Soạn bài Cõi lá
Video hướng dẫn giải
Nội dung chính
| Đỗ Phấn luôn thể hiện một tình yêu thương, nhớ nhung về vẻ đẹp của mảnh đất Hà Nội ngày xa xưa. Điều đó đã được thể hiện rất rõ qua tác phẩm “Cõi lá”, qua đây nhà văn đã bằng tình yêu thương của mình, mà khắc họa nên vẻ đẹp của mùa xuân nơi mảnh đất Thủ đô, thật thơ mộng, thật dịu dàng, khiến cho bao trái tim bạn đọc phải xao xuyến về Hà Nội thương. |
Trước khi đọc
Câu hỏi (trang 17, SGK Ngữ Văn 11, tập một):
Bốn mùa xuân, hạ, thu, đông mang đến cho thiên nhiên những cảnh sắc rất đặc trưng. Hãy nêu những dấu hiệu biến đổi của thiên nhiên khi thời tiết chuyển mùa mà bạn có ấn tượng sâu sắc
Phương pháp giải:
Dựa vào các bài báo, bộ phim tài liệu và kiến thức đã học hoặc đã xem, chia sẻ các nội dung bạn biết sau đó rút ra điều bạn cảm thấy thú vị nhiều nhất về dấu hiệu chuyển mùa trong cuộc sống.
Lời giải chi tiết:
Cách 1
- Thời khắc giao mùa từ hạ sang thu luôn có ý nghĩa đặc biệt đối với em. Những cơn gió heo may man mác dần thay thế cho cái nóng của mùa hạ. Trên trời, những áng mây xốp đục dần dần tan đi. Các bạn học sinh hối hả quay trở lại với việc học tập sau một kì nghỉ hè dài. Một mùa hè sắp qua đi và mùa thu đang tới, chúng ta không khỏi xao xuyến trước khoảnh khắc giao mùa.
- Thời khắc giao mùa từ thu sang đông luôn làm em xao xuyến. Cứ vào cuối tháng chín, đầu tháng mười hằng năm, thời khắc giao mùa này lại càng trở nên rõ rệt. Tiết trời bắt đầu lạnh hơn chứ không còn se lạnh như những ngày thu. Gió heo may giờ chỉ vương rất khẽ qua góc phố. Trên cành cây cao, những chiếc lá vàng rung rinh trước gió như chực trở về với đất mẹ. Trời tối nhanh hơn mọi khi. Ai ai cũng mong muốn kết thúc công việc để về nhà sớm. Mùa thu qua đi, mùa đông ùa về khiến cho ta không khỏi xúc động trước khoảnh khắc giao mùa.
- Thời tiết mát mẻ, dễ chịu. Nắng bớt đi cái oi ả, chói chang và gay gắt.
- Gió heo may nhè nhẹ thổi.
- Lá vàng rơi khắp những con đường.
- Bầu trời cao xanh vời vợi.
- Mùa của cốm xanh, sấu chín, cúc vàng, ổi thơm và hương hoa sữa nồng nàn,…
Mùa hè sang mùa thu: khí trời mát mẻ, ban đêm trời se lạnh không đủ rét để mặc một chiếc áo mùa, hoa cúc trong các vườn đua nhau nở, sen trong các ao úa tàn…
Mùa đông sang xuân: Những hạt mưa xuân lất phất bay, những chồi biếc trên cành cây đã điểm
Trong khi đọc 1
Câu 1 (trang 17 SGK Ngữ văn 11, tập 1):
Bạn hiểu thế nào về từ “òa thức”
Phương pháp giải:
Xem lại đoạn văn mở đầu và suy luận ý nghĩa của đối tượng cần phân tích.
Lời giải chi tiết:
Cách 1
Òa thức là một động từ được tác giả sử dụng khéo léo, gợi khung cảnh con người và thiên nhiên tỉnh dậy sau những ngày đông giá rét, chào đón một mùa xuân thật vui tươi và ấm áp.
Òa thức có nghĩa là đột ngột và bất ngờ.
Em hiểu từ " òa thức" là thức dậy.
Trong khi đọc 2
Câu 2 (trang 18, SGK Ngữ văn 11, tập 1):
Cõi lá đã làm nổi bật nét đặc trưng gì của cảnh sắc Hà Nội?
Phương pháp giải:
Đọc lại đoạn văn, thông qua các chi tiết liên tưởng để hình dung về cảnh sắc Hà Nội.
Lời giải chi tiết:
Cách 1
Với bút pháp nghệ thuật tài hoa, độc đáo cùng những màu sắc khác lạ qua việc khắc họa hình ảnh đời sống sinh hoạt của người dân Thủ đô chính là một trong những điểm nổi bật nhất trong hầu hết các tác phẩm của họa sĩ Đỗ Phấn. Những mẩu chuyện nhỏ về cảnh vật, về con người và nét văn hóa của riêng Hà Nội đã được Đỗ Phấn thủ thỉ nhẹ nhàng qua từng trang viết. Ông luôn thể hiện một tình yêu thương, nhớ nhung về vẻ đẹp của mảnh đất Hà Nội ngày xa xưa.
Cõi lá đã làm nổi bật nét đặc trưng mùa lá rụng của Hà Nội khi thiên nhiên thay đổi tiết trời giao mùa từ đông sang xuân.
Cõi lá đã làm nổi bật lên nét quyến rũ, vòng đời của các loài cây trong phố cổ, sự khác nhau của các loài cây.... của cảnh sắc Hà Nội
Sau khi đọc 1
Câu 1 (trang 18, SGK Ngữ văn 11, tập 1):
Xác định bố cục của văn bản và cho biết bố cục ấy đã thể hiện đặc điểm nào của thể loại.
Phương pháp giải:
Đọc lại đoạn văn để tìm ra bố cục, đặc điểm thể loại.
Lời giải chi tiết:
Cách 1
- Bố cục văn bản: Mỗi đoạn thể hiện những câu chuyện cùng chất trữ tình khác nhau xoay quanh cây lá và con người Hà Nội.
+ Đoạn 1: Khoảnh khắc xuất hiện những dấu hiệu chuyển mùa ở Hà Nội từ xuân sang hạ.
+ Đoạn 2: Những hình ảnh của con người, cây cối và đất trời Hà Nội
+ Đoạn 3: Nét đặc trưng của cây cối – lá cây Hà Nội
+ Đoạn 4: Lá cây bàng đỏ và câu chuyện gắn liền với người em gái.
+ Đoạn 5: Hình ảnh cây lá thay đổi sau mỗi giai đoạn mưa, bão của năm.
+ Đoạn 6: Chiêm nghiệm của tác giả và những trăn trở về nét đẹp Hà Nội
- Từ bố cục văn bản, ta nhận thấy tác phẩm thuộc thể loại tản văn.
+ Chất trữ tình của tản văn và tùy bút là yếu tố được tạo từ vẻ đẹp của cảm xúc, suy nghĩ, vẻ đẹp của thiên nhiên tạo vật để tạo nên rung động thẩm mỹ cho người đọc.
+ Cái tôi trong tản văn, tùy bút là yếu tố thể hiện cảm xúc, suy nghĩ riêng của tác giả qua văn bản. Thông thường, có thể nhận biết cái tôi ấy qua các từ nhân xưng ngôi thứ nhất.
+ Ngôn ngữ tản văn, tùy bút thường tinh tế, sống động, mang hơi thể đời sống, giàu hình ảnh và chất trữ tình.
- Bố cục: 2 phần
+ Phần 1: Từ đầu đến “xôn xao lá cành”: Dấu hiệu thiên nhiên và sự bất ngờ của tác giả khi thời tiết giao mùa.
+ Phần 2: Tiếp đến “tự nhận rằng mình như thế”: Sự thay đổi của thiên nhiên và lòng người khi thời tiết giao mùa.
- Bố cục trên cho biết đặc điểm của thể loại: kết hợp yếu tố tự sự trữ tình và miêu tả thiên nhiên để bộc lộ tình cảm, ý nghĩa của tác giả.
Văn bản có bố cục gồm 3 phần:
- Phần mở đầu: Đoạn 1
- Phần thân bài: Từ Chín cây bồ đề.... đến bước chân người.
- Phần kết bài: Đoạn cuối cùng
Bố cục ấy đã thể hiện rõ nét tình cảm, ý nghĩ của tác giả về cảnh vật Hà Nội. Thể hiện rõ yếu tố tự sự trong tùy bút, tản văn.
Sau khi đọc 2
Câu 2 (trang 18, SGK Ngữ văn 11, tập 1):
Bạn hiểu như thế nào là “cõi lá”? Qua “cõi lá” ấy, tác giả đã phát hiện ra điều gì về mối liên hệ giữa cây, lá với con người?
Phương pháp giải:
Đọc lại đoạn văn và tìm ra giá trị nội dung về mối liên hệ giữa 3 đối tượng cần phân tích là cây, lá với con người trong đoạn văn nêu trên.
Lời giải chi tiết:
Cách 1
Trong tiết trời dịu mát ấy: “Những chiếc lá non đu đưa trong gió tưởng như có tiếng chuông chùa huyền hoặc vọng về từ cõi thanh cao u tịch, Những đứa trẻ tan trường ríu rít dưới gốc cây như những thiên thần bước ra từ lá, Nhiều người Hà Nội chẳng có việc gì cũng vòng xe qua đoạn phố đông mà chật chội, mà hỗn hào đi đứng này chỉ để ngắm nhìn một chút sắc lá ngọt ngào như mật chảy tháng giêng”. Không khí trong lành, cảnh vật vui tươi, con người rạng rỡ vui tươi, Hà Nội ơi! Hà Nội thật đẹp biết bao, làm cho ai đi xa cũng phải nhớ về. Trong khoảnh khắc tiết trời dịu ngọt ấy, tác giả nhớ về người em gái đi xa: “Cô em gái của tôi sống xa Tổ quốc đã hai chục năm có lẻ. Mỗi lần gọi điện về nó lại hỏi con đường ven Hồ Gươm mùa này lá đã rụng? Lạ thế! Mùa nào cũng hỏi như vậy” . Không chỉ cảnh vật, con người, mà những cây cổ thụ đã ở mảnh đất ấy hàng nghìn năm, chứng kiến bao nhiêu là điều đổi thay cũng khiến cho người ta nhớ về. Chúng cứ mãi ở đấy, đến mùa thì lại thay lá, những khoảnh khắc ấy tuy đơn sơ, nhưng lại khiến cho bao người con Hà Nội nơi xa quê phải nhớ về. Thèm lắm cảm giác được nhìn sự đổi thay của từng chiếc lá, từng hàng cây, ước chỉ nhỏ nhoi vậy thôi, nhưng biết bao giờ mới thực hiện được. Vài người đã nhận xét rằng, dường như những cây cổ thụ Hà Nội chẳng ưu ái con người lắm. Bằng chứng rất rõ ràng, in hằn lên cả thân cây “Những thân cây u sần máu cục đầy thương tích do con người gây nên?” Nhưng đối với tác giả điều đó chẳng có gì là bất ngờ cả, bởi chúng đã cùng người Hà Nội trải qua bao nhiêu gian khó, nếu “Những gốc sấu già Hà Nội lại nhẵn nhụi như những cây chò chỉ trên đường Hùng Vương?” Thì mới là một điều kì tích. Lang thang trên con đường vào mùa xuân ấy, tác giả cảm thấy gương mặt ai cũng vui mừng, phấn khởi đặc biệt là trẻ lại, hay phải chăng tác giả đang cảm thấy bản thân như vậy?: “Hay tự nhận rằng mình như thế?” Chính nhà văn cũng rất thắc mắc điều đó nhưng thông qua thắc mắc đó cũng đã khắc họa sâu sắc hơn mối quan hệ chặt chẽ giữa cây, lá và con người Hà Nội.
- Cõi lá: Nơi lá sinh trưởng, phát triển và thay đổi.
- Qua “cõi lá” ấy, tác giả đã phát hiện ra mối quan hệ khăng khít về mối liên hệ giữa cây, lá với con người. Thông qua sự thay đổi của vạn vật, cây lá, con người cũng phát hiện những thay đổi của đất trời từ đó lòng người cũng có những cảm nhận riêng.
Em hiểu cõi lá là lá rụng. Qua " cõi lá" ấy, tác giả đã phát hiện ra mùa thu quyến rũ từng bước chân người. Mối liên hệ giữa cây, lá với con người khi miên man trong cõi lá mùa Xuân thành phố thì gương mặt ai cũng như có phần trẻ lại.
Sau khi đọc 3
Câu 3 (trang 18, SGK Ngữ văn 11, tập 1):
Phân tích một vài đoạn văn có sự kết hợp giữa tự sự với trữ tình/nghị luận hoặc miêu tả thiên nhiên với miêu tả con người và làm rõ tác dụng của sự kết hợp ấy trong văn bản.
Phương pháp giải:
Đọc lại các đoạn văn để tìm ra sự kết hợp giữa tự sự với trữ tình/nghị luận hoặc miêu tả thiên nhiên – con người từ đó chắt lọc các hình ảnh cần phân tích trong đoạn văn.
Lời giải chi tiết:
Cách 1
Mở đầu tác phẩm, khung cảnh mùa xuân hiện lên, nhưng có vẻ xuân năm nay đến hơi chậm chăng?: “Bẽ bàng mùa xuân đến muộn. Khi cái nắng đã chao chát trên những lộc non báo hiệu mùa hè”. Mùa xuân tới khi những tia nắng đã soi rọi qua những mầm lộc non mới nhu. Lòng người ai cũng náo nức, rộn ràng và “Òa thức cùng với xôn xao lá cành”. Òa thức là một động từ được tác giả sử dụng khéo léo, gợi khung cảnh con người và thiên nhiên tỉnh dậy sau những ngày đông giá rét, chào đón một mùa xuân thật vui tươi và ấm áp. Sự kết hợp giữa chất tự sự và chất trữ tình đã tạo nên vẻ đẹp đầy chất suy tư của nét đẹp Hà Nội.
- Đoạn văn có sự kết hợp giữa tự sự với trữ tình, miêu tả thiên nhiên, miêu tả con người: “Những chiếc lá non đu đưa trong gió tưởng như có tiếng chuông chùa huyền hoặc vọng về từ cõi thanh cao u tịch. Những đứa trẻ tan trường ríu rít dưới gốc cây như những thiên thần bước ra từ lá. Nhiều người Hà nội chẳng có việc gì cũng vòng xe qua đoạn phố đông mà chật chội... này chỉ để ngắm nhìn một chút sắc lá ngọt ngào như mật chảy tháng Giêng”.
- Sự kết hợp ấy khiến cho đoạn văn trở nên sinh động, hài hòa, gần gũi và dễ dàng đi vào lòng người đọc.
Đoạn văn Những tưởng vô duyên .... bước chân người. Sự miêu tả thiên nhiên về ưu nhược điểm của cây xà cừ: ưu điểm về kích thước, mùa mưa bão mất công tỉa bớt cành phòng khi bị đổ..... kết hợp cùng với trữ tình: ngập cả lối đi những lá xanh chen lẫn lá vàng làm nên một mùa thu quyến rũ từng bước chân người cho thấy bức tranh sinh động rõ nét về cây xà cừ, hình ảnh mùa lá rụng đã tạo ra một khung cảnh mùa thu đẹp đẽ, quyến rũ lòng người.
Sau khi đọc 4
Câu 4 (trang 18, SGK Ngữ văn 11, tập 1):
Xác định chủ đề, đánh giá ý nghĩa thông điệp của văn bản.
Phương pháp giải:
Đọc lại đoạn văn để tìm ra chủ đề, từ đó rút ra ý nghĩa thông điệp trong đoạn văn nêu trên.
Lời giải chi tiết:
Cách 1
Chủ đề: Tình yêu của tác giả với mảnh đất cố đô Hà Nội.
Ý nghĩa thông điệp của văn bản: Đỗ Phấn- người con nặng tình với mảnh đất Hà Nội. Với bao tình cảm yêu thương và gắn bó, ông đã giữ gìn để rồi viết lên từng trang giấy. “Cõi lá” đã thể hiện rất rõ tình cảm của tác giả dành cho Hà Nội, đồng thời cũng để lại cho độc giả biết bao cảm xúc và niềm xao xuyến về một mảnh đất để thương để nhớ.
- Chủ đề của văn bản: Nói về vẻ đẹp thiên nhiên.
- Ý nghĩa thông điệp của văn bản: Truyền tải tình yêu thiên nhiên và sự hòa hợp giữa thiên nhiên và con người trong cuộc sống.
Văn bản được viết thể hiện sự đẹp đẽ của cõi lá, cảnh vật Hà Nội và sự thay đổi của con người vào cõi lá mùa xuân. Thông điệp của văn bản là cảnh vật đẹp đẽ có thể khiến con người trở nên thương nhớ, trẻ lại nhờ cảnh vật, thể hiện ý nghĩa cao cả về tác dụng của cảnh vật, của cõi lá những thứ đơn giản nhưng lại tác động đến con người.
Sau khi đọc 5
Câu 5 (trang 18, SGK Ngữ văn 11, tập 1):
Chỉ ra một vài biểu hiện của nét đẹp văn hóa được thể hiện trong văn bản.
Phương pháp giải:
Đọc lại đoạn văn để tìm ra biểu hiện của nét đẹp văn hóa cần phân tích trong đoạn văn nêu trên.
Lời giải chi tiết:
Cách 1
Những bút pháp nghệ thuật tài hoa, độc đáo cùng những màu sắc khác lạ qua việc khắc họa hình ảnh đời sống sinh hoạt của người dân Thủ đô chính là một trong những điểm nổi bật nhất trong hầu hết các tác phẩm của họa sĩ Đỗ Phấn. Những mẩu chuyện nhỏ về cảnh vật, về con người và nét văn hóa của riêng Hà Nội đã được Đỗ Phấn thủ thỉ nhẹ nhàng qua từng trang viết. Tưởng như những chi tiết vụn vặt, nhỏ bé và cũ kỹ ấy sẽ chẳng có ý nghĩa gì, nhưng thực tế, đối với Đỗ Phấn từ cái vòi nước công cộng đến cửa hiệu giặt là hay cái chuyện phơi quần áo, , đèn đường, hay cái nồi đất, nước giải khát, bún đậu mắm tôm … đều có thể trở thành chủ đề, trở thành nguồn cảm hứng dạt dào giúp cho nhà văn viết nên những câu chuyện Hà Nội thật đẹp, với biết bao cảm xúc lắng đọng qua từng trang giấy. Để Đỗ Phấn có thể thư thả mà tâm tình thủ thỉ với bạn đọc chuyện xưa tới chuyện nay, từ xa tới gần, từ hiện đại trở về quá khứ. Và những “lát cắt ký ức” ấy khi được nhìn một cách tổng thể, bao quát, rộng lớn lại khiến cho độc giả phải bất ngờ về một hình ảnh Hà Nội thời chưa xa, thật đẹp, thật điềm đạm và kín đáo biết bao.
Một vài biểu hiện của nét đẹp văn hóa được thể hiện trong văn bản là:
- “Nhiều người Hà nội chẳng có việc gì cũng vòng xe qua đoạn phố đông mà chật chội... này chỉ để ngắm nhìn một chút sắc lá ngọt ngào như mật chảy tháng Giêng”.
- “Cô em gái của tôi sống xa Tổ Quốc đã hai chục năm có lẻ. Mỗi lần gọi điện về, nó lại hỏi con đường ven Hồ Gươm mùa này lá đã rụng? Lạ thế! Mùa nào cũng hỏi như vậy […]”.
Nét đẹp văn hóa: Chín cây bồ đề trên đường Trần nhân Tông làm thành một khoảng trời trong veo màu thạch lựu. Những chiếc lá non đung đưa trong gió như có tiếng chuông chùa huyền hoặc vọng về từ cõi thanh tao u tịch. Nhiều người Hà Nội.... mật chảy tháng Giêng. Vòng đời của một chiếc lá bồ đề dù được mọc ra từ Hà Nội hay ở nới Phật tổ Thích Ca Mâu Ni; Lá của những cây sấu cổ thụ ở phía đường Đinh Tiên Hoàng.......
Sau khi đọc 6
Câu 6 (trang 18, SGK Ngữ văn 11, tập 1):
Qua việc đọc tản văn Cõi lá, bạn hãy nêu một số lưu ý khi đọc hiểu các văn bản thuộc thể loại này.
Phương pháp giải:
Đọc lại đoạn văn, từ đó rút ra các kinh nghiệm cá nhân khi đọc hiểu thể loại tản văn.
Lời giải chi tiết:
Cách 1
Khi đọc một văn bản tản văn, cần chú ý về cách đọc như sau:
- Tìm hiểu chất trữ tình, cái tôi của nhà văn thể hiện qua văn bản.
- Tìm hiểu ngôn ngữ của văn bản.
- Xác định chủ đề mà văn bản muốn gửi đến người đọc.
- Tìm những từ ngữ, hình ảnh thể hiện tình cảm, cảm xúc của người viết.
- Một số lưu ý khi đọc hiểu các văn bản tản văn thuộc thể loại này là:
+ Tìm hiểu chất trữ tình, cái tôi của tác giả thể hiện qua văn bản.
+ Tìm hiểu ngôn ngữ của văn bản.
+ Xác định chủ đề mà văn bản muốn gửi đến người đọc.
+ Tìm những từ ngữ, hình ảnh thể hiện tình cảm, cảm xúc của người viết.
Bài đọc