Soạn bài Hồn Trương Ba, da Hàng Thịt
Nội dung chính
| Qua đoạn trích vở kịch Hồn Trương Ba, da Hàng Thịt, Lưu Quang Vũ muốn gửi tới người đọc thông điệp: Được sống làm người quý giá thật, nhưng được sống đúng là mình, sống trọn vẹn với những giá trị mình muốn có và theo đuổi còn quý giá hơn. Sự sống chỉ thực sự có ý nghĩa khi con người được sống tự nhiên với sự hài hòa giữa thể xác và tâm hồn. |
Trước khi đọc
Trả lời Câu hỏi Trước khi đọc trang 102 SGK Văn 12 Kết nối tri thức
Hãy nhớ lại một tình huống mà bạn tự mâu thuẫn với chính mình. Khi ấy bạn đã cảm thấy ra sao? Chia sẻ về những trải nghiệm cụ thể đó.
Phương pháp giải:
Vận dụng tri thức cá nhân để thực hiện yêu cầu.
Lời giải chi tiết:
Cách 1
- Tình huống:
Em chuẩn bị đi dự tiệc. Em muốn mặc một cái gì đó đẹp và ấn tượng, nhưng em cũng muốn cảm thấy thoải mái. Em mâu thuẫn giữa việc mặc một chiếc váy bó sát với mặc một chiếc quần jean và áo thun
- Cảm xúc: lo lắng, bực bội
- Giải quyết: Em đã thử cả 2 bộ lên người và xin ý kiến từ những người xung quanh
- Tình huống: Lựa chọn giữa hai chiếc váy để đi dự bữa tiệc của khối, một chiếc có màu hồng - màu mà tôi yêu thích còn chiếc còn lại rất hợp với dáng của tôi.
- Cảm xúc: lúc đó tôi vô cùng phân vân, không biết nên lựa chọn chiếc nào.
- Cách giải quyết: tôi đã suy nghĩ và cân nhắc dựa trên tính phù hợp và thoải mái với 2 chiếc váy
Tình huống: Tôi phải đối mặt với việc lựa chọn giữa việc đi du học hay ở lại Việt Nam học.
Cảm xúc: Lúc ấy tôi cảm thấy bối rối, phân vân, nửa muốn nửa không.
Cách tôi giải quyết: tôi tham khảo ý kiến từ mọi người xung quanh và tự suy nghĩ lại về vấn đề này.
Trong khi đọc 1
Trả lời Câu hỏi 1 Trong khi đọc trang 102 SGK Văn 12 Kết nối tri thức
Hình dung về cảnh tượng được tái hiện trên sân khấu (ánh sáng, âm thanh, hình ảnh,...)
Phương pháp giải:
Vận dụng khả năng năng liên tưởng tưởng tượng để tái hiện các hình ảnh.
Lời giải chi tiết:
Cách 1
|
|
Chi tiết |
|
Ánh sáng |
+ Mở đầu: Ánh sáng mập mờ, u ám + Khi hồn Trương Ba nhập vào xác anh hàng thịt: Ánh sáng dần sáng rõ, nhưng vẫn có phần lạnh lẽo + Khi Trương Ba đối diện với các con: Ánh sáng thay đổi theo tâm trạng của Trương Ba + Kết thúc: Ánh sáng dần tối đi |
|
Âm thanh |
+ Tiếng đàn: Nhạc nền du dương, da diết + Tiếng chim hót: Văng vẳng đâu đây + Tiếng ồn ào: Từ khu chợ + Tiếng nức nở: Của các con Trương Ba khi họ nhận ra cha mình đã thay đổi. |
|
Hình ảnh |
+ Sân khấu: Phần bên trái: Bàn thờ gia tiên Phần bên phải: Khu chợ ồn ào, náo nhiệt |
|
Trang phục |
+ Trương Ba: Mặc bộ quần áo trắng của người đã khuất + Anh hàng thịt: Mặc bộ quần áo nâu sòng |
|
Biểu cảm khuôn mặt |
+ Trương Ba: Buồn bã, u uất, hối hận. + Các con Trương Ba: Ngạc nhiên, hoang mang |
- Ánh sáng:
+ Mở đầu: Ánh sáng mập mờ, u ám, tạo cảm giác bí ẩn, căng thẳng.
+ Khi hồn Trương Ba nhập vào xác anh hàng thịt: Ánh sáng dần sáng rõ, nhưng vẫn có phần lạnh lẽo, khác biệt với ánh sáng ấm áp khi hồn Trương Ba ở trong thân xác cũ.
+ Khi Trương Ba đối diện với các con: Ánh sáng thay đổi theo tâm trạng của Trương Ba, lúc bực bội, lúc hối hận, lúc lo lắng.
+ Kết thúc: Ánh sáng dần tối đi, thể hiện sự bi thương và bế tắc của Trương Ba.
- Âm thanh:
+ Tiếng đàn: Nhạc nền du dương, da diết, thể hiện tâm trạng buồn bã, u uất của Trương Ba.
+ Tiếng chim hót: Văng vẳng đâu đây, tạo cảm giác hoang vắng, cô đơn.
+ Tiếng ồn ào: Từ khu chợ, thể hiện sự náo nhiệt, ồn ào của cuộc sống trần tục.
+ Tiếng nức nở: Của các con Trương Ba khi họ nhận ra cha mình đã thay đổi.
- Hình ảnh:
+ Sân khấu được chia thành hai phần:
Phần bên trái: Bàn thờ gia tiên, tượng trưng cho truyền thống, đạo đức.
Phần bên phải: Khu chợ ồn ào, náo nhiệt, tượng trưng cho cuộc sống trần tục.
- Trang phục:
+ Trương Ba: Mặc bộ quần áo trắng của người đã khuất, thể hiện sự thanh tao, nho nhã.
+ Anh hàng thịt: Mặc bộ quần áo nâu sòng, thể hiện sự thô kệch, phàm tục.
- Biểu cảm khuôn mặt:
+ Trương Ba: Buồn bã, u uất, hối hận.
+ Các con Trương Ba: Ngạc nhiên, hoang mang, lo lắng.
Trong khi đọc 2
Trả lời Câu hỏi 2 Trong khi đọc trang 103 SGK Văn 12 Kết nối tri thức
Xác định giọng điệu và lập luận của các nhân vật Hồn Trương Ba, xác Hàng Thịt
Phương pháp giải:
Đọc kĩ văn bản, chú ý các chi tiết đối thoại của các nhân vật
Lời giải chi tiết:
Cách 1
|
|
Hồn Trương Ba |
Da hàng thịt |
|
Giọng điệu |
+ Lúc bi thương, đau khổ khi nhận ra mình đã chết và phải nhập vào xác người khác. + Lúc vui sướng, hạnh phúc khi được sống lại và gặp gỡ vợ con, bạn bè. + Lúc tức giận, phẫn nộ khi đối diện với những mâu thuẫn, xung đột nội tâm. + Lúc chua xót, hối hận khi nhận ra những sai lầm của bản thân trong quá khứ. |
+ Lúc thô lỗ, cục cằn khi mới gặp gỡ hồn Trương Ba. + Lúc vui vẻ, hồn nhiên khi dần dần quen với hồn Trương Ba và học được cách sống tốt đẹp hơn. + Lúc hối hận, ăn năn khi nhận ra những sai lầm của bản thân trong quá khứ.
|
|
Lập luận |
+ Sử dụng những lý lẽ nhẹ nhàng, thuyết phục để giải thích cho vợ con hiểu về hoàn cảnh của mình. + Sử dụng những lý lẽ sắc bén, đanh thép để phê phán những thói hư tật xấu của bản thân và của những người xung quanh. + Sử dụng những lý lẽ sâu sắc, giàu triết lý để suy ngẫm về ý nghĩa cuộc sống, về giá trị của tình yêu thương, lòng nhân ái. |
+ Sử dụng những lý lẽ dung dị, mộc mạc để thể hiện quan điểm sống của bản thân. + Sử dụng những lý lẽ thực tế, gần gũi với đời sống để phản bác những quan điểm sai lầm của hồn Trương Ba. + Sử dụng những lý lẽ chân thành, cảm động để bày tỏ lòng hối hận và mong muốn được sửa chữa sai lầm.
|
- Hồn Trương Ba: giọng điệu đau khổ, bối rối; cử chỉ điệu bộ đầy lúng túng; lời thoại thì ngắn, thái độ thì tự ti, đau khổ và khao khát muốn thoát khỏi cuộc sống như hiện tại.
- Xác hàng thịt: Giọng đắc thắng, đầy tự tin; thể hiện sức mạnh ghê gớm của mình và còn tỏ ra ghen với chính bản thân mình.
1. Hồn Trương Ba:
- Giọng đau khổ, bối rối: Hồn Trương Ba đang trải qua sự đau khổ và bất an. Giọng điệu của anh ta thể hiện sự lo lắng và khó khăn.
- Cử chỉ, điệu bộ lúng túng, khổ sở: Hồn Trương Ba tỏ ra lúng túng, không biết làm thế nào để thoát khỏi tình trạng hiện tại.
- Lời thoại ngắn, yếu ớt: Không có nhiều lời, chỉ nói những điều cần thiết.
- Tự ti, đau khổ vì không muốn sống như hiện tại: Hồn Trương Ba muốn tách ra khỏi xác anh hàng thịt.
- Muốn tách ra khỏi xác anh hàng thịt: Mong muốn được giải thoát khỏi thân thể hiện tại.
2. Xác hàng thịt:
- Giọng đắc thắng, tự tin: Xác hàng thịt tự tin và mạnh mẽ.
- Có tiếng nói, mạnh mẽ: Có khả năng nói chuyện và thể hiện sức mạnh.
- Thể hiện sức mạnh ghê gớm: Xác hàng thịt có khả năng sai khiến linh hồn của Hồn Trương Ba.
- Ghen với chính thân thể mình: Ghen tỵ với sức mạnh của thân xác.
Trong khi đọc 3
Trả lời Câu hỏi 3 Trong khi đọc trang 105 SGK Văn 12 Kết nối tri thức
Chú ý thái độ, tâm trạng của các nhân vật: vợ Trương Ba, cái Gái, người con dâu.
Phương pháp giải:
Đọc kĩ văn bản, tìm ra các chi tiết miêu tả các nhân vật.
Lời giải chi tiết:
Cách 1
* Vợ Trương Ba:
- Thái độ:
+ Ban đầu: Bàng hoàng, đau khổ khi biết chồng đã chết.
+ Sau đó: Lo lắng, nghi ngờ khi hồn Trương Ba nhập vào xác anh hàng thịt.
+ Dần dần: Thấu hiểu, thương cảm cho hoàn cảnh của chồng.
+ Cuối cùng: Quyết định tha thứ cho chồng và cùng nhau vun vén hạnh phúc gia đình.
- Tâm trạng:
+ Buồn bã, đau đớn: Khi biết chồng đã chết và phải chịu cảnh sinh ly tử biệt.
+ Lo lắng, hoang mang: Khi hồn Trương Ba nhập vào xác anh hàng thịt và có những hành động kỳ lạ.
+ Thương cảm, xót xa: Khi nhận ra những mâu thuẫn, xung đột nội tâm của chồng.
+ Hạnh phúc, hy vọng: Khi vợ chồng được đoàn tụ và cùng nhau hướng đến tương lai tốt đẹp hơn.
* Cái Gái:
- Thái độ:
+ Ban đầu: Tò mò, thích thú khi gặp gỡ hồn Trương Ba trong xác anh hàng thịt.
+ Sau đó: Dần dần nảy sinh tình cảm với hồn Trương Ba.
+ Cuối cùng: Quyết định hy sinh tình cảm của mình để vun vén hạnh phúc gia đình cho Trương Ba.
- Tâm trạng:
+ Vui vẻ, hồn nhiên: Khi gặp gỡ hồn Trương Ba và trò chuyện cùng anh.
+ Bối rối, lo lắng: Khi nhận ra mình đã nảy sinh tình cảm với hồn Trương Ba.
+ Buồn bã, đau khổ: Khi quyết định hy sinh tình cảm của mình để vun vén hạnh phúc gia đình cho Trương Ba.
+ Hy vọng, tin tưởng: Vào tương lai tươi sáng của Trương Ba và vợ con.
* Con dâu:
- Thái độ:
+ Hiếu thảo, kính trọng: Với cha chồng và mẹ chồng.
+ Thấu hiểu, thông cảm: Cho hoàn cảnh của cha chồng.
+ Chủ động, quyết đoán: Khi giải quyết những mâu thuẫn trong gia đình.
- Tâm trạng:
+ Lo lắng, buồn bã: Khi biết cha chồng đã chết và gia đình gặp nhiều khó khăn.
+ Thương cảm, xót xa: Khi nhận ra những mâu thuẫn, xung đột nội tâm của cha chồng.
+ Quyết tâm: Giữ gìn hạnh phúc gia đình và giúp đỡ cha mẹ vượt qua khó khăn.
|
Đối tượng |
Thái độ |
Tâm trạng |
|
Vợ Trương Ba |
+ Ban đầu: Bàng hoàng, đau khổ khi biết chồng đã chết. + Sau đó: Lo lắng, nghi ngờ khi hồn Trương Ba nhập vào xác anh hàng thịt. + Dần dần: Thấu hiểu, thương cảm cho hoàn cảnh của chồng. + Cuối cùng: Quyết định tha thứ cho chồng và cùng nhau vun vén hạnh phúc gia đình. |
+ Buồn bã, đau đớn: Khi biết chồng đã chết và phải chịu cảnh sinh ly tử biệt. + Lo lắng, hoang mang: Khi hồn Trương Ba nhập vào xác anh hàng thịt và có những hành động kỳ lạ. + Thương cảm, xót xa: Khi nhận ra những mâu thuẫn, xung đột nội tâm của chồng. + Hạnh phúc, hy vọng: Khi vợ chồng được đoàn tụ và cùng nhau hướng đến tương lai tốt đẹp hơn. |
|
Cái Gái |
+ Ban đầu: Tò mò, thích thú khi gặp gỡ hồn Trương Ba trong xác anh hàng thịt. + Sau đó: Dần dần nảy sinh tình cảm với hồn Trương Ba. + Cuối cùng: Quyết định hy sinh tình cảm của mình để vun vén hạnh phúc gia đình cho Trương Ba. |
+ Vui vẻ, hồn nhiên: Khi gặp gỡ hồn Trương Ba và trò chuyện cùng anh. + Bối rối, lo lắng: Khi nhận ra mình đã nảy sinh tình cảm với hồn Trương Ba. + Buồn bã, đau khổ: Khi quyết định hy sinh tình cảm của mình để vun vén hạnh phúc gia đình cho Trương Ba. + Hy vọng, tin tưởng: Vào tương lai tươi sáng của Trương Ba và vợ con. |
|
Người con dâu |
+ Hiếu thảo, kính trọng: Với cha chồng và mẹ chồng. + Thấu hiểu, thông cảm: Cho hoàn cảnh của cha chồng. + Chủ động, quyết đoán: Khi giải quyết những mâu thuẫn trong gia đình. |
+ Lo lắng, buồn bã: Khi biết cha chồng đã chết và gia đình gặp nhiều khó khăn. + Thương cảm, xót xa: Khi nhận ra những mâu thuẫn, xung đột nội tâm của cha chồng. + Quyết tâm: Giữ gìn hạnh phúc gia đình và giúp đỡ cha mẹ vượt qua khó khăn. |
Trong khi đọc 4
Trả lời Câu hỏi 4 Trong khi đọc trang 107 SGK Văn 12 Kết nối tri thức
Hình dung giọng điệu, hành động của nhân vật trên sân khấu.
Phương pháp giải:
Đọc kĩ văn bản, vận dụng khả năng liên tưởng tưởng tượng để thực hiện yêu cầu của đề bài.
Lời giải chi tiết:
* Hồn Trương Ba:
- Giọng điệu:
+ Lúc bi thương, đau khổ khi nhận ra mình đã chết và phải nhập vào xác người khác.
+ Lúc vui sướng, hạnh phúc khi được sống lại và gặp gỡ vợ con, bạn bè.
+ Lúc tức giận, phẫn nộ khi đối diện với những mâu thuẫn, xung đột nội tâm.
+ Lúc chua xót, hối hận khi nhận ra những sai lầm của bản thân trong quá khứ.
- Hành động:
+ Lúc run rẩy, lúng túng khi mới nhập vào xác anh hàng thịt.
+ Lúc vui vẻ, hớn hở khi được trò chuyện với vợ con, bạn bè.
+ Lúc tức giận, đập bàn đập ghế khi đối diện với những mâu thuẫn, xung đột nội tâm.
+ Lúc suy tư, trầm ngâm khi suy ngẫm về cuộc sống, về con người.
* Xác hàng thịt:
- Giọng điệu:
+ Lúc thô lỗ, cục cằn khi mới gặp gỡ hồn Trương Ba.
+ Lúc vui vẻ, hồn nhiên khi dần dần quen với hồn Trương Ba và học được cách sống tốt đẹp hơn.
+ Lúc hối hận, ăn năn khi nhận ra những sai lầm của bản thân trong quá khứ.
- Hành động:
+ Lúc thô lỗ, hung hăng khi đối xử với mọi người xung quanh.
+ Lúc vui vẻ, hồn nhiên khi được trò chuyện với hồn Trương Ba và học được những điều mới mẻ.
+ Lúc hối hận, ăn năn khi nhận ra những sai lầm của bản thân và cố gắng sửa chữa.
|
Nhân vật |
Giọng điệu |
Hành động |
|
Hồn Trương Ba |
- Khi đau buồn và tuyệt vọng nhận ra mình đã chết và phải sống trong thân xác của người khác. - Khi hân hoan và hạnh phúc được sống lại và gặp gỡ vợ con, bạn bè. - Khi phẫn nộ và tức giận đối diện với những mâu thuẫn và xung đột nội tâm. - Khi cảm thấy chua xót và hối hận về những sai lầm đã phạm phải trong quá khứ. |
- Khi run rẩy, lúng túng lúc mới nhập vào xác anh hàng thịt. - Khi vui vẻ, hớn hở trò chuyện cùng vợ con, bạn bè. - Khi tức giận, đập bàn đập ghế trước những mâu thuẫn và xung đột nội tâm. - Khi suy tư, trầm ngâm suy ngẫm về cuộc sống và con người. |
|
Xác Hàng Thịt |
- Ban đầu, thô lỗ và cục cằn khi mới gặp hồn Trương Ba. - Dần dần trở nên vui vẻ và hồn nhiên khi quen với hồn Trương Ba và học được cách sống tốt đẹp hơn. - Khi hối hận và ăn năn nhận ra những sai lầm của bản thân trong quá khứ. |
- Lúc thô lỗ, hung hăng khi đối xử với mọi người xung quanh. - Lúc vui vẻ, hồn nhiên khi được trò chuyện với hồn Trương Ba và học được những điều mới mẻ. - Lúc hối hận, ăn năn khi nhận ra những sai lầm của bản thân và cố gắng sửa chữa. |
1. Hồn Trương Ba:
- Giọng đau khổ, bối rối.
- Cử chỉ, điệu bộ lúng túng, khổ sở.
- Lời thoại ngắn, yếu ớt.
- Tự ti, đau khổ vì không muốn sống như hiện tại.
- Muốn tách ra khỏi xác anh hàng thịt.
2. Xác hàng thịt:
- Giọng đắc thắng, tự tin.
- Có tiếng nói, mạnh mẽ.
- Thể hiện sức mạnh ghê gớm.
- Sai khiến linh hồn của Hồn Trương Ba.
- Ghen với chính thân thể mình.
Trong cuộc đối thoại này, Hồn Trương Ba và Xác hàng thịt tranh luận về tình trạng của họ, với những lời lẽ thô bạo và đầy mâu thuẫn. Từ đó, tác giả tạo nên một bức tranh tâm lý phức tạp về con người và tình cảm trong vở kịch này.
Trong khi đọc 5
Trả lời Câu hỏi 5 Trong khi đọc trang 108 SGK Văn 12 Kết nối tri thức
Chú ý sự khác biệt trong các lí lẽ, lập luận của Hồn Trương Ba và Đế Thích.
Phương pháp giải:
Đọc kĩ văn bản chú ý lời nói và hành động của các nhân vật.
Lời giải chi tiết:
Cách 1
- Sự khác biệt:
+ Quan điểm về ý nghĩa cuộc sống: Hồn Trương Ba quan niệm sống là được sống đúng với bản thân, được hòa hợp cả về thể xác và tâm hồn, trong khi Đế Thích quan niệm sống là được tồn tại, được tiếp tục trải nghiệm cuộc sống.
+ Cách nhìn nhận giá trị của cuộc sống: Hồn Trương Ba trân trọng giá trị của cuộc sống hiện tại, muốn được sống trọn vẹn từng khoảnh khắc, trong khi Đế Thích nhìn nhận giá trị của cuộc sống một cách bao quát, trân trọng cả quá khứ, hiện tại và tương lai.
+ Cách giải quyết mâu thuẫn: Hồn Trương Ba muốn được trở lại đúng với con người của mình, trong khi Đế Thích muốn anh ta chấp nhận thực tế và tiếp tục sống trong cơ thể mới.
* Lí lẽ:
Với Hồn Trương Ba thì sống là được hòa hợp giữa thể xác và tâm hồn; còn với Đế Thích, chỉ cần đang tồn tại là đang sống.
* Lập luận:
Quan điểm về ý nghĩa của cuộc sống, cách nhìn nhận của cuộc sống đã tạo nên sự mâu thuẫn rất tự nhiên và cũng rất kịch tính cho tác phẩm.
Trong khi đọc 6
Trả lời Câu hỏi 6 Trong khi đọc trang 110 SGK Văn 12 Kết nối tri thức
Chú ý sự thay đổi trong giọng điệu, thái độ của Hồn Trương Ba
Phương pháp giải:
Đọc kĩ văn bản, chú ý những chi tiết thể hiện giọng điệu,thái độ của nhân vật.
Lời giải chi tiết:
Cách 1
|
Giai đoạn |
Nội dung |
Đặc điểm |
|
1 |
Sau khi chết và nhập vào xác anh Hàng Thịt |
+ Giọng điệu: Bàng hoàng, lo lắng, sợ hãi, hoang mang. + Thái độ: Bị động, chưa quen với hoàn cảnh mới, có những hành động, lời nói kỳ quặc. |
|
2 |
Gặp gỡ vợ con, bạn bè |
+ Giọng điệu: Vui sướng, hạnh phúc, xúc động. + Thái độ: Thể hiện tình yêu thương, sự quan tâm đối với vợ con, bạn bè. + Bắt đầu có những suy nghĩ về cuộc sống, về bản thân. |
|
3 |
Đối diện với những mâu thuẫn, xung đột nội tâm |
+ Giọng điệu: Buồn bã, đau khổ, giằng xé, mâu thuẫn. + Thái độ: Hối hận về những sai lầm trong quá khứ, tự trách bản thân. + Có những hành động tiêu cực như say rượu, đánh bạc. |
|
4 |
Nhận ra ý nghĩa cuộc sống, quyết tâm sửa chữa sai lầm |
+ Giọng điệu: Chững chạc, quyết tâm, có trách nhiệm. + Thái độ: Thay đổi cách nhìn nhận cuộc sống, hướng đến những điều tốt đẹp. + Có những hành động tích cực như giúp đỡ mọi người, làm việc thiện. |
- Giai đoạn 1: Sau khi chết và nhập vào xác anh Hàng Thịt
+ Giọng điệu: Bàng hoàng, lo lắng, sợ hãi, hoang mang.
+ Thái độ: Bị động, chưa quen với hoàn cảnh mới
- Giai đoạn 2: Gặp gỡ vợ con, bạn bè
+ Giọng điệu: Vui sướng, hạnh phúc, xúc động.
+Thái độ: Thể hiện tình yêu thương, sự quan tâm đối với vợ con, bạn bè.
- Giai đoạn 3: Đối diện với những mâu thuẫn, xung đột nội tâm
+ Giọng điệu: Buồn bã, đau khổ, giằng xé, mâu thuẫn.
+ Thái độ: Hối hận về những sai lầm trong quá khứ, tự trách bản thân.
- Giai đoạn 4: Nhận ra ý nghĩa cuộc sống, quyết tâm sửa chữa sai lầm
+ Giọng điệu: Chững chạc, quyết tâm, có trách nhiệm.
+ Thái độ: Thay đổi cách nhìn nhận cuộc sống, hướng đến những điều tốt đẹp.
Trong khi đọc 7
Trả lời Câu hỏi 7 Trong khi đọc trang 112 SGK Văn 12 Kết nối tri thức
Hình dung cảnh tượng được miêu tả trong đoạn kết của vở kịch
Phương pháp giải:
Đọc kĩ đoạn kết vận dụng khả năng liên tưởng tưởng tượng để thực hiện yêu cầu của đề bài.
Lời giải chi tiết:
Cách 1
- Kết thúc vở kịch, Trương Ba Chết, nhưng hồn ông vẫn còn đó “giữa màu xanh cây vườn, Trương Ba chập chờn xuất hiện”, và ông đã nói với vợ mình những lời tâm huyết, hàm chứa ý nghĩa “ Tôi đây bà ạ. Tôi ở liền ngay bên bà đây, ngay trên bậc cửa nhà ta…Không phải mượn thân ai cả, tôi vẫn ở đây, trong vườn cây nhà ta, trong những điều tốt lành của cuộc đời, trong mỗi trái cây cái Gái nâng niu…”.
- Cu Tị sống lại và đang cùng ngồi với cái Gái trong khu vườn. Cái Gái “Lấy hạt na vùi xuống đất…”cho nó mọc thành cây mới. Ông nội tớ bảo thế. Những cây sẽ nối nhau mà khôn lớn.Mãi mãi…”
- Khu vườn của Trương Ba:
+ Trương Ba hóa thân vào những hình ảnh quen thuộc trong gia đình: ánh lửa bà nấu cơm, con dao bà giẫy cỏ, cầu ao bà vo gạo, và trong mỗi trái cây mà cái Gái nâng niu.
+ Cảnh này tượng trưng cho sự sống mới và kết nối với quá khứ.
- Cu Tị sống lại:
+ Cu Tị ôm chầm lấy mẹ, chị Lụa cuống quít vuốt ve con.
+ Sự ra đi của Trương Ba đã mang lại sự sống mới cho Cu Tị.
+ Chị Lụa đau đơn tột cùng, tưởng chừng như sắp mất đứa con yêu dấu, nhưng nay nó trở về khỏe mạnh và vui cười bên cạnh
1. Khu vườn của Trương Ba:
- Trương Ba hóa thân vào những hình ảnh quen thuộc trong gia đình.
- Ánh lửa bà nấu cơm, con dao bà giẫy cỏ, cầu ao bà vo gạo, và trong mỗi trái cây, cái Gái nâng niu.
- Cảnh này tượng trưng cho sự sống mới và kết nối với quá khứ.
2. Cu Tị sống lại:
- Cu Tị đang ôm chầm lấy mẹ, chị Lụa cuống quít vuốt ve con.
- Sự ra đi của Trương Ba đã mang lại sự sống mới cho Cu Tị.
- Chị Lụa đớn đau tột độ, tưởng chừng như sắp tuột mất đứa con yêu dấu khỏi tay mình, nhưng nay nó lại trở về khỏe mạnh và vui cười quấn quýt ngay cạnh bên.
* Đoạn kết này tạo nên một hình ảnh đẹp và đầy ý nghĩa về sự sống, tình thân, và kết nối giữa thế hệ.
Sau khi đọc 1
Trả lời Câu hỏi 1 Sau khi đọc trang 113 SGK Văn 12 Kết nối tri thức
Tóm tắt các sự kiện chính trong từng lớp kịch. Nêu nhận xét về diễn biến của các sự kiện đó
Phương pháp giải:
Đọc kĩ văn bản, vận dụng khả năng tổng hợp kiến thức để thực hiện yêu cầu.
Lời giải chi tiết:
Cách 1
Có nhiều cách chia, dưới đây là một số gợi ý:
+ Lớp 1: Xác Hàng Thịt cố gắng thuyết phục Hồn Trương Ba về sức mạnh ghê gớm của mình và khuyên Hồn Trương Ba sống hoà hợp với thể xác. Hồn Trương Ba tỏ ra khinh bỉ, kiên quyết phủ định và muốn bảo vệ sự nguyên vẹn, cao khiết, thẳng thắn của mình.
+ Lớp 2: Vợ Trương Ba muốn ra đi vì nhận ra chồng mình đã đổi khác. Trương Ba vô cùng đau khổ.
+ Lớp 3: Cái Gái không thừa nhận Hồn Trương Ba là ông nội của mình, tỏ ra căm ghét và xua đuổi Trương Ba. Trương Ba vô cùng đau khổ.
+ Lớp 4: Chị con dâu tuy tỏ ra thương cảm cho tình cảnh của Hồn Trương Ba, nhưng thủ nhận ông đã không còn là Trương Ba ngày xưa. Trương Ba vô cùng đau khổ.
+ Lớp 5: Hồn Trương Ba đề nghị Đế Thích được thoát khỏi thân xác của hàng thịt. Đế Thích đề nghị Hồn Trương Ba nhập vào thể xác của cu Tị, nhưng Hồn Trương Ba không chịu, quyết định lựa chọn cái chết và trả lại thân xác cho hàng thịt.
|
Lớp kịch |
Sự kiện |
Nhận xét |
|
Lớp kịch 1 |
Hồn Trương Ba được sống lại ở xác Hàng Thịt |
- Diễn biến bất ngờ, mở ra nút thắt cho vở kịch - Tạo sự tò mò cho người đọc |
|
Lớp kịch 2 |
Hồn Trương Ba gặp lại những người thân |
- Nội tâm nhân vật giằng xé => thể hiện sự bất hòa giữa hồn và xác. - Tạo mâu thuẫn cho vở kịch |
|
Lớp kịch 3 |
Hồn Trương Ba gặp lại Đế Thích |
- Đẩy bi kịch lên cao trào nhất. - Thể hiện tư tưởng của tác giả |
|
Lớp kịch 4 |
Hồn Trương Ba về đúng nơi nên thuộc về |
- Cái kết bất ngờ cho người đọc - Mở ra nhiều suy nghĩ về cuộc sống |
Tóm tắt và nhận xét diễn biến các sự kiện:
Lớp kịch 1:
- Sự kiện: Hồn Trương Ba được sống lại trong thân xác anh hàng thịt Cu Tị.
- Nhận xét:
+ Diễn biến bất ngờ, mở ra nút thắt cho vở kịch.
+ Tạo sự tò mò, hấp dẫn cho người xem.
- Lớp kịch 2:
- Sự kiện: Hồn Trương Ba gặp gỡ gia đình, thể hiện sự bất hòa giữa hồn và xác.
- Nhận xét:
+ Diễn biến thể hiện bi kịch nội tâm của nhân vật.
+ Tạo sự mâu thuẫn, xung đột cho vở kịch.
Lớp kịch 3:
- Sự kiện: Hồn Trương Ba gặp Đế Thích, bày tỏ mong muốn được trả lại kiếp người.
- Nhận xét:
+ Diễn biến đẩy bi kịch lên cao trào.
+ Thể hiện tư tưởng của tác giả về giá trị con người.
Lớp kịch 4:
- Sự kiện: Hồn Trương Ba trở về với cõi chết, xác anh hàng thịt cũng chết theo.
- Nhận xét:
+ Diễn biến tạo sự bất ngờ, day dứt cho người xem.
+ Mở ra nhiều suy ngẫm về ý nghĩa cuộc sống.
Nhận xét chung:
- Diễn biến các sự kiện logic, chặt chẽ, dẫn dắt người xem đi từ bất ngờ này đến bất ngờ khác.
- Tạo sự mâu thuẫn, xung đột gay gắt, đẩy bi kịch lên cao trào.
Sau khi đọc 2
Trả lời Câu hỏi 2 Sau khi đọc trang 113 SGK Văn 12 Kết nối tri thức
Xác định xung đột chính trong đoạn trích. Qua xung đột đó, Lưu Quang Vũ làm nổi bật bi kịch gì của con người?
Phương pháp giải:
Đọc kĩ văn bản, chú ý các xung đột có trong văn bản, sử dụng cảm nhận của bản thân để nêu lên tác dụng của các bi kịch đó.
Lời giải chi tiết:
Cách 1
- Xung đột chính trong đoạn trích "Hồn Trương Ba, da hàng thịt" là mâu thuẫn nội tâm của nhân vật Trương Ba khi linh hồn thanh cao của ông bị nhốt vào thân xác thô lỗ của anh hàng thịt.
- Bi kịch của con người được làm nổi bật qua xung đột này:
+ Bi kịch đánh mất bản thân: Trương Ba bị giằng xé giữa hai bản ngã: bản ngã thanh cao của linh hồn và bản ngã thô lỗ của thể xác. Ông không thể hòa nhập với chính mình, dẫn đến sự giày vò, dằn vặt nội tâm.
+ Bi kịch bị tha hóa: Trương Ba dần bị tha hóa bởi những bản năng thấp hèn của anh hàng thịt. Ông suýt ngã vào những ham muốn vật chất, đánh mất phẩm giá của một con người.
+ Bi kịch cô đơn: Trương Ba bị cô lập bởi chính những người thân yêu nhất. Ông không thể chia sẻ nỗi đau khổ của mình với ai, càng thêm chìm đắm trong bi kịch.
- Xung đột chính: Sự giằng xé giữa tâm hồn và thể xác
- Bi kịch của con người được Lưu Quang Vũ gửi gắm: bị kịch của con người khi đánh mất giá trị của bản thân, bi kịch cô đơn
Xung đột chính:
- Xung đột giữa hồn và xác trong con người Trương Ba.
- Xung đột giữa quan niệm sống coi trọng giá trị tinh thần và đề cao giá trị vật chất.
Bi kịch:
- Bi kịch của con người khi phải sống trong sự bất hòa giữa hồn và xác.
- Bi kịch của con người khi đánh mất bản thân, giá trị tinh thần.
- Bi kịch cô đơn
Sau khi đọc 3
Trả lời Câu hỏi 3 Sau khi đọc trang 113 SGK Văn 12 Kết nối tri thức
Qua những lời thoại và hành động của Hồn Trương Ba được thể hiện trong đoạn trích, bạn có nhận xét gì về tính cách nhân vật này?
Phương pháp giải:
Vận dụng khả năng phân tích để thực hiện yêu cầu của đề bài.
Lời giải chi tiết:
Cách 1
Trong cuộc đối thoại này, Hồn Trương Ba chiến đấu với những ham muốn bản năng của thân xác hàng thịt. Sau một thời gian, hồn Trương Ba cũng bị dần hòa nhập vào thế giới vật chất, làm cho gia đình anh trở nên rạn nứt và đau buồn. Trương Ba quyết định thắp nhang và kêu gọi Đế Thích để quyết định rời bỏ thân xác của mình.
Hồn Trương Ba là một nhân vật có nội tâm sâu sắc, luôn đấu tranh để bảo vệ những giá trị tinh thần của mình. Trong cuộc đối thoại với thân xác hàng thịt, Hồn Trương Ba thể hiện sự kháng cự trước những ham muốn bản năng của thể xác. Tuy nhiên, dần dần, anh cũng bị cuốn vào thế giới vật chất, dẫn đến sự rạn nứt trong gia đình và những nỗi đau mà anh gây ra cho những người thân yêu.
Hồn Trương Ba là người trung thực, nhân hậu, yêu thương gia đình và trân trọng giá trị tinh thần. Tuy nhiên, khi sống trong thân xác anh hàng thịt, ông phải đấu tranh nội tâm mạnh mẽ để giữ gìn phẩm giá và bản chất tốt đẹp của mình.
Sau khi đọc 4
Trả lời Câu hỏi 4 Sau khi đọc trang 113 SGK Văn 12 Kết nối tri thức
Nhận xét về kết thúc của vở kịch. Theo bạn, đó có phải là một kết thúc bi kịch không? Vì sao?
Phương pháp giải:
Đọc kĩ phần kết thúc, vận dụng tri thức cá nhân để thực hiện yêu cầu của đề bài.
Lời giải chi tiết:
Cách 1
Đây không phải là kết thúc bi kịch
- Bởi việc lựa chọn cái chết của Hồn Trương Ba đã chấm dứt nỗi đau khổ của nhân vật khi phải chung sống với Xác Hàng Thịt, khiến cho nhân vật được sống là chính mình.
- Mặt khác, sự sống lại của Hồn Trương Ba giữa màu xanh của cây vườn, trong tình yêu thương của gia đình và hình ảnh những hạt na được cái Gái vùi xuống đất để mọc lên thành những cây xanh gửi gắm niềm tin, niềm hi vọng về một thế giới tốt đẹp hơn, khiến cho vở kịch mang đậm màu sắc lãng mạn.
- Nhận xét về kết thúc của vở kịch: đây là kết thúc mở, khiến cho người đọc không có lời giải rõ ràng về ý nghĩa nhưng lại mở ra nhiều ý nghĩa cho cuộc sống.
- Theo tôi đó là một kết thúc không bi kịch. Vì cuối cùng Trương Ba vẫn có thể sống đúng với bản thân, giá trị tinh thần không bị tha hóa bởi thể xác.
Nhận xét về kết thúc:
- Kết thúc mở: Không có lời giải cho bi kịch.
- Mở ra nhiều suy ngẫm về ý nghĩa cuộc sống.
- Có thể coi là một kết thúc không bi kịch: Vì cuối cùng Trương Ba vẫn có thể sống đúng với bản thân, giá trị tinh thần không bị tha hóa bởi thể xác.
Sau khi đọc 5
Trả lời Câu hỏi 5 Sau khi đọc trang 113 SGK Văn 12 Kết nối tri thức
Lớp kịch “Cuộc đối thoại giữa Hồn và Xác” cho biết điều gì về các mặt xung đột trong mỗi con người? Bạn cảm nhận như thế nào về ý nghĩa triết lí của lớp kịch này?
Phương pháp giải:
Vận dụng khả năng phân tích và tri thức Ngữ văn để thực hiện yêu cầu của đề bài.
Lời giải chi tiết:
Cách 1
- Lớp kịch “Cuộc đối thoại giữa Hồn và Xác” cho biết sự giằng xé luôn tồn tại trong mỗi con người, nó như là mặt thiện và mặt ác của mỗi người đòi hỏi cần phải có bản lĩnh để đè nén lại mặt ác bên trong.
- Triết lí này như một tấm gương muốn mỗi người chúng ta tự soi lại, để hiểu rõ bản chất của chính mình để từ đó có cách sống, lối suy nghĩ đúng đắn.
– Lớp kịch “Cuộc đối thoại giữa Hồn và Xác” thể hiện rõ sự xung đột nội tâm trong mỗi con người, giữa những giá trị tinh thần (Hồn) và những ham muốn vật chất (Xác). Cuộc đối thoại này phản ánh sự giằng xé liên tục giữa lương tâm và dục vọng, giữa cái thiện và cái ác. Để giữ vững bản chất thiện lương, con người cần có bản lĩnh vượt qua cám dỗ và kiểm soát những phần tối bên trong mình.
– Ý nghĩa triết lý: Lớp kịch này như một tấm gương soi rọi nội tâm mỗi người, giúp chúng ta nhìn thẳng vào bản chất của mình. Qua đó, chúng ta nhận ra tầm quan trọng của việc sống đúng đắn, hài hòa giữa tâm hồn và thể xác, đồng thời không ngừng rèn luyện bản lĩnh để làm chủ những cám dỗ và thử thách trong cuộc sống.
Sau khi đọc 6
Trả lời Câu hỏi 6 Sau khi đọc trang 113 SGK Văn 12 Kết nối tri thức
Trong đoạn trích, Hồn Trương Ba cho rằng thể xác không có tiếng nói, không có ý nghĩa gì hết, nhưng Xác Hàng Thịt lại cho rằng thể xác có sức mạnh ghê gớm, lắm khi lấn át cả linh hồn. Trình bày ý kiến của bạn về các quan điểm đó.
Phương pháp giải:
Vận dụng khả năng phân tích và tri thức Ngữ văn để thực hiện yêu cầu của đề bài.
Lời giải chi tiết:
Cách 1
- Phân tích quan điểm về thể xác:
+ Hồn Trương Ba: Thể xác không có tiếng nói, không có ý nghĩa gì hết.
+ Xác Hàng Thịt: Thể xác có sức mạnh ghê gớm, lắm khi lấn át cả linh hồn.
- Ý kiến của bản thân:
+ Cả hai quan điểm đều có phần đúng.
+ Thể xác và linh hồn là hai phần không thể tách rời, hòa quyện với nhau.
+ Để có một cuộc sống trọn vẹn, cần phải duy trì sự cân bằng, hài hòa giữa hai yếu tố này.
– Trong đoạn trích “Hồn Trương Ba, da hàng thịt”, Lưu Quang Vũ khắc họa cuộc tranh luận giữa Hồn Trương Ba và Xác Hàng Thịt về vai trò của thể xác. Hai nhân vật có quan điểm đối lập:
+ Hồn Trương Ba cho rằng thể xác không có tiếng nói và không có ý nghĩa gì: Ông chỉ coi trọng linh hồn, phần cốt lõi của con người chứa đựng đạo đức, tư tưởng. Đối với ông, thể xác chỉ là vỏ bọc, không có khả năng suy nghĩ hay cảm nhận.
+ Xác Hàng Thịt cho rằng thể xác có sức mạnh ghê gớm và đôi khi lấn át linh hồn: Ông nhấn mạnh rằng thể xác là nguồn gốc của các ham muốn và bản năng, có ảnh hưởng lớn đến suy nghĩ, hành động của con người.
– Ý kiến của tôi:
+ Cả hai quan điểm đều có phần đúng. Thể xác đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống, giúp con người thực hiện các hoạt động, và biểu hiện cảm xúc, trạng thái. Linh hồn, ngược lại, là yếu tố cốt lõi quyết định giá trị đạo đức, nhân cách và suy nghĩ của con người.
+ Linh hồn và thể xác không thể tách rời: Con người là một chỉnh thể, cần cả linh hồn và thể xác để tồn tại và phát triển toàn diện. Khi thiếu một trong hai, con người không còn hoàn thiện.
Sau khi đọc 7
Trả lời Câu hỏi 7 Sau khi đọc trang 113 SGK Văn 12 Kết nối tri thức
Văn bản Hồn Trương Ba, da hàng thịt của Lưu Quang Vũ gợi cho bạn suy nghĩ gì về ý nghĩa cuộc sống? Theo bạn, thế nào là một cuộc sống thực sự có ý nghĩa?
Phương pháp giải:
Đọc kĩ văn bản, từ nội dung rút ra ý nghĩa, bài học cuộc sống
Lời giải chi tiết:
Suy nghĩ về cuộc sống: Cuộc sống có ý nghĩa chính là được sống đúng với bản thân, giá trị tinh thần; hãy sống có ý với xã hội và người khác.
Suy nghĩ về ý nghĩa cuộc sống:
+ Cuộc sống thực sự có ý nghĩa:
-
Được sống đúng với bản thân, giá trị tinh thần.
-
Sống có ích cho xã hội, cho người khác.
+ Vở kịch "Hồn Trương Ba, da hàng thịt" là bài học sâu sắc về ý nghĩa cuộc sống.
Kết nối đọc viết
Trả lời Câu hỏi Kết nối đọc viết trang 113 SGK Văn 12 Kết nối tri thức
Nếu bạn là Hồn Trương Ba trong trích đoạn kịch, bạn có lựa chọn giống như nhân vật hay không? Vì sao? Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) trình bày suy nghĩ của bạn về vấn để này.
Phương pháp giải:
Dựa vào phần phân tích ở trên
Dựa vào kĩ năng viết đoạn văn đã học
Lời giải chi tiết:
Cách 1
Nếu tôi là Hồn Trương Ba, tôi sẽ không lựa chọn giống như nhân vật trong đoạn kịch. Lý do cho lựa chọn này là khao khát được sống: Mặc dù linh hồn tôi bị nhốt vào thân xác thô lỗ của anh hàng thịt, nhưng tôi vẫn khao khát được sống, được trải nghiệm những cảm xúc và niềm vui của cuộc sống. Tôi muốn được nhìn thấy vợ con, bạn bè, được tiếp tục cống hiến cho xã hội. Niềm tin vào bản thân: Tôi tin tưởng rằng mình có thể chiến thắng những cám dỗ, bản năng thấp hèn của anh hàng thịt. Tôi sẽ rèn luyện bản thân, giữ gìn phẩm chất cao đẹp của một người nông dân chất phác, hiền lành. Trách nhiệm với gia đình: Tôi là trụ cột của gia đình, là người chồng, người cha mà vợ con đang trông mong. Nếu tôi ra đi, họ sẽ phải chịu đựng nhiều đau khổ. Mong muốn sửa chữa sai lầm: Trong quá khứ, tôi đã mắc một số sai lầm. Nếu được sống lại, tôi sẽ sửa chữa những sai lầm đó và sống một cuộc đời tốt đẹp hơn. Chắc chắn, sống trong thân xác của anh hàng thịt sẽ là một thử thách vô cùng lớn đối với tôi. Tuy nhiên, tôi tin rằng với bản lĩnh và ý chí của mình, tôi có thể vượt qua mọi khó khăn và sống một cuộc đời ý nghĩa.
Nếu tôi là Hồn Trương Ba trong đoạn kịch, tôi sẽ không chọn con đường giống như nhân vật. Quyết định từ bỏ thân xác và trở về cõi chết của Trương Ba phản ánh sự bất hòa, mâu thuẫn giữa hồn và xác. Ông cảm thấy chán nản, tuyệt vọng vì không thể sống đúng với bản thân, giá trị tinh thần bị mất đi do sự tha hóa của thể xác. Tuy nhiên, tôi tin rằng con người là một thể thống nhất, bao gồm cả hồn và xác. Hai yếu tố này có khác biệt nhưng lại hỗ trợ, bổ sung cho nhau. Thể xác là ngôi nhà của linh hồn, cho phép con người tương tác với thế giới bên ngoài. Linh hồn là bản chất, quyết định giá trị và phẩm chất của mỗi người. Thay vì từ bỏ thể xác, tôi sẽ tìm cách hòa hợp, để hồn và xác cùng tồn tại một cách hài hòa. Tôi sẽ rèn luyện ý chí, bản lĩnh để không bị đánh mất bởi cám dỗ vật chất và sử dụng trí tuệ, tâm hồn để bồi dưỡng thể xác, làm cho nó trở nên đẹp đẽ, cao quý hơn. Tôi tin rằng con người có thể sống hạnh phúc ngay cả khi đối mặt với khó khăn, thử thách, với ý chí kiên định, tâm hồn cao đẹp và niềm tin vào cuộc sống.
Nếu tôi là Hồn Trương Ba, tôi sẽ không lựa chọn giống như nhân vật. Việc lựa chọn từ bỏ thân xác và trở về cõi chết của Trương Ba xuất phát từ sự bất hòa, mâu thuẫn gay gắt giữa hồn và xác. Ông cảm thấy chán nản, tuyệt vọng vì không thể sống đúng với bản thân, giá trị tinh thần bị tha hóa bởi thể xác thô tục. Tuy nhiên, tôi cho rằng, con người là một chỉnh thể thống nhất, bao gồm cả hồn và xác. Hai yếu tố này tuy có những khác biệt nhất định, nhưng lại có mối liên hệ mật thiết, hỗ trợ và bổ sung cho nhau. Thể xác là vật chất, là "ngôi nhà" để linh hồn trú ngụ. Nhờ có thể xác, con người mới có thể thực hiện các hoạt động, tương tác với thế giới bên ngoài. Linh hồn là tinh thần, là bản chất bên trong của con người. Nó quyết định giá trị, nhân cách và phẩm chất của mỗi người. Vì vậy, thay vì lựa chọn từ bỏ thể xác, tôi sẽ cố gắng tìm cách dung hòa, để hồn và xác có thể cùng tồn tại một cách hài hòa. Tôi sẽ rèn luyện ý chí, bản lĩnh để không bị tha hóa bởi những cám dỗ vật chất. Đồng thời, tôi sẽ sử dụng trí tuệ, tâm hồn để thanh lọc, bồi dưỡng cho thể xác, khiến nó trở nên đẹp đẽ, cao quý hơn.