Giải bài tập Thực hành tiếng Việt: Biện pháp tu từ chơi chữ trang 25 vở thực hành ngữ văn 9

Câu 1

Trả lời Câu 1 THTV trang 25 VTH Văn 9 Kết nối tri thức

a. Một nghề cho chín còn hơn chín nghề.

Cách chơi chữ:

Tác dụng:

b. Nấu đậu phụ cho cha ăn

Sắc ích mẫu cho mẹ uống.

Cách chơi chữ:

Tác dụng:

c. Giậu rào mắt cáo, mèo chui lọt

Rổ rức lòng tôm, tép nhảy qua.

Cách chơi chữ:

Tác dụng:

d. Bánh cả thùng sao gọi là bánh ít?

Trầu cả khay sao gọi là trầu không?

Cách chơi chữ:

Tác dụng:

e. Thấy nếp thì lại thèm xôi

Ngồi bên thùng gạo nhớ nồi cơm thơm.

Cách chơi chữ:

Tác dụng:

g. Con ngựa đá (1) con người đá (2), con ngựa đá (3) không đá con ngựa (4).

Cách chơi chữ:

Tác dụng:

h. Anh Hươu đi chợ Đồng Nai

Bước qua Bến Nghé, ngồi nhai thịt bò.

Cách chơi chữ:

Tác dụng:

i. Con cá đối bỏ vào trong cối đá;

Con mèo cái nằm trên mái kèo.

Cách chơi chữ:

Tác dụng:

k. Một trăm thứ dầu, dầu xoa không ai thắp;

Một trăm thứ bắp, bắp chuối chẳng ai rang;

Một trăm thứ than, than thân không ai quạt;

Một trăm thứ bạc, bạc tình chẳng ai mua.

Cách chơi chữ:

Tác dụng:

Phương pháp giải:

Xem kĩ kiến thức về biện pháp tu từ chơi chữ để thực hiện bài tập

Lời giải chi tiết:

Cách chơi chữ và tác dụng của biện pháp tu từ chơi chữ trong các trường hợp:

a. Một nghề cho chín còn hơn chín nghề.

- Biện pháp tu từ chơi chữ: dùng từ đồng âm “chín”

+ Chín ở vế “một nghề cho chín” ý chỉ làm một nghề cho thật giỏi.

+ Chín ở vế “còn hơn chín nghề” tức là làm nhiều nghề cùng một lúc.

=> Tác dụng:

+ Khuyên nhủ người đọc cần làm một công việc thật chỉnh chu, cẩn thận, như vậy mới phát triển được bản thân, còn hơn làm nhiều việc cùng một lúc nhưng việc nào cũng chỉ làm qua loa.

+ Giúp câu tục ngữ dễ nhớ, dễ thuộc.

b. Nấu đậu phụ cho cha ăn

Sắc ích mẫu cho mẹ uống.

- Biện pháp tu từ chơi chữ: dùng từ đồng nghĩa (phụ - cha, mẫu - mẹ).

=> Tác dụng:

+ Tạo ra sự ý tứ, tinh tế trong bài ca dao.

+ Thể hiện sự hiếu thảo của người con với cha mẹ của mình.

c. Giậu rào mắt cáo, mèo chui lọt

Rổ rức lòng tôm, tép nhảy qua.

- Biện pháp tu từ chơi chữ: dùng từ cùng trường nghĩa (cáo, mèo, tôm, tép).

=> Tác dụng:

+ Làm cho lời dạy của ông cha ta thêm thú vị, không mang đậm chất giáo huấn.

+ Khuyên răn mọi người cách đan giậu, đan rổ: đan giậu thì không được đan mắt mèo, đan thưa; còn đan rổ không được đan vành quá thấp.

d. Bánh cả thùng sao gọi là bánh ít?

Trầu cả khay sao gọi là trầu không?

- Biện pháp tu từ chơi chữ: dùng từ trái nghĩa (cả thùng - ít, cả khay - không) và dùng từ đồng âm (ít, không).

=> Tác dụng:

+ Tạo ra tính đa nghĩa, dí dỏm cho bài ca dao.

e. Thấy nếp thì lại thèm xôi

Ngồi bên thùng gạo nhớ nồi cơm thơm.

- Biện pháp tu từ chơi chữ: dùng các từ cùng trường nghĩa (nếp, xôi, gạo, cơm).

=> Tác dụng:

+ Tạo sự hấp dẫn, thu hút cho lời nói.

+ Khuyên con người không nên cả thèm chóng chán, đứng núi này trông núi nọ.

g. Con ngựa đá (1) con người đá (2), con ngựa đá (3) không đá con ngựa (4).

- Biện pháp tu từ chơi chữ: dùng từ đồng âm ‘đá”:

+ Từ “đá” ở vế “con ngựa đá” thứ nhất và thứ tư ý chỉ con ngựa đang có hành động đá.

+ Từ “đá” ở vế “con ngựa đá” thứ hai và thứ ba chỉ con ngựa làm bằng đá.

=> Tác dụng:

+ Tạo sự hài hước, dí dỏm, hấp dẫn của câu đối.

h. Anh Hươu đi chợ Đồng Nai

Bước qua Bến Nghé, ngồi nhai thịt bò.

- Biện pháp tu từ chơi chữ: dùng từ cùng trường nghĩa (Hươu, Nai, Nghé, bò).

=> Tác dụng:

+ Tăng tính hài hước, gây cười cho người đọc.

+ Làm bài thơ thêm thú vị, bất ngờ.

i. Con cá đối bỏ vào trong cối đá;

Con mèo cái nằm trên mái kèo.

Trách cha mẹ em nghèo, anh nỡ phụ duyên em.

- Biện pháp tu từ chơi chữ: dùng nối nói lái (cá đối - cối đá, con mèo - mái kèo).

=> Tác dụng:

+ Tạo sự nhịp nhàng cho câu thơ, giúp bài ca dao thêm đặc sắc, ấn tượng.

k. Một trăm thứ dầu, dầu xoa không ai thắp;

Một trăm thứ bắp, bắp chuối chẳng ai rang;

Một trăm thứ than, than thân không ai quạt;

Một trăm thứ bạc, bạc tình chẳng ai mua.

- Biện pháp tu từ chơi chữ: dùng từ đồng âm:

+ Dầu (vật dụng để đốt cháy) - dầu xoa (một loại thuốc).

+ Bắp (ngô) - bắp chuối.

+ Than (vật để đốt cháy) - than thân (hành động than vãn, tự thương).

+ Bạc (chất liệu kim loại quý, có giá trị) - bạc tình (người sống vô ơn, không có tình cảm).

=> Tác dụng:

+  Gây sự bất ngờ, ý vị trong câu ca dao.

+ Diễn tả những kinh nghiệm quý báu của người xưa về đời sống.

Câu 2

Trả lời Câu 2 THTV trang 26 VTH Văn 9 Kết nối tri thức

Một trường hợp có sử dụng biện pháp tu từ chơi chữ:

Tác dụng của việc sử dụng biện pháp tu từ chơi chữ trong trường hợp này:

Phương pháp giải:

Xem kĩ kiến thức về biện pháp tu từ chơi chữ để thực hiện bài tập

Lời giải chi tiết:

Một trường hợp có sử dụng biện pháp tu từ chơi chữ:

- Bài thơ Tình hoài của nhà văn Thế Lữ có những câu thơ sử dụng phép tu từ chơi chữ bằng cách lặp thanh điệu:

Trời buồn làm gì trời rầu rầu

Anh yêu em xong anh đi đâu?

=> Tác dụng:

+ Làm các câu văn có âm điệu hài hòa, gây ấn tượng đặc biệt đến người đọc.

+ Phù hợp với tâm trạng của nhân vật trữ tình trong bài thơ: buồn, trách móc.