Soạn bài Con gà thờ

Tục thờ cúng tổ tiên là một phần quan trọng của văn hóa dân gian Việt Nam. Nó kết hợp ý thức về tổ tiên và tình cảm biết ơn, tưởng nhớ đối với cội nguồn, quá khứ. Dưới góc độ nghi lễ, thờ cúng là việc thực hành một loạt động tác như khấn, vái, quì, lạy của người gia trưởng, tộc trưởngThờ cúng tổ tiên thể hiện sự phản ánh hoang đường quyền hành của người gia trưởng và được thực hiện theo quy định của quan niệm, phong tục và tập quán của từng cộng đồng, dân tộc.

Tục thờ cúng thường gắn với

1. Lòng thành kính và tôn nghiêm:

- Thể hiện sự tôn trọng đối với các vị thần linh, tổ tiên, những người có công với đất nước, gia đình.

- Mong muốn được cầu phước, cầu an, bày tỏ lòng biết ơn và tưởng nhớ.

2. Lòng biết ơn:

- Tưởng nhớ đến công lao của những người đã khuất, những người có công với gia đình, đất nước.

- Biết ơn những gì họ đã hy sinh cho thế hệ sau.

3. Lòng tin vào thế giới tâm linh:

- Tin tưởng vào sự tồn tại của các vị thần linh, tổ tiên.

- Mong muốn được phù hộ, che chở trong cuộc sống.

- “Đáng lẽ”: Đây là một cụm từ chỉ sự mong đợi hoặc kỳ vọng. Nó ám chỉ rằng có một điều gì đó nên xảy ra, nhưng không thực sự đã xảy ra.

- “Cũng là bậc sướng”: Đây là phần thể hiện sự phân vân và suy ngẫm. Nó cho thấy rằng mặc dù không phải lúc nào chúng ta cảm thấy hạnh phúc, nhưng thực tế là có những khoảnh khắc đáng quý trong cuộc sống.

Trong tác phẩm “Con gà thờ” của Ngô Tất Tố, nhận định “đáng lẽ cũng là bậc sướng” phản ánh một thực tế xã hội nông thôn Việt Nam, nơi mà dù có điều kiện kinh tế khá giả nhưng vẫn phải chịu nhiều áp lực từ những tục lệ không còn phù hợp. 

Giúp người đọc hình dung đầy đủ thông tin về tục lệ lên lão, tăng tính chân thực hấp dẫn cho việc lên lão.

Việc cung cấp thông tin về tục lệ “lên lão” trong đoạn văn không chỉ giúp người đọc hiểu rõ hơn về bối cảnh và đời sống văn hóa của làng quê mà còn làm nổi bật được tính cách và quan điểm của nhân vật “ông chủ” - người vừa muốn tuân thủ truyền thống nhưng cũng không kém phần cầu kỳ và đua đòi.

Ông chủ quan tâm đối đãi với con gà còn hơn cả con người – mẹ của ông.

Các chi tiết trong đoạn văn thể hiện rõ sự mâu thuẫn trong cách đối xử của “ông chủ” với gà và với người. Mặc dù “ông chủ” có điều kiện kinh tế tốt nhưng lại quá chú trọng vào việc chuẩn bị con gà theo đúng tục lệ, thể hiện sự cầu kỳ và lòng tự trọng của bản thân trong mắt làng xóm. Điều này cũng phản ánh một phần văn hóa và xã hội nông thôn, nơi mà việc giữ gìn truyền thống và danh dự gia đình có thể chiếm ưu tiên hơn cả mối quan hệ giữa người với người.

Giúp cho thiên phóng sự chân thực và hấp dẫn hơn qua cách luộc gà độc đáo.

Việc tác giả mô tả chi tiết cách luộc gà không chỉ làm cho câu chuyện trở nên sinh động và hấp dẫn hơn mà còn nhấn mạnh sự chú trọng đến nghi lễ và hình thức bên ngoài, thay vì giá trị bên trong của con người và mối quan hệ giữa họ. Qua đó, Ngô Tất Tố đã phê phán những hủ tục lạc hậu và sự giả tạo trong xã hội, đồng thời thể hiện sự đồng cảm với những người dân làng phải chịu đựng những áp lực không cần thiết từ những tục lệ cũ kỹ. Đây là một trong những thông điệp mà tác giả muốn truyền tải qua tác phẩm của mình.

Dấu hiệu:

- Sự việc trong tục “lên lão" của một ngôi làng nọ, tục lệ này có liên quan đến tín ngưỡng của làng này. 

- Có số liệu xác thực về số cân nặng của con gà dùng để thờ cúng.

- Miêu tả hành động luộc gà rất độc đáo.

- Thủ pháp tâm lí và cách miêu tả cận cảnh.

Trong tác phẩm “Con gà thờ” của Ngô Tất Tố, các sự việc chính được thuật lại theo trình tự như sau:

1. Ông chủ nhà trọ chuẩn bị cho lễ “lên lão” với việc sửa soạn cỗ xôi và con gà thờ.

2. Mô tả chi tiết về việc chọn gà và quá trình chăm sóc gà của ông chủ.

3. Sự kiện ông chủ đem gà đi cúng và phản ứng của dân làng.

Một số ví dụ về lời miêu tả, lời kể, lời bàn luận - trữ tình của nhân vật “tôi” có thể kể đến như:

- Miêu tả: “Gà sống mã đỏ, chân vàng, vặt lông và luộc chín rồi, còn đủ bốn cân.”

- Bàn luận: “Người ta đua nhau tự tăng số cân ấy lên, ít nhất cũng là năm cân, nhiều thì có khi sáu cân, bảy cân…”

Cách kết hợp miêu tả với trần thuật trong văn bản giúp người đọc hình dung rõ nét về không gian và nhân vật, đồng thời cảm nhận được sâu sắc hơn về tâm trạng và suy nghĩ của nhân vật “tôi”.

- Ví dụ về lời miêu tả:

+ “Đôi gà mới lạ làm sao! Nó lớn bằng con chim câu và trọc lông lốc như đầu ông sư. Từ cổ đến đuôi toàn là thứ thịt đỏ hỏn, lơ thơ điểm ít sợi lông tơ. Mỗi con ở hai vút cánh, đều có hai cái lông cánh lớn bằng vảy ốc và cong vểnh lên như miếng cau khô để ngửa.”

+ “Đôi gà mỗi ngày mỗi thấy chóng lớn như thổi. Trong hơn một năm nó đã xù xù như hai con công. Lông đẹp, cánh đẹp, ống chân bóng nhoáng như ngà, tiếng háy ồ ồ như tiếng còi tàu thủy”.

+ …

- Ví dụ về lời kể:

+ “Ông ta luyện cám như luyện thuốc tễ và đem viên lại mỗi viên lớn độ bằng đầu ngón tay. Đến bữa, ông ấy ngậm nước trong miệng, rồi ôm con gà vào lòng, một tay vành hai mỏ gà, một tay ấn viên cám vào. Sau khi đã mớm cho nó hớp nước, ông ta sè sẽ lấy tay vuốt vào cổ nó, để cho viên cám từ từ trôi xuống dưới diều, mới lại bóp tiếp viên khác”

- Ví dụ về lời bàn luận:

+ “Ở thôn quê, như vậy cũng là tiên cách. Quan bất phiền, dân bất nhiễu, suốt năm lúc nào cũng ung dung.”

- Tác dụng của cách kết hợp miêu tả với trần thuật: giúp sự việc, câu chuyện được kể lại cụ thể hơn, người đọc có thể dễ dàng hình dung được sự lạ lùng của đôi gà cúng.

Hai ví dụ về chi tiết, sự kiện hiện thực và thái độ, đánh giá của người viết:

1. Chi tiết: Ông chủ chọn gà - Thái độ: Phê phán sự cầu kỳ không cần thiết.

2. Sự kiện: Dân làng đánh giá cao gà lớn - Đánh giá: Phản ánh sự hư danh và giả tạo trong xã hội.

- Ví dụ 1: “Mỗi con gà đó, từ cổ đến chân có thể cao đến gần hai thước, hai cánh của nó cũng phải đến hơn một thước, tôi không hiểu rằng luộc vào nồi nào cho vừa, nhưng vẫn yên lặng để xem họ làm ra sao.”

=> Thể hiện sự tò mò của tác giả về cách luộc gà để làm lễ “lão làng”.

-  Ví dụ 2: “Dùng tre làm cốt và dây quấn ngoài, họ buộc cho hai con gà ngỏng cổ, giương cánh, đứng trên mặt mâm. Rồi họ lấy những ruột non, ruột già và bộ dạ dày của nó chằng từ đầu mỏ quặt sang hai cánh, làm cho con gà thành ra cái hình con phượng ngậm bức cuốn thư. Cả đám xúm lại ngắm nghía, ai đấy đều cho là được”.

=> Thể hiện sự ngạc nhiên trước cảnh “tạo hình” biến gà thành phượng để chuẩn bị thao tác luộc gà.

Chủ đề chính của văn bản là sự phê phán những hủ tục lạc hậu và sự giả tạo trong xã hội nông thôn.

Cảm hứng chủ đạo là lòng trắc ẩn và sự đồng cảm với những người dân làng.

Thông điệp mà tác giả muốn truyền đạt là sự cần thiết của việc đổi mới và bỏ qua những tục lệ không còn phù hợp.

Tư tưởng: tiến bộ 

- Chủ đề: Lên án thủ tục lạc hậu “lên lão làng” của một làng quê Việt Nam.

- Cảm hứng chủ đạo: lên án thủ tục lạc hậu qua đó muốn phê phán 1 vài thành phần mê tín dị đoan, coi trọng con gà hơn cả tính mạng con người.

- Thông điệp: Tác giả đã lên án phê phán sâu sắc những thủ tục lạc hậu đã ăn sâu vào trong tiềm thức của người dân Việt Nam thưở xưa. Qua đó tác giả muốn gửi gắm những giá trị nhân văn sâu sắc.

Nghệ thuật viết phóng sự của Ngô Tất Tố thể hiện qua việc sử dụng ngôi kể thứ nhất, điểm nhìn từ nhân vật “tôi”, thủ pháp miêu tả sinh động và trần thuật chặt chẽ. Cách sắp xếp sự kiện chi tiết và ngôn ngữ giàu hình ảnh giúp văn bản thêm phần chân thực và hấp dẫn, qua đó hiệu quả trong việc thể hiện chủ đề, tư tưởng, thông điệp của văn bản.

Trong văn bản “Con gà thờ” tác giả Ngô Tất Tố đã vận dụng một cách khéo léo trong việc lựa chọn ngôi kể, điểm nhìn kết hợp với các thủ thuật miêu tả, trần thuật… để thể hiện chủ đề, tư tưởng của tác phẩm. Ngô Tất Tố đã tái hiện một bức tranh hoàn chỉnh về làng quê VN, nơi tồn tại những hủ tục lạc hậu và người dân tuân theo một cách thái quá, khó hiểu. Qua đó thể hiện ước nguyện muốn giải phóng người nông dân khỏi chế độ phong kiến và ý thức hệ phong kiến thối nát.

Trong “Con gà thờ” của Ngô Tất Tố, nhân vật ông chủ được khắc họa với những nét tính cách đặc trưng, phản ánh một bộ phận không nhỏ trong xã hội nông thôn Việt Nam thời bấy giờ. Ông chủ là người có điều kiện kinh tế khá giả, nhưng lại bị xiềng xích bởi những tục lệ lạc hậu, thể hiện qua việc chuẩn bị con gà thờ với nhiều cầu kỳ và tỉ mỉ đến mức quá mức cần thiết. Điều này không chỉ làm lộ rõ sự mâu thuẫn giữa việc giữ gìn truyền thống và cái tôi của bản thân, mà còn cho thấy sự chênh lệch giữa giá trị vật chất và tinh thần trong cách sống của ông. Nhân vật ông chủ cũng thể hiện sự đối lập giữa việc đối xử với con gà và với con người. Ông ta coi trọng con gà hơn cả mối quan hệ với những người xung quanh, phản ánh một thực trạng xã hội nơi hình thức và nghi lễ được đặt lên hàng đầu. Qua đó, Ngô Tất Tố đã phê phán một cách tinh tế những hủ tục và sự giả tạo, đồng thời bày tỏ sự đồng cảm với những người dân làng phải chịu đựng những áp lực từ những tục lệ không còn phù hợp với thời đại. Đoạn văn không chỉ là sự phản ánh về một nhân vật, mà còn là tiếng nói về một vấn đề xã hội sâu sắc, đáng để suy ngẫm.

Nhân vật ông chủ con gà thờ trong "Con gà thờ" không chỉ là một người nông dân mê tín mà còn là biểu tượng cho những người bị lệ thuộc vào hủ tục lạc hậu. Ông tin rằng việc thờ cúng con gà sẽ mang lại may mắn, nhưng lại bỏ qua việc chăm sóc mẹ mình, người đáng được ông hiếu thảo và quan tâm. Sự mù quáng và lệ thuộc này không chỉ khiến cuộc sống của ông trở nên vô nghĩa mà còn phản ánh một hiện thực đáng buồn về sự thống trị của hủ tục trong đời sống nông thôn. Ngô Tất Tố qua nhân vật này đã gửi gắm một thông điệp sâu sắc về việc cần phải nhìn nhận lại và loại bỏ những hủ tục lạc hậu để sống tốt đẹp hơn.