .10 + 175^{2} .6 + 177^{2} .1) - 173, 5^{2} = 2, 35$

Độ lệch chuẩn của mẫu số liệu:

$s = \sqrt{2, 35} = \frac{\sqrt{235}}{10} \approx 1, 53$ (cm).

b) Độ phân tán của mẫu số liệu cho biết:

Độ biến thiên của mẫu số liệu gốc xấp xỉ 8 cm.

Khoảng tứ phân vị của mẫu số liệu gốc xấp xỉ $\frac{34}{15}$ cm.

Phương sai của mẫu số liệu gốc xấp xỉ 2,35.

Độ lệch chuẩn của mẫu số liệu gốc xấp xỉ 1,53 cm.