Soạn bài Thực hành đọc hiểu Tình ca ban mai
Video hướng dẫn giải
Trước khi đọc 1
Câu 1 (trang 42, SGK Ngữ Văn 11, tập hai):
Đọc trước bài thơ Tình ca ban mai và tìm hiểu thêm thông tin về nhà thơ Chế Lan Viên.
Phương pháp giải:
Chú ý lựa chọn thông tin phù hợp, phục vụ cho việc đọc hiểu.
Lời giải chi tiết:
+ Nhà thơ Chế Lan Viên tên thật là Phan Ngọc Hoan, sinh năm 1920, tại Cam Lộ, Quảng Trị. Ông bắt đầu làm thơ từ năm 12, 13 tuổi. Năm 17 tuổi, với bút danh Chế Lan Viên, ông xuất bản tập thơ đầu tay "Điêu tàn". Từ đây, tên tuổi của ông vụt sáng trên thi đàn Việt Nam.
+ Năm 1939, Chế Lan Viên ra học tại Hà Nội, sau vào Sài Gòn làm báo rồi ra Thanh Hóa dạy học. Cách mạng Tháng Tám nổ ra, Chế Lan Viên tham gia phong trào cách mạng tại Bình Định, Thừa Thiên - Huế. Năm 1954, Chế Lan Viên tập kết ra Bắc làm biên tập viên báo "Văn học". Ông từng là Ủy viên Thường vụ Hội Nhà văn Việt Nam, là đại biểu Quốc hội các khóa IV, V, VI, VII; Ủy viên Ban Văn hóa - Giáo dục của Quốc hội.
+ Trong cuộc đời sáng tác, nhà thơ Chế Lan Viên để lại nhiều tác phẩm giá trị ở cả thể loại thơ, văn, tiểu luận phê bình. Đáng chú ý là các tập thơ: "Điêu tàn", "Ánh sáng và phù sa", "Hoa ngày thường - Chim báo bão", ...
Trước khi đọc 2
Câu 2 (trang 42, SGK Ngữ Văn 11, tập hai):
Tìm đọc các bài thơ về tình yêu của Chế Lan Viên. Em có ấn tượng gì về những bài thơ ấy?
Phương pháp giải:
Tìm kiếm các bài thơ trên mạng và nêu ấn tượng của bản thân em.
Lời giải chi tiết:
- Các bài thơ: Hoa tháng ba, Nhớ, Tình ca ban mai, Lòng anh làm bến thu.
- Thơ tình Chế Lan Viên có chút gì đó vừa của ca dao, của Nguyễn Trãi, vừa của Trần Tế Xương, của Tản Đà,… Thơ tình Chế Lan Viên làm nên một thế giới nghệ thuật riêng
Trong khi đọc 1
Câu 1 (trang 43, SGK Ngữ Văn 11, tập hai):
Cách tổ chức khổ thơ có gì đặc biệt?
Phương pháp giải:
Đọc kĩ khổ thơ 1, chú ý cách sắp xếp các câu thơ.
Lời giải chi tiết:
Khổ thơ gồm 4 câu nhưng được chia thành hai cặp câu, giữa hai cặp câu trong khổ có cách xa hơn.
Trong khi đọc 2
Câu 2 (trang 43, SGK Ngữ Văn 11, tập hai):
Chú ý các từ chỉ thời gian trong bốn khổ thơ đầu.
Phương pháp giải:
Đọc kĩ 4 khổ thơ đầu tìm ra các từ ngữ chỉ thời gian.
Lời giải chi tiết:
- Từ ngữ chỉ thời gian: chiều, mai, trưa, khuya, ban mai.
→Những khoảng thời gian khác nhau trong một ngày.
Trong khi đọc 3
Câu 3 (trang 43, SGK Ngữ Văn 11, tập hai):
Chú ý sự lặp lại hình ảnh trong các dòng thơ số 8 và 16.
Phương pháp giải:
Đọc kĩ dòng thơ 8 và 16 để chỉ ra được hình ảnh lặp lại.
Lời giải chi tiết:
Hình ảnh lặp lại: sao vàng mọc chi chít.
Sau khi đọc 1
Câu 1 (trang 43, SGK Ngữ Văn 11, tập hai):
Bài thơ có thể chia làm mấy phần? Vì sao?
Phương pháp giải:
Đọc toàn bài thơ, chia phần theo nội dung của bài.
Lời giải chi tiết:
+ Bốn khổ thơ đầu: Đã thể hiện tầm quan trọng của nhân vật trữ tình em. Em đến mang lại sức sống mãnh liệt cho thiên nhiên đất trời, em về làm cho chim vườn bay hết, em ở khiến trời cũng trong xanh hơn.
+ Bốn khổ thơ sau: Bức tranh thiên nhiên cuộc sống ở khổ thơ này đã lấy cái phủ định để khẳng định, bổ sung, củng cố thêm vững vàng cho bài thơ.
+ Câu thơ cuối cùng: Miêu tả sự hạnh phúc khi em về.
Sau khi đọc 2
Câu 2 (trang 43, SGK Ngữ Văn 11, tập hai):
Hãy chỉ ra vai trò của một yếu tố tượng trưng đó trong việc thể hiện nội dung tác phẩm
Phương pháp giải:
Đọc toàn bài thơ, chỉ ra yếu tố tượng trưng (hình ảnh biểu tượng), từ đó thể hiện nội dung gì của bài thơ.
Lời giải chi tiết:
+ Nhận diện: Trong bài thơ có rất nhiều yếu tố tượng trưng được sử dụng như lộc biếc, hạt vàng, ban mai, hoa em, sao vàng,...
+ Vai trò: Việc sử dụng những hình ảnh biểu tượng này giúp tăng tính biểu cảm và giúp cho bài thơ sinh động hơn.
Sau khi đọc 3
Câu 3 (trang 44, SGK Ngữ Văn 11, tập hai):
Những biến đổi của hình tượng “em” ở bốn khổ thơ đầu được so sánh với những khoảng thời gian trong một ngày và thiên nhiên. Phân tích ý nghĩa của cách biểu đạt này.
Phương pháp giải:
Đọc bốn khổ thơ đầu, tìm ra những biến đổi trong hình tượng “em’, tác giả sử dụng điều này nhằm mục đích gì?
Lời giải chi tiết:
- Hình tượng “em” là hình tượng xuyên suốt toàn bài thơ, trong đó, nổi bật trong bốn khổ thơ đầu.
“Em đi như chiều đi,
Gọi chim vườn bay hết.”
+ Sự vận động không phải là của riêng em mà đã nhuốm cả sang cảnh vật. Em đi “như chiều đi”, “gọi chim vườn bay hết”. Em đi mang theo những ánh sáng le lói cuối cùng của ngày đi mất.
“Em về, tựa mai về,
Rừng non xanh lộc biếc”
+ Khác với lúc em đi, khi em về tựa như ngày mai tới, tựa như ánh sáng ngày mới đã dần quay trở lại. Khi em về, mọi sự sống cũng bắt đầu đâm chồi nảy nở, rừng non cũng phải trổ lộc xanh biếc, hồi sinh mọi thứ.
“Em ở, trời chưa ở,
Nắng sáng màu xanh che”
+ Dưới con mắt của người đang yêu, khi “em về” và khi“em ở” có lẽ là khoảng thời gian đẹp nhất và hạnh phúc nhất. Em chính là ánh sáng đẹp nhất, chiếu sáng cảnh vật và tâm hồn anh.
“Tình em như sao khuya
Rải hạt vàng chi chít”
+ Tình em như sao khuya, tuy chỉ là những ngôi sao nhỏ bé trên bầu trời nhưng luôn sáng mãi và vô tận, không bao giờ có thể đếm được.
Sau khi đọc 4
Câu 4 (trang 44, SGK Ngữ Văn 11, tập hai):
Sức mạnh của tình yêu đôi lứa (“tình ta”) được thể hiện như thế nào trong khổ thơ 6, 7 và 8?
Phương pháp giải:
Đọc kĩ khổ thơ 6, 7, 8 tìm ra những hình ảnh thể hiện sức mạnh tình yêu đôi lứa.
Lời giải chi tiết:
Nếu như ở bốn khổ thơ trước ta chỉ thấy xuất hiện của “em” và “tình em” thì với bốn khổ thơ sau, ta nhận thấy được sự chuyển biến rõ rệt khi tác giả đã nâng chuyện tình cảm của mình lên một bước cao hơn đó là “tình ta”.
Sau khi đọc 5
Câu 5 (trang 44, SGK Ngữ Văn 11, tập hai):
Khổ thơ cuối có khác biệt gì với các khổ thơ trước đó? Ý nghĩa của sự khác biệt này?
Phương pháp giải:
Đọc toàn bài thơ và chỉ ra sự khác biệt của khổ thơ cuối (số dòng, nội dung).
Lời giải chi tiết:
+ Nếu các khổ thơ trước chỉ gồm hai câu thì ở khổ cuối chỉ có duy nhất một câu.
→ Giúp cho cho chúng ta khẳng định thêm niềm tin và niềm hi vọng ở tình yêu.
Sau khi đọc 6
Câu 6 (trang 44, SGK Ngữ Văn 11, tập hai):
Em thấy thích nhất hình ảnh/ dòng thơ/ khổ thơ nào trong bài thơ? Vì sao?
Phương pháp giải:
Đọc toàn bài thơ và đưa ra hình ảnh hoặc dòng thơ hoặc khổ thơ đặc sắc.
Lời giải chi tiết:
- Em thích nhất câu thơ:
Em đi như chiều đi,
Gọi chim vườn bay hết
- Sự vận động không phải là của riêng em nữa mà đã nhuốm cả sang cảnh vật.
+ Em đi “như chiều đi” để “chim vườn bay hết”. Sự sống như đang mất dần, đang bị tàn lụi bởi em là quầng sáng duy nhất có thể tạo nên sự sống.
+ Em bước đi “đánh cắp” trong lòng anh niềm yêu và nỗi nhớ da diết.
+ Câu chữ như khắc khoải và như đong đầy niềm thương nhớ “Em đi - như chiều đi”.
+ Em là trung tâm của sự sống, vắng bóng em chỉ còn niềm cô đơn choáng ngợp tâm hồn, trong mỗi ánh nhìn của anh sự vật như không còn tồn tại.