Soạn bài Viết văn bản thuyết minh giải thích một hiện tượng tự nhiên
Đề bài
(trang 102, SGK Ngữ văn 8, tập 2)
Trong đời sống, không ít lần ta gặp các hiện tượng tự nhiên đặc biệt, có khi kì thú, có khi đáng lo ngại. Đối diện với chúng, trong ta nảy sinh nhu cầu giải thích nhằm thỏa mãn nhu cầu hiểu biết, khám phá, chinh phục. Viết bài văn thuyết minh thể hiện nội dung này thực sự là một trải nghiệm thú vị, tạo cho em cơ hội chia sẻ với mọi người những hiểu biết bổ ích có được qua khảo sát, nghiên cứu riêng hoặc qua tiếp nhận những thông tin đáng tin cậy từ các tài liệu khoa học.
Yêu cầu:
- Nêu được hiện tượng tự nhiên cần giải thích
- Nêu được các biểu hiện cơ bản của hiện tượng tự nhiên cần giải thích
- Trình bày được căn cứ xác đáng để giải thích hiện tượng tự nhiên đã chọn
- Nói rõ ảnh hưởng, tác động của hiện tượng tự nhiên đó đối với cuộc sống con người.
Phương pháp giải - Xem chi tiết
Chọn hiện tượng thuyết minh và viết bài theo hướng dẫn trong SGK.
Lời giải chi tiết
Bài tham khảo 1:
Hiện tượng cây “mắc cỡ” cụp lá khi chạm vào
Rất nhiều người có tuổi thơ thú vị với loại cây mắc cỡ này, chỉ cần chạm nhẹ vào lá của nó, cây mắc cỡ sẽ lập tức thể hiện ngay sự “e lệ” của mình bằng cách khép những cánh lá lại. Phải chăng cây mắc cỡ có cảm xúc mắc cỡ thật khi bị trêu ghẹo? Dưới đây là cơ chế cụp lá của cây mắc cỡ.
Cây mắc cỡ hay còn gọi là cây trinh nữ
Cây mắc cỡ nhiều vùng còn gọi cây xấu hổ có tên khác nữa là cây trinh nữ. Hiện tượng lá cây mắc cỡ cụp lá lại không phải là chúng cảm giác được mà là nhờ vào “tác dụng phình ép” của lá
“Tác dụng phình ép” là gì?
Trong phần gốc của cuống là có một tổ chức tế bào thành mỏng, phần đầu chứa đầy nước , gọi là bọng lá.
Khi bạn vừa chạm tay vào cây, chúng sẽ bị kích thích, lượng nước trong tế bào ở phần dưới phiến là lập tức chảy tràn lên trên và hai bên.
Việc này dẫn đến phần phía dưới phiến lá giống như quả bóng bị xì hết hơi, còn phía trên giống như như trái banh được thôi căng, cuống lá lúc này sẽ rũ xuống khép lại.
Khi một lá khép lại tác động lan truyền sinh ra điện và lập tức nó dẫn đến các lá khác, khiến các lá còn lại cũng lần lượt theo cơ chế trên mà khép theo.
Sau khi tác dụng kích thích này hết thì dưới phiến lá sẽ lại dần dần đầy nước, lá lại mở ra trở lại hình thái ban đầu.
Đặc tính sinh lý này của cây mắc cỡ là loại thích ứng đối với điều kiện tự nhiên, rất có lợi cho sinh trưởng của nó.
Ở miền Nam thường gặp phải những cơn mưa và gió mạnh. Chính điều kiện thời tiết đã tạo nên đặc tính cỏ lá của cây mắc cỡ nhằm bảo vệ các lá non.
Tác dụng chữa bệnh của cây mắc cỡ
Ngoài ra, có một đặc điểm mà rất ít người biết đến ở cây mắc cỡ là nó không chỉ dùng làm hàng rào mà còn có công dụng chữa bệnh hiệu quả.
Theo đông y, hầu hết các bộ phận của cây hoa mắc cỡ đều được dùng làm thuốc.
Trong đó cành và lá cây hoa mắc cỡ có vị ngọt, hơi đắng, tính lạnh, hơi độc có tác dụng thanh can hỏa, an thần, tiêu tích, giải độc, thường dùng trong các bài thuốc dưỡng tâm, an thần, giải độc cho cơ thể.
Rễ cây mắc cỡ có vị chát, hơi đắng, tính ấm, có độc tố với tác dụng chỉ khái, hóa đàm, hoạt lạc, hòa vị, tiêu tích, xương khớp.
Thiên nhiên còn rất nhiều điều thú vị và cây mắc cỡ là một trong những minh chứng chống lại những suy nghĩ rằng thực vật thì không có sự sống và không có suy nghĩ. Càng nghiên cứu về thực vật học chúng ta sẽ càng ngỡ ngàng về các hoạt động sống của chúng như cơ chế bắt động vật của cây bắt ruồi, hoặc mới đây khoa học cũng chứng minh rằng giữa các cây có cơ chế liên lạc với nhau.
Những hiện tượng tự nhiên xung quanh chúng ta đã được khoa học giải mã gần như trọn vẹn. Đó là một bước tiến nhảy vọt trong hành trình chinh phục tự nhiên của con người. Và việc giải mã hiện tượng “sấm sét” chính là một trong những bước chân của hành trình đó.
Vào thời nguyên thủy, con người cho rằng sấm sét là một vị thần và luôn lo sợ trước quyền năng của vị thần này. Tuy nhiên, nhờ khoa học, con người đã giải mã được nguyên lý hình thành nên hiện tượng này. Theo đó, sấm sét là một loại âm thanh được tạo ra do sự tăng lên đột ngột của áp suất và nhiệt độ từ các tia sét trong không trung. Điều đó làm xuất hiện một làn sóng xung kích âm thanh - chính là những tiếng sấm. Tùy vào khoảng cách và đặc điểm của những tia sét, mà chúng ta có thể nghe thấy tiếng sấm cùng lúc với tia sét xuất hiện, hoặc cách nhau vài giây. Những tiếng sấm về cơ bản chia thành hai loại. Loại thứ nhất sẽ là một tiếng nổ lớn đột ngột rồi dứt hẳn như vừa có một quả bom xuất hiện. Loại thứ hai là một chuỗi âm thanh gồm nhiều tiếng sấm kéo dài, nhưng không vang như loại thứ nhất. Vì là dạng âm thanh, nên tiếng sấm không gây hại đến cơ sở vật chất hay dẫn đến các hiện tượng tự nhiên tiêu cực khác. Nhưng trong một số trường hợp, nó vẫn có thể gây thủng màng nhĩ của con người, nên vẫn cần phải cảnh giác với hiện tượng tự nhiên này.
Khi hiểu rõ về bản chất của sấm chớp, con người không còn sợ hãi về nó nữa. Và khi đã hiểu về nguyên lý hoạt động của hiện tượng tự nhiên này, thì hễ có sấm chớp xuất hiện, chúng ta cũng nhận ra ngay đang có một cơn mưa gần kéo tới.
Mưa đá là một hiện tượng thiên nhiên hiếm gặp, chỉ xảy ra ở một số khu vực nhất định. Tuy vậy, do những tác hại mà nó gây ra, mưa đá luôn được báo chí và truyền thông quan tâm, thường xuyên đưa tin. Hiện tượng này thường xuất hiện vào thời điểm chuyển mùa, từ mùa lạnh sang mùa nóng hoặc ngược lại. Nguyên nhân chính là do các luồng không khí đối lưu di chuyển liên tục, không đều và theo nhiều hướng, dẫn đến sự hình thành mưa đá. Trong các đám mây, khi nhiệt độ hạ xuống dưới -20 độ C, hơi nước sẽ ngưng tụ thành các hạt băng nhỏ và bắt đầu rơi xuống. Khi các hạt băng rơi xuống tầng mây thấp hơn, chúng chuyển thành những giọt nước lạnh dưới 0 độ C. Tuy nhiên, khi gặp các luồng không khí bốc lên từ phía dưới, những giọt nước này lại bị đẩy lên, tiếp tục trải qua nhiệt độ dưới -20 độ C và đóng băng trở lại. Quá trình này lặp đi lặp lại khiến hạt băng ngày càng lớn lên, nhờ lớp màng nước bọc xung quanh do các dòng không khí mang theo. Khi trọng lượng của hạt băng đủ nặng mà không khí không thể nâng lên được nữa, nó sẽ rơi xuống mặt đất, tạo thành mưa đá. Dù kích thước không quá lớn, nhưng tốc độ rơi từ trên cao rất nhanh, khiến mưa đá vẫn gây nguy hiểm cho con người, động vật và tài sản. Một số hạt có thể lớn bằng nắm tay hoặc kết lại thành những cụm, đủ sức làm hỏng mái nhà, xe cộ và thậm chí gây nguy hiểm tính mạng. Vì vậy, khi có mưa đá, mọi người thường tìm nơi trú ẩn để bảo vệ bản thân.
Nhờ tiến bộ của khoa học và kỹ thuật, con người hiện nay có thể xác định khu vực có khả năng xảy ra mưa đá và dự báo thời điểm xuất hiện, từ đó thực hiện các biện pháp phòng tránh, bảo vệ tài sản và con người. Do mưa đá thường chỉ diễn ra trong thời gian ngắn và xuất hiện ít lần trong năm, nên nó không gây nỗi lo như các loại thiên tai khác.