Soạn bài Viết - Luyện tập và vận dụng - Ôn tập Học kì 2

Nguyễn Trãi (1380-1442) là bậc đại anh hùng dân tộc, là một nhân vật toàn tài hiếm có trong lịch sử nước nhà, là danh nhân văn hóa thế giới nhưng đồng thời cũng là người phải chịu những oan khiên thảm khốc nhất trong lịch sử chế độ phong kiến Việt Nam. 

Nguyễn Trãi xuất thân trong gia đình cha là nhà nho nghèo, mẹ thuộc dòng dõi quí tộc nhà Trần. Nguyễn Trãi sớm mồ côi mẹ, thuở nhỏ được sự nuôi dạy cẩn thận của của ông ngoại Trần Nguyên Đán.

Ông thi đỗ và làm quan cho nhà Hồ cùng với cha năm 1400. Đến 1407, giặc Minh đến cướp nước ta, cha Nguyễn Trãi bị bắt đưa về Trung Quốc, Nguyễn Trãi theo cha, nhưng đến biên giới, nghe lời cha, Nguyễn Trãi quay lại tìm cách rửa nhục cho nước.

Ông bị giặc Minh giam lỏng 10 năm ở thành Đông Quan, sau đó trốn thoát được, tìm vào Lam Sơn phò tá Lê Lợi tiến hành cuộc kháng chiến chống Minh đến toàn thắng năm 1427.

Ông hăm hở tái thiết xây dựng đất nước nhưng bị gian thần ghen ghét, bị nghi ngờ, không được tin dùng nhiều.

Năm 1439, ông xin về ở ẩn, nhưng đến 1440, vua trẻ Lê Thái Tông lại mời ông ra giúp nước.

Năm 1442, nhà vua đi duyệt võ ở Chí Linh, có ghé thăm Nguyễn Trãi ở Côn Sơn, rồi đột ngột băng hà ở Lệ Chi Viên. Nguyễn Trãi bị gian thần vu cho tội giết vua và bị xử án tru di tam tộc. 

Đến năm 1464, vua Lê Thánh Tông minh oan cho Nguyễn Trãi, tìm con cháu, sưu tầm lại thơ văn của ông và khẳng định nhân cách, tấm lòng, tâm hồn lớn của Nguyễn Trãi với câu nói nổi tiếng “Ức Trai tâm thượng quang khuê tảo”.

Nguyễn Trãi là nhà chính trị, quân sự, giáo dục, nhà lập pháp tài ba của dân tộc ta. Không chỉ vây, ông còn là cây đại thụ đầu tiên của văn học Việt Nam. Ông là tác giả xuất sắc về nhiều thể loại văn học cả ở lĩnh vực chữ Hán và chữ Nôm . Ông để lại một khối lượng sáng tác lớn với nhiều tác phẩm có giá trị. Đó là “Đại cáo bình Ngô”, “Quân trung từ mệnh tập”…

Nguyễn Trãi là nhà văn chính luận kiệt xuất của văn học trung đại Việt Nam. Tác phẩm Bình Ngô đại cáo được đánh giá là “thiên cổ hùng văn”, bản tuyên ngôn độc lập lần thứ hai của dân tộc. “Quân trung từ mệnh tập” được đánh giá là “có sức mạnh bằng 10 vạn quân”. Các tác phẩm chính luận có luận điểm vững chắc, lập luận sắc bén, giọng điệu linh hoạt. Trong đó luận điểm cơ bản cốt lõi là tư tưởng nhân nghĩa, yêu nước thương dân.

Ông còn là nhà thơ trữ tình sâu sắc. Thơ ông bộc lộ tâm hồn, con người ông từ khía cạnh bình thường, trần thế hòa quyện với con người anh hùng vĩ đại. Đọc thơ Nguyễn Trãi, ta thấy những nỗi ưu tư trăn trở về dân về nước, thấy được khí tiết thanh cao, lòng yêu thiên nhiên cây cỏ của ông.

Nguyễn Trãi có đóng góp lớn vào việc phát triển chữ Nôm và Việt hóa thơ Đường qua việc sử dụng thuần thục thể thơ thất ngôn xen lục ngôn. Nguyễn Trãi đưa vào thơ những hình ảnh dân dã quen thuộc một cách tự nhiên, tinh tế.

Ông được đánh giá là thiên tài văn học, là hồn thơ kết tinh tinh hoa văn hóa Lí-Trần, là người mở đường cho cả một giai đoạn mới của thơ viết bằng tiếng Việt. Thơ văn ông hội tụ đủ hai nguồn cảm hứng lớn của văn học dân tộc là yêu nước và nhân đạo.

Nguyễn Trãi không chỉ được khâm phục vì tài năng quân sự xuất chúng mà còn là người tận trung ái quốc, yêu nước, yêu dân và cống hiến trọn đời cho sự nghiệp cứu nước và dựng nước. Ông là hình mẫu văn võ song toàn, xứng đáng là một trong những bậc anh hùng của dân tộc Việt Nam. Nguyễn Trãi, hiệu Ức Trai, sinh năm 1380 tại Nhị Kê, Hà Tây, trong một gia đình có truyền thống văn hóa, văn học và yêu nước. Cha ông là Nguyễn Phi Khanh, mẹ là Trần Thị Thái – con gái quan Tư đồ Trần Nguyên Đán. Từ nhỏ, ông đã chịu nhiều mất mát khi lên sáu tuổi mẹ qua đời, mười tuổi mất ông ngoại. Năm 1400, ông đỗ Thái học sinh và cùng cha ra làm quan nhà Hồ. Khi giặc Minh xâm lược năm 1407, cha ông bị bắt sang Trung Quốc.

Với lời cha dặn rằng “rửa nhục cho nước, trả thù cho cha”, Nguyễn Trãi đã tham gia nghĩa quân Lam Sơn và góp công lớn vào cuộc kháng chiến chống quân Minh suốt hơn mười năm, đưa đất nước giành độc lập. Sau khi chiến thắng, ông bị gian thần đố kỵ hãm hại, buộc phải cáo quan về Côn Sơn. Năm 1440, khi Lê Thái Tông mời ông ra giúp việc triều đình, xảy ra vụ án Lệ Chi Viên, Nguyễn Trãi cùng gia tộc bị tru di tam tộc. Mãi đến năm 1464, Lê Thánh Tông mới minh oan, đồng thời sưu tầm lại tác phẩm và tìm lại con cháu.

Nguyễn Trãi là một nhà chính trị, quân sự, ngoại giao và đồng thời là một đại thi hào của dân tộc. Ông để lại kho tàng tác phẩm giá trị về nhiều lĩnh vực, từ quân sự, chính trị với “Quân trung từ mệnh tập” và “Bình Ngô đại cáo”, đến lịch sử, địa lý với “Lam Sơn thực lục” và “Dư địa chí”, hay văn học với “Ức Trai thi tập” bằng chữ Hán và “Quốc Âm thi tập” bằng chữ Nôm, đánh dấu bước tiến quan trọng của thơ ca tiếng Việt. Thơ văn của ông giàu triết lý, tư tưởng nhân nghĩa, yêu nước thương dân, đồng thời thấm đẫm tình yêu thiên nhiên. Thơ chữ Hán vừa trữ tình, trí tuệ, hào hùng và lãng mạn, còn thơ Nôm là tiên phong trong dòng thơ Nôm, nhiều bài giàu trải nghiệm đời sống, tinh luyện và đăng đối cổ điển, đồng thời ông sáng tạo hình thức thất ngôn xen lục ngôn và đưa tục ngữ vào thơ, góp phần làm giàu ngôn ngữ văn học Việt Nam.

Nguyễn Trãi là nhân vật tài đức vẹn toàn, trí dũng song toàn, dù có số phận bi thương, nhưng những đóng góp của ông đã xây dựng nền móng văn hóa, tư tưởng và văn học cho dân tộc. Tên tuổi ông sẽ mãi là niềm tự hào của dân tộc Việt Nam, tỏa sáng như ánh sao Khuê.

 Chúng ta sinh ra trên đời để làm gì? Chẳng phải để tạo ra những giá trị tốt đẹp, cống hiến, xây dựng xã hội văn minh hay sao? Tuy nhiên, để có được thành công rực rỡ, tạo ra những giá trị tốt đẹp đó thì chúng ta phải trải qua nhiều khó khăn, bởi lẽ: “Đời người là cuộc hành trình vượt qua những thử thách”. Cuộc hành trình vượt qua những khó khăn thử thách được hiểu là việc con người sẵn sàng đón nhận, đối mặt với khó khăn, thử thách trong cuộc sống với một tinh thần, năng lượng tích cực. Là một con người và đặc biệt là giới trẻ, chúng ta cần có tinh thần vượt khó để hướng đến một cuộc sống tốt đẹp hơn. Trong cuộc đời, mỗi con người ai cũng sẽ phải trải qua những khó khăn gian khổ để trưởng thành và khôn lớn. Câu nói khuyên chúng ta hãy lạc quan, mạnh mẽ bước qua những thử thách đó để đến với thành công, đến với quả ngọt, sự cố gắng luôn được đền đáp xứng đáng. Người có tinh thần vượt khó khăn, thử thách là những người luôn cố gắng vươn lên trong công việc và cuộc sống, gặp khó khăn không chùn bước, vấp ngã biết đứng dậy và đi tiếp, không bỏ cuộc. Muốn kiếm tìm bất cứ một thành công nào cho bản thân mình, chúng ta phải can đảm đối diện với thử thách. Con người hơn nhau ở sự cố gắng. Chính vì thế, khi đứng trước khó khăn ta đừng nản chí, nản lòng. Thay vào đó, ta hãy quyết tâm, cố gắng, nỗ lực hết mình để tìm kiếm thành công. Sự thất bại chính là trải nghiệm để cho con người trưởng thành và khôn lớn. Vì thế, ta hãy mạnh mẽ bước qua gian khổ để tiến đến với hạnh phúc. Ngoài ra, ta cũng cần phải phê phán những người hay nản chí, bỏ cuộc khi gặp khó khăn, thử thách, sống buông lơi, dựa dẫm vào người khác mà không cố gắng vươn lên. Mỗi người có một cuộc đời để sống và đều phải trải qua những khó khăn, hãy đối diện với nó bằng sự dũng cảm, kiên định, kiêu hãnh để đúc rút ra bài học và đi đến cái đích của sự thành công.

Cuộc sống của chúng ta đầy rẫy những khó khăn và thử thách. Nếu như chúng ta không có bản lĩnh, ý chí và nghị lực để vượt qua thì mãi mãi chúng ta sẽ không thoát khỏi cái hố sâu đó. Như vậy, bản lĩnh có vai trò quan trọng làm nên sự tồn tại của một con người. Bản lĩnh chính là việc dám nghĩ, dám sống, dám làm những gì mà mình cho là đúng, không ảnh hưởng đến người khác. Bản lĩnh còn chính là sự gan dạ, dũng cảm, kiên cường vượt qua tất cả để dành được điều mà mình mong đợi. Bản lĩnh là một đức tính cần được rèn luyện, gọt giũa của mỗi người để có thể tìm cho mình một con đường đi đúng đắn nhất. Khi chúng ta có bản lĩnh, sẽ không phải cúi đầu, không phải băn khoăn, không phải lo nghĩ sẽ phải làm gì, làm như thế nào. Bản lĩnh sẽ khiến con người quyết đoán hơn. Bản lĩnh sẽ làm nên một con người khác biệt, bạn sẽ tự thấy mình không giống ai. Bản lĩnh sẽ khiến cho bạn tự tin hơn, vươn đến những ước mơ mà bạn đã từng suy nghĩ đến. Là một người sống bản lĩnh thì chắc chắn rằng bạn sẽ không ngần ngại làm sai và sửa sai, bởi bạn biết rằng thành công nào cũng sẽ đánh đổi bởi những thất bại. Nếu như bạn để mất bản lĩnh của mình, mọi việc sẽ rất khó khăn để thực hiện. Bản lĩnh không phải là một bản chất có sẵn, nó là cả một quá trình rèn luyện, phấn đấu. Những người có bản lĩnh thường là những kẻ sẽ thành công nhanh hơn và chắc chắn hơn. Bản lĩnh là một đức tính tốt đối với mỗi người. Chúng ta hãy cố gắng rèn luyện cho mình một bản lĩnh, kiên cường để có thể trở thành một công dân có ích.

Trong cuộc sống, đôi lúc chúng ta phải đứng trước những lựa chọn khó khăn, và việc quyết định chọn một con đường đôi khi không hề dễ dàng, nhất là khi lựa chọn đó có thể đem lại nỗi buồn, nước mắt. Tôi muốn kể cho các bạn nghe về một trải nghiệm như vậy của bản thân, một tình thế khó khăn nhưng đầy ý nghĩa trong hành trình trưởng thành của mình.

Lên lớp 8, gia đình tôi vì một lý do phức tạp đã chuyển về một vùng quê xa để sinh sống trong một thời gian ngắn. Với một cô bé đã quen với nhịp sống sôi động ở thành phố, tôi cảm thấy rất buồn chán và cô đơn. Ngôi nhà mới xây trước mặt là dòng sông nhỏ chảy ra biển, với hàng phi lao rì rào trong gió như đang trò chuyện, nhưng chính sự yên bình và trong lành ấy lại làm nỗi buồn của tôi thêm sâu sắc.

Giữa lúc đó, tôi để ý trên cành cây si gần nhà có một tổ chim chào mào nhỏ với những quả trứng sắp nở. Bố tôi nói chim mẹ thường bay về tổ, nhưng ông lo lắng khi cơn bão sắp đến, không biết tổ nhỏ bé ấy có vững chãi được không. Một sáng, tiếng chim non vang lên, báo hiệu chim đã nở, nhưng cũng là lúc cơn bão ập tới. Tôi nhớ sau trận mưa, bố mang về một chú chim chào mào con, chưa mọc đủ lông, còn bị thương ở cánh – có lẽ nó đã rơi khỏi tổ. Bố tôi nhặt chú chim với mong muốn cứu sống nó.

Thật may, chú chim non đã lớn lên từng ngày nhờ những hạt cám tôi đút vào mỏ. Nó trở thành thành viên thân thiết trong gia đình, chỉ có đôi cánh bị thương khiến nó không thể bay cao, chỉ nhảy theo từng bước chân tôi trong nhà. Từ đó, tôi cảm thấy vui vẻ hơn, yêu ngôi nhà mới hơn, và tìm thấy một người bạn nhỏ đáng yêu để chia sẻ nỗi cô đơn.

Thế nhưng, niềm vui ấy không kéo dài lâu. Mùa đông năm sau, chú chim bị bệnh, cánh đau xệ khiến nó sốt cao. Ở nơi tôi sinh sống, dịch vụ thú y còn hạn chế, và tôi phải đứng trước lựa chọn khó khăn: mang chú chim đi gần trăm cây số để cứu hay chỉ ở bên, sưởi ấm và chuẩn bị tinh thần cho điều xấu nhất. Sau khi tham khảo ý kiến bác sĩ qua điện thoại, tôi nhận ra cơ hội sống sót của chú chim rất thấp, và tôi chỉ có thể chấp nhận thực tế rằng nó sẽ ra đi.

Chú chim nhỏ ra đi sau hơn hai tuần bệnh tật, khiến tôi buồn và khóc rất nhiều. Nhưng từ câu chuyện này, tôi nhận ra một bài học quan trọng: không có gì tồn tại mãi mãi, đặc biệt là những điều mà ta yêu thương. Chúng ta cần trân trọng và yêu thương thật nhiều khi còn có thể. Dù đã ra đi, tôi tin chú chim nhỏ đã được sống một cuộc đời hạnh phúc, ít nhất là khi ở bên tôi.

Câu chuyện về ngôi nhà nhỏ và chú chim chào mào sẽ mãi là một kỷ niệm đẹp trong tôi. Việc đứng trước lựa chọn khó khăn và chấp nhận mất mát ấy đã dạy tôi trưởng thành hơn, biết yêu thương và trân trọng những điều quý giá trong cuộc sống.

Nhà thơ lừng danh người Mỹ Ralph Emerson từng nói: “Yêu cái đẹp là thường thức. Tạo ra cái đẹp là nghệ thuật. Nhưng biết trân trọng cái đẹp mới là người nghệ sĩ chân chính.” Có lẽ từ lâu, nhà văn Nguyễn Tuân đã thấm nhuần tư tưởng này, bởi cả cuộc đời ông là một hành trình say mê đi tìm cái đẹp thanh cao, cái đẹp của chuẩn mực tạo hóa. Tác phẩm Chữ người tử tù của ông đã khắc họa thành công chân dung vẻ toàn mỹ, một vẻ đẹp dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào vẫn toả sáng và trường tồn với thời gian.

Nguyễn Tuân (1910 – 1987) xuất thân trong một gia đình Nho giáo, quê ở làng Mọc, nay là phường Nhân Chính, quận Thanh Xuân, Hà Nội. Ông là nhà văn lớn, có đóng góp quan trọng cho nền văn học Việt Nam hiện đại, cả đời say mê tìm kiếm cái đẹp trong cuộc sống để thổi hồn vào các tác phẩm những làn gió mới, những vẻ đẹp nhân văn cao đẹp. Các tác phẩm tiêu biểu của ông gồm Một chuyến đi (1938), Vang bóng một thời (1940), Sông Đà (1960)… Truyện ngắn Chữ người tử tù, xuất bản lần đầu với tên Dòng chữ cuối cùng năm 1939 trên tạp chí Tao Đàn, sau này in trong tập Vang bóng một thời và đổi tên như hiện nay, đã khắc họa hình tượng Huấn Cao – một con người tài hoa, lỗi lạc, giữ tâm hồn thanh cao dù bị đặt vào hoàn cảnh ngục tù tối tăm.

Thành công của một tác phẩm truyện ngắn phụ thuộc vào tình huống truyện đặc sắc, nơi mà khoảnh khắc ấy làm nổi bật sự sống, như Nguyễn Minh Châu từng nói: “Tình thế của câu chuyện, là khoảnh khắc mà trong đó sự sống hiện ra rất đậm đặc”. Chữ người tử tù là một câu chuyện như thế, khi Nguyễn Tuân đặt nhân vật vào nghịch cảnh trớ trêu, cuộc hội ngộ giữa hai thế lực đối lập: một bên là con người tài hoa khí phách, một bên là quyền lực tăm tối của xã hội phong kiến. Cuộc gặp gỡ diễn ra kịch tính, lôi cuốn, và cuối cùng, vẻ đẹp thiên lương tao nhã thắng thế trước sự tàn bạo, xấu xa của xã hội.

Tác phẩm xây dựng thành công tuyến nhân vật chính diện, đại diện cho cái đẹp thanh cao trong tâm hồn, dù hoàn cảnh có khắc nghiệt, thực tại xã hội có đen tối, cũng không thể làm vẩn đục nhân cách của họ. Trước tiên là hình tượng Huấn Cao – một vị anh hùng sa cơ thất thế. Trong mắt chế độ phong kiến, ông bị gọi là kẻ “phản nghịch”, cầm đầu nguy hiểm cần tiêu diệt. Nguyễn Tuân có thể đã dựa trên nguyên mẫu Cao Bá Quát – một người tài hoa, tinh thần quả cảm, và nghệ sĩ tài hoa chữ nghĩa – để sáng tạo hình tượng này. Huấn Cao vừa là người nghệ sĩ vừa là vị quan giữ chức huấn đạo, người nắm giữ vẻ đẹp tinh thần và đạo đức.

Nhà văn khắc họa Huấn Cao qua nhiều bình diện, thể hiện cái đẹp thanh cao đạt đến chân – thiện – mỹ. Ông là nghệ sĩ tài hoa lừng danh, xuất hiện gián tiếp qua lời kể của viên quản ngục và thầy thơ lại, là người “vùng tỉnh Sơn ta vẫn khen cái tài viết chữ rất nhanh và rất đẹp”, đồng thời có khả năng “bẻ khoá và vượt ngục”. Huấn Cao hội tụ khí chất văn võ song toàn, một nhân vật phi thường. Cái tài hoa của ông còn được bộc lộ qua phản ứng của viên quản ngục, người chỉ cần đôi câu đối của Huấn Cao để treo trong nhà là “y đã mãn nguyện”, như thể trên đời không gì hạnh phúc hơn.

Huấn Cao còn là anh hùng khí phách hiên ngang, dù đối diện án tử, vẫn giữ nhân cách thanh cao, không nhún nhường trước cường quyền. Trước lời giễu cợt của lính cai ngục, ông im lặng, “lạnh lùng, chúc mũi gông nặng, khom mình thúc mạnh đầu thang gông xuống thềm đá tảng”, như lời cảnh báo dứt khoát. Trong ngục tù tăm tối, ông thản nhiên đón rượu thịt, coi như một việc bình thường, không sợ cường quyền, khinh bạc chế độ. Khi hỏi về mong muốn, ông trả lời thẳng thừng: “Ngươi hỏi ta muốn gì? Ta chỉ muốn có một điều. Là ngươi đừng đặt chân vào đây.” Câu nói ấy thể hiện tinh thần bất khuất và lòng trung thực của người nghệ sĩ.

Nguyễn Tuân còn miêu tả Huấn Cao là người có tấm lòng thiên lương cao cả. Ông không ham danh lợi, chỉ trao chữ cho đúng người, coi trọng cái đẹp thanh cao. Trước sự đối đãi chân tình “biệt nhỡn liên tài” của viên quản ngục, Huấn Cao bị cảm động, thể hiện tấm lòng nhân hậu, không muốn phụ lòng người.

Ngoài Huấn Cao, tác phẩm còn xây dựng viên quản ngục – một người yêu cái đẹp, có tâm hồn nghệ sĩ nhưng bị lạc giữa xã hội xô bồ, dung tục. Hai nhân vật chính diện được đặt song song để soi chiếu lẫn nhau, tỏa sáng vẻ đẹp tâm hồn tao nhã. Viên quản ngục như “một thanh âm trong trẻo chen vào bản đàn hỗn loạn”, sống giữa rối ren nhưng vẫn giữ tâm hồn thanh cao, biết trân trọng cái đẹp và nể trọng người tài.

Vào một đêm hoang vắng tại trại giam tỉnh Sơn, trong buồng giam tối tăm, chật hẹp, mùi ẩm mốc bốc lên, xung quanh đầy mạng nhện, phân chuột, phân gián, ánh lửa đỏ rực từ ngọn đuốc chiếu sáng cảnh tượng “một người tù, cổ đeo gông, chân vướng xiềng, đang đậm tô nét chữ trên tấm lụa trắng tinh”. Viên quản ngục “khúm núm”, thầy thơ lại “run run bưng chậu mực”, vị thế nhân vật dường như đổi dời, người nắm quyền khép nép trước tử tù. Cái đẹp không tồn tại đơn độc, nó chiến thắng cái xấu, nhân đạo hóa những tâm hồn, giúp họ thức tỉnh, tìm lại bản chất nhân nghĩa vốn có.

Chữ người tử tù là một thiên truyện gần tới sự toàn diện, toàn mỹ. Tác phẩm thể hiện phong cách nghệ thuật tinh tế của Nguyễn Tuân, tạo dựng tình huống truyện độc đáo, khắc họa tính cách nhân vật qua thủ pháp đối lập, tương phản, ngôn ngữ trang trọng giàu hình ảnh. Qua truyện, tác giả khẳng định sự tồn tại vĩnh cửu của cái đẹp và thể hiện lòng yêu nước thầm kín của mình.

Nguyễn Tuân là một con người tài hoa tuyệt đỉnh, là bậc thầy về truyện ngắn. Sáng tác của ông được chia thành hai giai đoạn: trước và sau Cách mạng tháng Tám. Ở giai đoạn trước, ông được coi là nhà văn “duy mĩ”, say mê cái đẹp và coi cái đẹp là đỉnh cao của nhân cách con người. Tập truyện Vang bóng một thời là tiêu biểu cho thời kỳ này, thể hiện sự say mê cái đẹp quá khứ, tìm kiếm những phong tục, thú vui tao nhã trong xã hội xưa. Trong đó, thú chơi chữ của Huấn Cao và viên quản ngục trong truyện ngắn Chữ người tử tù là minh chứng điển hình cho nhân cách cao đẹp, thiên lương trong sáng, đồng thời nổi bật tài năng văn chương và tư tưởng của Nguyễn Tuân.

Huấn Cao trong truyện là người có tài viết chữ đẹp nhưng vì chống lại triều đình mà bị lãnh án tử hình. Trước khi thi hành án, ông được đưa đến trại giam nơi có viên quản ngục và thầy thơ lại yêu quý nét chữ, trân trọng người tài, nên biệt đãi tù nhân, mong muốn Huấn Cao cho chữ. Nhận thấy tấm lòng chân thành ấy, người tử tù với thiên lương trong sáng đã cho chữ trong hoàn cảnh éo le chưa từng có. Tình huống truyện là cuộc gặp gỡ giữa hai con người khác biệt: một bên là Huấn Cao, người tài hoa nhưng đối đầu triều đình, một bên là viên quan coi ngục, đại diện cho trật tự xã hội phong kiến nhưng khao khát ánh sáng chữ nghĩa. Dù đối lập về xã hội, họ lại tri âm, tri kỉ với nhau trên bình diện nghệ thuật. Nguyễn Tuân đặt nhân vật vào tình huống đối nghịch để tạo kịch tính, cảnh cho chữ trở thành nút thắt được tháo gỡ.

Huấn Cao hiện lên là con người tài hoa uyên bác, khí phách hiên ngang, anh hùng bất khuất và có thiên lương trong sáng. Sở tài viết chữ đẹp được miêu tả gián tiếp qua cuộc đối thoại của viên quản ngục và thầy thơ lại, khiến viên quan coi ngục đau đáu một lòng xin chữ Huấn Cao để treo ở nhà riêng: “Chữ ông Huấn Cao đẹp lắm, vuông lắm.” Nguyễn Tuân miêu tả sở nguyện của viên quản ngục để làm nổi bật tài hoa nghệ sĩ mà bao người khao khát có được. Huấn Cao là người cầm đầu cuộc khởi nghĩa chống lại triều đình, không sợ lời đe dọa của lính áp giải, tự do hiên ngang dỗ gông để trận mưa rệp rơi xuống đất, thản nhiên nhận rượu thịt như một người tù tự do trong nhà lao. Ông khinh bạc viên quan coi ngục với câu nói: “Ngươi hỏi ta muốn gì ư? Ta chỉ muốn có một điều là nhà ngươi đừng đặt chân vào đây.” Huấn Cao không khuất phục uy quyền, bạo lực, hòa quyện chất nghệ sĩ với anh hùng, tạo nên nét độc đáo khác biệt trong Vang bóng một thời. Thiên lương trong sáng của ông còn thể hiện ở việc cho chữ, chỉ trao cho những người tri kỉ, nhưng khi hiểu tấm lòng của viên quản ngục, ông mỉm cười nhắc thầy thơ lại chuẩn bị để đáp lại sự chân tình ấy. Giọng Huấn Cao trở nên từ tốn, hòa dịu: “Về bảo với chủ ngươi, tối nay, lúc nào lính canh về trại nghỉ, thì đem mực, bút và cả bó đuốc xuống đây ta cho chữ.” Ông khẳng định: “Chữ thì quý thực. Ta nhất sinh không vì vàng ngọc hay quyền thế mà ép mình viết câu đối bao giờ.” Dù thân xác bị giam cầm, tâm hồn Huấn Cao luôn tự do và thanh cao.

Cảnh cho chữ trong truyện được Nguyễn Tuân miêu tả “xưa nay chưa từng có”, vừa lạ vừa đẹp. Đêm cuối cùng trước khi thi hành án, buồng giam chật hẹp, ẩm ướt, tường đầy mạng nhện, đất bừa bãi phân chuột, phân gián. Ánh đuốc đỏ rực, khói tỏa mờ mịt, chỉ có Huấn Cao “cổ đeo gông, chân vướng xiềng, đang đậm tô nét chữ trên tấm lụa trắng tinh.” Thầy thơ lại run run bưng chậu mực, viên quản ngục nâng tấm lụa trắng. Tư thế đối lập: người tù ung dung, tự tại, hai người tự do khúm núm, run run. Tư thế ấy không phải cúi đầu hèn nhát mà là thành kính trước cái đẹp, đồng thời vị thế bị đảo ngược: người quyền lực lại không có uy, người tử tù giữ quyền sinh sát. Huấn Cao còn khuyên viên quản ngục: “Thầy quản nên tìm về nhà quê mà ở, thầy hãy thoát khỏi cái nghề này đi đã, rồi hãy nghĩ đến chuyện chơi chữ. Ở đây khó giữ được thiên lương cho lành vững và rồi cũng đến nhem nhuốc mất cái đời lương thiện đi.” Lời khuyên chân thành ấy khiến viên quản ngục cảm động: “Kẻ mê muội này xin bái lĩnh.” Cả ba người đồng điệu, chung tấm lòng yêu tha thiết cái đẹp, cái đẹp chữ viết gắn liền với cái đẹp tâm hồn và nhân cách.

Qua tác phẩm, Nguyễn Tuân cho thấy ba thái độ con người đối với cái đẹp. Thái độ thứ nhất là hủy diệt, thể hiện qua những tên lính hách dịch, tàn bạo, cùng chính quyền phong kiến bảo thủ muốn hủy diệt người tài để gìn giữ quyền lực tàn ác. Thái độ thứ hai là yêu mến cái đẹp và quý trọng người tài, qua tấm lòng, hành động của viên quản ngục và thầy thơ lại, sẵn sàng mạo hiểm để hoàn thành sở nguyện cao đẹp là xin chữ Huấn Cao. Thái độ thứ ba là sự cao thượng và rộng lượng của Huấn Cao, nghệ sĩ tài ba, người có thiên lương trong sáng, chỉ trao chữ cho người xứng đáng. Nhân vật này tượng trưng cho sự kết hợp giữa tài năng, đạo đức và nhân cách cao đẹp, là biểu hiện của cái đẹp gắn liền với cái thiện.

Nguyễn Tuân thể hiện rõ tư tưởng về nghệ thuật và nhân phẩm con người. Nhân cách đẹp là sự kết hợp giữa tài, tâm và thiện, và cái đẹp luôn gắn với đạo đức. Cái đẹp tồn tại ngay cả trong môi trường xấu xa, nhưng càng bị thử thách, nó càng rực rỡ. Chỉ có cái đẹp mới cảm hóa được tâm hồn, làm con người trở nên cao thượng hơn. Tài năng nghệ thuật của Nguyễn Tuân thể hiện qua bút pháp tương phản, tả thực và lãng mạn đan xen, khắc họa con người và cảnh vật chi tiết, tỉ mỉ, gây ấn tượng sâu sắc. Chỉ có người yêu mến, trân trọng cái đẹp vô cùng mới có thể sáng tác được Chữ người tử tù – câu chuyện hiện thân của hai con người có nhân cách cao đẹp như Huấn Cao và viên quản ngục.

Phòng GD & ĐT ….                                       CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Trường ……                                                               Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

NỘI QUY LỚP HỌC

Điều 1: Tôn trọng, đoàn kết giúp đỡ lẫn nhau. Kính trọng người lớn, lễ phép với thầy cô giáo, hòa nhã với bạn bè; không đánh nhau gây mất đoàn kết trong lớp học; không nói tục, chửi bậy.

Điều 2: Thi đua học tốt: Đi học đúng giờ (có mặt ở trường trước 15 phút khi buổi học bắt đầu), Nghỉ học phải có lý do, phải có giấy xin phép được phụ huynh ký xác nhận; Học bài, làm bài tập trước khi đến lớp.

Điều 3: Đến lớp học: phải học bài và làm bài tập đầy đủ; phải có đủ đồ dùng học tập; đầu tóc, quần áo gọn gàng nghiêm túc, mặc đồng phục theo đúng quy định của nhà trường; giữ gìn vệ sinh chung của lớp của trường; không xả rác, vứt rác bừa bãi; có ý thức giữ gìn bảo vệ của công.

Điều 4: Học sinh có mặt trong lớp sau khi kết thúc hiệu lệnh báo hiệu bắt đầu tiết học. Trường hợp lớp chưa có giáo viên thì phải giữ trật tự, lớp trưởng hoặc bí thư lên báo cáo với ban giám hiệu.

Điều 5: Trong lớp trật tự chú ý nghe giảng, có ý thức tham gia xây dựng bài; không được nói chuyện riêng, làm việc riêng trong lớp. Chỉ được phát biểu hoặc trình bày ý kiến khi được giáo viên cho phép.

Điều 6: Tích cực tham gia các hoạt động ngoại khóa, hoạt động tập thể.

Điều 7: Tất cả học sinh phải có trách nhiệm thực hiện nghiêm chỉnh các điều trong nội quy học sinh. Nếu vi phạm tùy theo mức độ sẽ bị xử lý theo quy định hiện hành của Bộ GD&ĐT và quy định xử lý học sinh vi phạm của trường.

TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG A

NỘI QUY, QUY ĐỊNH CỦA THƯ VIỆN TRƯỜNG THPT A

Thư viện trường THPT A yêu cầu các cán bộ, nhân viên, học sinh trong trường khi đến thư viện cần thực hiện nghiêm túc các nội quy, quy định sau:

I. Nội quy chung

1. Yêu cầu bắt buộc

- Xuất trình Thẻ Cán bộ/Học sinh và check in qua đầu đọc mã vạch tại cửa ra vào.

- Tuân thủ các nội quy, quy định của Thư viện về tra tìm tài liệu, đọc, mượn, truy cập tài liệu, giữ gìn cơ sở vật chất, trang thiết bị.

- Phải giữ gìn tài liệu, trang thiết bị, tài sản, thực hiện nếp sống văn minh, văn hoá trong ăn mặc, giao tiếp tại Thư viện.

- Không được dùng Thẻ của người khác và không cho người khác sử dụng Thẻ của mình.

- Không được làm hư hại, xáo trộn tài liệu, tài sản; không tự ý thay đổi các chương trình liên quan đến phần mềm trên máy tính.

- Không tự ý sao chụp tài liệu dưới mọi hình thức.

- Không được truy cập thông tin có nội dung không lành mạnh, sử dụng, khai thác, chuyển tải các nguồn tin bất hợp pháp, gây hại cho lợi ích Quốc gia.

- Trước khi chuyển công tác (đối với cán bộ, nhân viên) hoặc trước khi ra trường (đối với HS), cần phải trả các tài liệu, sau đó được cấp Giấy xác nhận “Đã trả hết sách Thư viện”.

- Học sinh phải học chương trình “Hướng dẫn sử dụng thư viện” mới được sử dụng tài liệu tại các phòng của Thư viện.

2. Trường hợp bị mất Thẻ

- Đối với học sinh cần phải làm đơn xin cấp lại Thẻ, có xác nhận của GVCN, sau đó xin xác nhận tại Thư viện để được cấp lại thẻ.

- Đối với cán bộ, nhân viên cần làm đơn xin cấp lại Thẻ, có xác nhận của Hiệu trưởng, sau đó xin xác nhận tại Thư viện để được cấp lại thẻ.