Lý thuyết Giải bài toán bằng cách lập hệ phương trình Toán 9 Kết nối tri thức

Các bước giải bài toán bằng cách lập hệ phương trình:

Bước 1. Lập hệ phương trình:

- Chọn ẩn số (thường chọn hai ẩn số) và đặt điều kiện thích hợp cho các ẩn số;

- Biểu diễn các đại lượng chưa biết theo ẩn và các đại lượng đã biết;

- Lập hệ phương trình biểu thị mối quan hệ giữa các đại lượng.

Bước 2. Giải hệ phương trình.

Bước 3. Trả lời: Kiểm tra xem trong các nghiệm tìm được của hệ phương trình, nghiệm nào thỏa mãn, nghiệm nào không thỏa mãn điều kiện của ẩn, rồi kết luận.

Ví dụ 1: Giải bài toán bằng cách lập hệ phương trình

Hai xe cùng khởi hành một lúc ở hai tỉnh A và tỉnh B cách nhau 60km. Nếu đi ngược chiều thì gặp nhau sau 1 giờ; nếu đi cùng chiều thì xe đi nhanh sẽ đuổi kịp xe kia sau 3 giờ. Tìm vận tốc mỗi xe.

Lời giải:

Gọi x là vận tốc của xe đi nhanh, y là vận tốc của xe đi chậm ( $x, y > 0; x > y$ và x, y tính bằng km/h).

Sau 1 giờ hai xe gặp nhau, nên ta có phương trình:

x + y = 60

Sau 3 giờ mỗi xe đi được 3x; 3y ( km) và gặp nhau, nên ta có phương trình:

3x – 3y = 60.

Vậy, ta có hệ phương trình:

$\begin{array}{l} {\begin{cases} x + y = 60 \\ 3 x - 3 y = 60 \end{cases} \\ {\begin{cases} 3 x + 3 y = 180 \\ 3 x - 3 y = 60 \end{cases} \end{array}$

${\begin{cases} x = 40 \\ y = 20 \end{cases}$

( $x = 40; y = 20$ thỏa mãn các điều kiện đã nêu)

Vậy xe đi nhanh có vận tốc $40 (k m / h)$ , xe đi chậm có vận tốc $20 (k m / h)$ .

Ví dụ 2: Giải bài toán bằng cách lập hệ phương trình

Tìm một số có hai chữ số, biết rằng tổng của hai chữ số ấy bằng 12 và khi thay đổi thứ tự hai chữ số thì được một số lớn hơn số cũ là 18.

Lời giải:

Gọi x, y là các chữ số hàng chục và hàng đơn vị của số đã cho ( $x \in N$ , $0 < x \leq 9$ , $0 \leq x \leq 9$ )

Khi đó hai số có dạng $\bar{x y} = 10 x + y$ và $\bar{y x} = 10 y + x .$

Ta có hệ phương trình:

${\begin{cases} x + y = 12 \\ 10 y + x - 18 = 10 x + y \end{cases}$

${\begin{cases} x + y = 12 \\ x - y = 2 \end{cases}$

${\begin{cases} x = 5 \\ y = 7 \end{cases}$

Vậy số cần tìm là 57.