Soạn bài Thực hành tiếng Việt bài 4

Câu 1

Câu 1 (trang 86, SGK Ngữ văn 8, tập 1)

Xác định nghĩa tường minh và nghĩa hàm ẩn trong cách trường hợp sau đây:

a. – Bác có thấy con lợn cưới của tôi chạy qua đây không?

- Từ lúc tôi mặc cái áo mới này, tôi chẳng thấy con lợn nào chạy qua đây cả!

(Truyện cười dân gian Việt Nam, Khoe của)

b. – Bề ngang hai mươi thước, bề dài hai mươi thước đúng. Thì ra là con rắn vuông bốn góc à?

(Truyện cười dân gian, Con rắn vuông)

Phương pháp giải:

Vận dụng kiến thức về nghĩa tường minh và nghĩa hàm ẩn.

Lời giải chi tiết:

a. Nghĩa tường minh: Thời điểm bắt đầu từ lúc mặc chiếc áo mới chưa thấy có con lợn nào chạy qua

Nghĩa hàm ẩn: Khoe có chiếc áo mới

b. Nghĩa tường minh: Thể hiện rõ hình dáng con rắn được miêu tả qua lời kể của nhân vật

Nghĩa hàm ẩn: Đả kích thói hay nói khoác

Câu 2

Câu 2 (trang 86, SGK Ngữ văn 8, tập 1)

Đọc lại truyện Vắt cổ chày ra nước và thực hiện các yêu cầu sau:

a. Xác định nghĩa hàm ẩn trong câu nói: “Thế thì tao cho mượn cái này!” của người chủ nhà. Nghĩa hàm ẩn này được thể hiện trong câu nói nào sau đó?

b. Người đầy tớ thực sự muốn nói gì qua câu: “Hay là ông cho tôi mượn cái chày giã cua vậy!”?

c. Sau khi đọc xong truyện cười này, em hiểu thế nào về thành ngữ Vắt cổ chày ra nước? Đặt câu có sử dụng thành ngữ này.

Phương pháp giải:

Vận dụng kiến thức về nghĩa tường minh và nghĩa hàm ẩn.

Lời giải chi tiết:

a. Nghĩa hàm ẩn trong câu nói: “Thế thì tao cho mượn cái này!” của người chủ nhà: Thể hiện tính bủn xỉn, keo kiệt, không muốn cho người đầy tớ tiền để uống nước.

Nghĩa hàm ẩn này được thể hiện trong câu nói sau đó là: “Vận vào người khi khát vặn ra mà uống”.

b. Điều người đầy tớ muốn nói qua câu: “Hay là ông cho tôi mượn cái chày giã cua vậy!” là: Đả kích, châm biếm sự keo kiệt, chỉ biết giữ cho riêng mình của chủ nhà.

c. Thành ngữ Vắt cổ chày ra nước có nghĩa: châm biếm, mỉa mai những kẻ sống bủn xỉn, dè sẻn và keo kiệt một cách quá đáng. Sự kiệt sỉ ấy được diễn tả qua hành động “vắt cổ chày”.

 Đặt câu có sử dụng thành ngữ này: Hắn ta keo kiệt đến mức “vắt cổ chày ra nước”.

Câu 3

Câu 3 (trang 87, SGK Ngữ văn 8, tập 1)

Đọc truyện cười Văn hay trong mục Đọc mở rộng theo thể loại và thực hiện các yêu cầu sau:

a. Câu nói của người vợ: “Ông lấy giấy khổ to mà viết có hơn không?” có nghĩa hàm ẩn gì?

b. Thầy đồ có hiểu đúng câu nói của vợ mình hay không? Dựa vào đâu mà em biết điều đó.

c. Theo em, nghĩa hàm ẩn do người nói/ người viết tạo ra và nghĩa hàm ẩn do người nghe/ người đọc suy ra có phải lúc nào cũng trùng nhau không? Vì sao?

Phương pháp giải:

Vận dụng kiến thức về nghĩa tường minh và nghĩa hàm ẩn.

Lời giải chi tiết:

a. Câu nói của người vợ: “Ông lấy giấy khổ to mà viết có hơn không?” có nghĩa hàm ẩn là: Việc một ông chồng cứ ngỡ rằng mình viết đẹp, văn hay nhưng sự thật lại hoàn toàn không phải như vậy, đã bị người vợ khéo léo châm biếm.

b. Thầy đồ không hiểu đúng câu nói của vợ mình bởi thầy tưởng vợ khen mình văn hay, chữ tốt, dùng giấy nhỏ thì không đủ chép mà phải sử dụng giấy to nhưng kỳ thực không phải vậy mà là người vợ đang châm biếm người chồng.

c. Theo em, nghĩa hàm ẩn do người nói/ người viết tạo ra và nghĩa hàm ẩn do người nghe/ người đọc suy ra không phải lúc nào cũng trùng nhau. Bởi bạn đọc có suy nghĩ rất phong phú mà nhiều khi tác giả chưa nói được hết các nghĩa hàm ẩn.

Câu 4

Câu 4 (trang 87, SGK Ngữ văn 8, tập 1)

Sưu tầm ít nhất một truyện cười có nghĩa hàm ẩn và phân tích nghĩa hàm ẩn có trong (các) truyện cười đó.

Phương pháp giải:

Vận dụng kĩ năng đọc hiểu

Lời giải chi tiết:

Câu 5

Câu 5 (trang 87, SGK Ngữ văn 8, tập 1)

Các từ ngữ in đậm dưới đây được sử dụng ở vùng miền nào? Chúng có tác dụng gì trong việc biểu đạt giá trị của tác phẩm?

a. Qủa tôi nom thấy con rắn dài đúng hai mươi thước không kém một tấc, một phân nào!

(Truyện cười dân gian Việt Nam, Con rắn vuông)

b. Khoai sắn tình quê rất thiệt thà!

(Tố Hữu, Nhớ đồng)

c. Thò tay mà bứt cọng ngò

thương em đứt ruột giả đò ngó lơ

(Ca dao)

Phương pháp giải:

Vận dụng kiến thức về từ địa phương

Lời giải chi tiết:

a. nom: Có nghĩa nhìn thấy, trông thấy thường sử dụng ở miền bắc cụ thể là vùng đồng bằng Bắc Bộ nước ta.

Tác dụng: Diễn tả hành động, mang màu sắc địa phương, làm cho vốn từ phong phú

b. thiệt thà: Có nghĩa là thật thà, thường được sử dụng ở khu vực miền trung nước ta

Tác dụng: Mang màu sắc vùng miền, tạo sắc thái dí dỏm.

c. giả đò: Có nghĩa là giả vờ. Từ này được sử dụng ở khu vực phía Nam của nước ta

Tác dụng: Khi sử dụng từ địa phương các nhân vật dễ dàng giao tiếp và bộc lộ sắc thái cảm xúc.

Câu 6

Câu 6 (trang 87, SGK Ngữ văn 8, tập 1)

Viết một đoạn hội thoại (khoảng ba đến bốn câu) trong đó có ít nhất một câu có nghĩa hàm ẩn và một từ ngữ địa phương nơi em sống.

Phương pháp giải:

Vận dụng kiến thức về nghĩa tường minh và nghĩa hàm ẩn.

Vận dụng kiến thức về từ địa phương

Lời giải chi tiết:

“Hai người bạn thân đang nói chuyện với nhau, người bạn đầu tiên lên tiếng:

- Tao nom thằng A rất hiền, trông tử tế lắm.

Người bạn liền trả lời ngay:

- Hôm qua bị lộ bản chất rồi, cháy nhà mới ra mặt chuột.”

Chú thích:

- Từ địa phương: nom

- Câu mang nghĩa hàm ẩn: cháy nhà mới ra mặt chuột