Soạn bài Thực hành tiếng Việt trang 23
Video hướng dẫn giải
Câu 1
Câu 1 (trang 23, SGK Ngữ Văn 11, tập hai):
Những trường hợp nào dưới đây được xem là hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường về từ?
a) Ăn ngay ở thật, mọi tật mọi lành.
b) Những là đắp nhớ đổi sầu
Tuyết sương nhuốm nửa mái đầu hoa râm.
c) Trăng rất trăng là trăng của tình duyên.
d) Càng thấy anh đứng yên, họ càng được ngắm và càng cho là anh muốn pha trò như thế, nên càng cười già!
e) Có phải duyên nhau thì thắm lại.
Đừng xanh như lá, bạc như vôi.
Phương pháp giải:
Gợi nhớ kiến thức tiếng Việt về hiện tượng phá vỡ những quy tắc ngôn ngữ thông thường.
Lời giải chi tiết:
a) Ăn ngay ở thật, mọi tật mọi lành.
→ Tách rời các từ ngữ “ăn ở”; “tật lành”.
b) Những là đắp nhớ đổi sầu
Tuyết sương nhuốm nửa mái đầu hoa râm.
→ Thay đổi trật tự từ trong câu.
c) Trăng rất trăng là trăng của tình duyên.
→ Kết hợp từ bất bình thường.
d) Càng thấy anh đứng yên, họ càng được ngắm và càng cho là anh muốn pha trò như thế, nên càng cười già!
→ Kết hợp từ bất bình thường.
e) Có phải duyên nhau thì thắm lại.
Đừng xanh như lá, bạc như vôi.
→ Tách rời các từ ngữ.
Câu 2
Câu 2 (trang 23, SGK Ngữ Văn 11, tập hai):
Phân tích hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường gây nên tiếng cười bất ngờ trong câu chuyện sau
Sư cụ xơi thịt cầy vụng ở trong phòng. Chủ tiểu biết, hỏi:
- Bạch cụ, cụ xơi gì trong ấy ạ?
Sư cụ đáp:
- Tao ăn đậu phụ.
Lúc ấy, có tiếng chó sủa ầm ĩ ngoài cổng chùa. Sư cụ hỏi:
– Cái gì ngoài cổng thể?
Chú tiểu đáp:
- Bạch cụ! Đậu phụ làng cắn đậu phụ chùa đấy ạ!
Phương pháp giải:
Nhớ kiến thức tiếng Việt về hiện tượng phá vỡ những quy tắc ngôn ngữ thông thường.
Lời giải chi tiết:
- Kết hợp các từ bất bình thường: “đậu phụ làng cắn đậu phụ chùa đấy ạ”.
→ Thông qua cách kết hợp từ bất bình thường nhằm ám chỉ việc sư thầy nói dối từ đó bật ra tiếng cười.
Câu 3
Câu 3 (trang 23, 24, SGK Ngữ Văn 11, tập hai):
Tìm và phân tích hiện tượng phá vỡ trật tự thông thường của từ trong những câu sau
a )
Tình thư một bức phong còn kín,
Gió nơi đâu, gượng mở xem.
(Nguyễn Trãi)
b)
Lom khom dưới núi, tiều vài ,
Lác đác bên sông, chợ mấy nhà.
(Bà Huyện Thanh Quan)
c) Đã hết thời, thứ nghệ thuật khéo léo phấn son mà bên trong mục ruỗng, nghèo nàn (Nguyễn Đình Thi)
d) Trong cái hang tối tăm bẩn thỉu ấy, sống một đời khốn nạn những người gầy gò, rách rưới (Thạch Lam)
Phương pháp giải:
Gợi nhớ kiến thức tiếng Việt về hiện tượng phá vỡ những quy tắc ngôn ngữ thông thường.
Lời giải chi tiết:
a)
- Kết hợp các từ bất bình thường: “phong còn kín; gượng mở xem”
- Bằng cái nhìn tinh tế rất nghệ sĩ, Nguyễn Trãi thấy tàu lá chuối kia như là một bức thư tình còn đang phong kín, chứa chất trong đó bao ngọt ngào ân ái và e ấp của một tình yêu buổi đầu trao gửi còn rất đỗi ngập ngừng. “Phong còn kín” vừa nói được sự trắng trong vừa nói được ý e lệ, giữ gìn.
b)
- Thay đổi trật tự từ trong câu.
- Việc thay đổi trật tự từ để nhấn mạnh sự lác đác vắng vẻ, vắng bóng hình ảnh con người, xung quanh chủ yếu là cây cối, con người chỉ được miêu tả với hình ảnh nhỏ bé.
c)
- Tỉnh lược thành phần chính của câu.
- Câu văn đã lược bỏ đi thành phần chính của câu là chủ ngữ. Không nói rõ là thứ nghệ thuật gì mà chỉ nói thứ nghệ thuật khéo léo phấn son… với tác dụng để cho người đọc tự cảm nhận được. Đồng thời tạo sự kết nối trong đoạn văn.
d)
- Tỉnh lược thành phần chính của câu.
- Câu văn lược bỏ đi chủ ngữ. Tác dụng nhằm làm cho câu văn thêm phần bí ẩn, tránh lặp với những từ ngữ ở câu trước.
Câu 4
Câu 4 (trang 24, SGK Ngữ Văn 11, tập hai):
Tìm câu đặc biệt và câu rút gọn trong ngữ liệu sau. Việc sử dụng những kiểu câu đó có tác dụng như thế nào?
a) Cái ngực phanh, đầy những nét chạm trổ rồng phượng với một ông tướng cầm chuỳ, cả hai cánh tay cũng thế. Trông gớm chết! (Nam Cao)
b) Hàng xóm phải một bữa điếc tai, nhưng có lẽ trong bụng thì họ hả: xưa nay họ mới chỉ được nghe bà cả, bà hai, bà ba, bà tư nhà cụ bá chửi người ta, bây giờ họ mới được nghe người ta chửi lại cả nhà cụ bá. Mà chửi mới sướng miệng làm sao! Mới ngoa ngoắt làm sao! (Nam Cao)
c) Kéo chăn về phía ấy, sao cứ dồn cả lại cho mẹ thế này. Ừ, không đói thì thôi. Khuya rồi. Ngủ đi, mai còn đi làm sớm, con ạ. (Phong Điệp)
d) Bà vợ hỏi lại: “Ông có đứng máy được không?". Ông chồng trả lời: “Không."- “Ông có sắp chữ được không?” - “Không.”. (Nguyễn Khải)
Phương pháp giải:
Gợi nhớ kiến thức tiếng Việt về hiện tượng phá vỡ những quy tắc ngôn ngữ thông thường, đặc biệt chú ý đến câu đặc biệt và câu rút gọn. Chỉ ra và phân tích tác dụng của việc sử dụng câu đó với nội dung của văn bản.
Lời giải chi tiết:
a)
Trông gớm chết!
→ Tác dụng: Bộc lộ cảm xúc, thái độ ghét bỏ, ghê sợ.
b)
Mà chửi mới sướng miệng làm sao!
Mới ngoa ngoắt làm sao!
→ Tác dụng: Bộc lộ thái độ, cảm xúc của mọi người khi nghe Chí Phèo chửi nhà cụ Bá.
c)
Ừ, không đói thì thôi.
Khuya rồi.
→ Tác dụng: Diễn đạt trực tiếp điều mà nhân vật muốn bày tỏ, tránh dài dòng.
d)
Không
→ Tác dụng: Diễn đạt trực tiếp điều mà nhân vật muốn bày tỏ, thể hiện thái độ bực bội, tức giận.