Soạn bài Viết văn nghị luận về một tác phẩm nghệ thuật
Câu 1
Câu 1 (trang 115, SGK Ngữ Văn 11, tập hai):
Những đặc điểm nào cho thấy bài viết là một văn bản nghị luận chứ không phải văn bản thông tin về một tác phẩm nghệ thuật?
Phương pháp giải:
Đọc kỹ bài viết tham khảo để trả lời câu hỏi này.
Lời giải chi tiết:
Đặc điểm nhận biết văn bản là một văn bản nghị luận mà không phải văn bản thông tin về một tác phẩm nghệ thuật là:
- Các ý trong văn bản được triển khai rõ ràng, mạch lạc theo hướng phân tích
- Mục đích của văn bản là làm rõ chủ đề về bức tranh Mưa thu. Pu-skin của họa sĩ V.E. Páp-cốp.
- Văn bản bàn luận về nét độc đáo của tác phẩm
- Bố cục chặt chẽ theo bố cục của bài văn nghị luận
→ Đây là một văn bản nghị luận chứ không phải văn bản thông tin về một tác phẩm nghệ thuật.
Câu 2
Câu 2 (trang 115, SGK Ngữ Văn 11, tập hai):
Nêu tính đặc thù của những bằng chứng được sử dụng trong bài viết.
Phương pháp giải:
Đọc kỹ bài viết tham khảo để trả lời câu hỏi này.
Lời giải chi tiết:
Những bằng chứng được sử dụng trong bài viết đều rất cụ thể và rõ ràng và nó luôn gắn với mưa thu và nhà thơ vĩ đại Pu-skin. Các bằng chứng tác giả đưa ra không chỉ chỉ rõ hoàn cảnh cũng như nguồn cảm hứng của bức tranh mà người họa sĩ có từ đâu, tất cả đều rất chi tiết từ năm cho đến hoàn cảnh rồi kích thước…
Điều đó không chỉ mang đến những kiến thức mới cho người đọc mà nó còn thể hiện rõ nguồn gốc đầy chất trữ tình của bức tranh. Hay những chi tiết nhỏ từ bức tranh cũng được ghi lại bằng những câu văn và từ ngữ mang đậm chất thơ như khiến người đọc lạc vào thế giới vừa đẹp, vừa đượm buồn của bức tranh. Nó không chỉ cho thấy được tài hoa của người nghệ sĩ vẽ bức tranh mà còn giúp người xem hiểu được tường tận ý nghĩa của bức tranh.
Câu 3
Câu 3 (trang 115, SGK Ngữ Văn 11, tập hai):
Để viết văn bản nghị luận về một tác phẩm nghệ thuật, người viết phải đảm bảo được những điều kiện gì?
Phương pháp giải:
Đọc kỹ bài viết tham khảo để trả lời câu hỏi này.
Lời giải chi tiết:
Để viết văn bản nghị luận về một tác phẩm nghệ thuật, người viết cần phải đảm bảo những điều kiện sau:
- Chủ đề bàn luận phải rõ ràng và phải hướng đến một mục tiêu chung
- Bố cục rõ ràng gồm mở, thân kết và phần thân phải triển khai các ý nhằm làm sáng tỏ luận điểm chung của bài.
- Yếu tố biểu cảm bị hạn chế trong văn nghị luận và thay vào đó là yếu tố miêu tả, nghị luận, tự sự
- Tổng kết nghệ thuật được tác phẩm đưa ra bàn luận.
Thực hành viết
Đề bài: “Mùi cỏ cháy”, khúc ca bi tráng về một thời hào hùng của lịch sử dân tộc.
Phương pháp giải:
Dựa vào kiến thức của bản thân
Lời giải chi tiết:
Bài tham khảo 1:
Chiến tranh đã qua đi, nhưng những nỗi đau để lại dường như còn mãi, đặc biệt đối với những người có người con, người anh, người chị của mình đã ngã xuống vì độc lập của dân tộc. “Mùi cỏ cháy” là một bộ phim ấn tượng nói về Việt Nam năm 1972 tại Thành cổ Quảng Trị - nơi biết bao người thanh niên trẻ đã ngã xuống vì độc lập của Tổ quốc. Bộ phim như nhắc nhở chúng ta về cái giá phải trả cho độc lập tự do là quá lớn.
Mùi cỏ cháy là bộ phim điện ảnh Việt Nam thuộc thể loại tâm lý xã hội và chiến tranh được công chiếu vào năm 2012. Bộ phim do Hãng phim truyện Việt Nam sản xuất. Kịch bản do nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm chấp bút, dựa trên quyển Nhật ký Mãi mãi tuổi hai mươi của liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc. Đạo diễn phim là Nguyễn Hữu Mười – một đạo diễn tài năng và được nhiều người biết đến. Bối cảnh chính của phim là sự kiện Mùa hè đỏ lửa 1972 với trận chiến tại Thành cổ Quảng Trị.
Giá trị của phim không chỉ được kể đến bởi sự tỉ mỉ trong kịch bản, góc quay… mà nó đến từ nội dung đầy ý nghĩa, sâu sắc về thế hệ trẻ một thời hết lòng phụng sự cho Tổ quốc. Bộ phim xoay quanh câu chuyện về 4 chàng sinh viên Hà thành Hoàng, Thành, Thăng và Long ở lứa tuổi đôi mươi, khi họ vừa mới bước chân và làm quen với môi trường đại học. Sống trong cảnh đất nước bị kẻ thù giày xéo và đứng trước lệnh tổng động viên của Chính phủ, 4 chàng thanh niên trẻ đã tình nguyện lên đường nhập ngũ, dấn thân vào chiến tranh và trở thành những chiến sĩ quả cảm. Tinh thần quả cảm, bất diệt đó của họ đã chiến thắng những ham muốn cuộc sống nhàn hạ, vui vẻ của tuổi đôi mươi, họ ra đi vì độc lập của Tổ quốc. Trong phim có một câu nói khiến em ấn tượng mãi đó là khi Thủ trưởng Phong hỏi bốn chàng thanh niên trẻ có thấy hối tiếc vì lựa chọn của mình không, Hoàng đã không ngần ngại nói: “Chúng em cũng hơi tiếc ạ. Nhưng còn hối tiếc hơn nếu như trong đội ngũ những người ra trận hôm nay không có chúng em”. Đó là câu trả lời chứa đựng đầy sự hồn nhiên, nhưng pha lẫn đầy khí phách của một chàng thanh niên tuổi đôi mươi nhưng thấu hiểu sự đời và hoàn cảnh của đất nước. Họ chính là đại biểu cho thế hệ trẻ Việt Nam lúc bấy giờ, luôn mang trong mình nhiệt huyết dâng trào của tuổi trẻ, một lòng muốn phụng sự cho Tổ quốc, khi Tổ quốc lâm nguy, sẵn sàng từ bỏ tất cả và đi vào chiến trường, chiến đấu để giành lấy độc lập cho Tổ quốc. Những người thanh niên trẻ ấy từ sự hồn nhiên của tuổi trẻ, được thể hiện qua câu hát của Long trên chiếc xe chở quân vào chiến trường: “Ta là con của bố mẹ ta. Nhớ nhà ta trốn ta về”; thú bắt ve sầu rồi áp tai nghe tiếng kêu ve ve của Thành và niềm đam mê chơi chọi dế của Thăng…” Và rồi, trải qua sự rèn luyện khắc nghiệt trong quân đội và trực tiếp chiến đấu với kẻ thù, tận mắt chứng kiến đồng đội của mình hy sinh, họ dần trưởng thành và trở thành những chiến sĩ dũng cảm, sống vì mục tiêu cao cả hơn.
Cùng với đó là những hình ảnh về sức tàn phá của chiến tranh, chân thực đến đau lòng. Bằng cách tạo dựng bối cảnh của cuộc chiến hết sức chân thật, đạo diễn Nguyễn Hữu Mười đã khiến người xem không thể kìm nổi nước mắt khi chứng kiến hình ảnh hàng trăm chiến sĩ bị trúng bom mìn khi vượt sông Thạch Hãn, máu nhuộm đỏ dòng sông; cảnh Long đứng giữa trời đạn bom kêu gào thảm thiết: “Đừng tấn công nữa!…” và bị bom giặc cướp mất tính mạng; hay hình ảnh một chiến sĩ mù vẫn cầm lựu đạn mò mẫm ra chiến trường chiến đấu với kẻ thù… Khung cảnh chiến tranh năm 1972 đó dường như đang được hiện hữu rõ ràng trước mắt người đọc, nó khiến chúng ta không khỏi xúc động, nghẹn ngào mà thậm chí là căm thù kẻ thù xâm lược, về những đau thương mà chúng gây ra cho chúng ta trong những năm tháng chiến tranh thảm khốc.
Bên cạnh đó, một chi tiết rất đắt giá vẫn được ekip làm phim thể hiện rất tài tình, đó là ở nơi ranh giới giữa sự sống và cái chết đang cận kề ấy, đạo diễn vẫn dành cho những nhân vật của mình những giây phút bình yên suy ngẫm về gia đình, chiến tranh, tình cảm đồng chí, đồng đội… Đó là một dấu ấn mang đậm nét tình cảm của phim. Họ khẳng định dù trong hoàn cảnh sự sống luôn bị đe dọa như vậy, nhưng những tình cảm, cảm xúc chân thực của con người vẫn được thể hiện, họ vẫn tin yêu vào cuộc sống và đó chính là động lực để họ đứng đến đấu tranh và chiến thắng kẻ thù xâm lược. Đó đều là tình cảm chân thành, sự quý mến sâu sắc.
Như vậy, qua những trang nhật ký của Thăng, những vần thơ của Hoàng, những bức thư thấm đẫm nước mắt của Thành vĩnh biệt mẹ và lời hứa trở lại (không thực hiện được) của Long đối với một cô gái anh gặp trên đường hành quân… “Mùi cỏ cháy” đã tố cáo tội ác của chiến tranh một cách đầy đủ nhất, chân thực và sinh động nhất. Không những thế, nó đã chạm đến những giá trị nhân đạo, nhân văn sâu sắc về tình người, về lẽ sống của cả một thế hệ trẻ thời chống Mỹ.
Trong dòng chảy của lịch sử dân tộc Việt Nam, những năm tháng chiến tranh luôn để lại dấu ấn sâu đậm với biết bao hi sinh và mất mát. Bộ phim Mùi cỏ cháy đã tái hiện lại một cách chân thực và xúc động giai đoạn khốc liệt ấy, đặc biệt là cuộc chiến 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị năm 1972. Qua đó, tác phẩm không chỉ phản ánh hiện thực chiến tranh mà còn khắc họa vẻ đẹp bi tráng của một thế hệ thanh niên anh hùng.
Được đạo diễn bởi Nguyễn Hữu Mười, bộ phim xây dựng hình tượng trung tâm là bốn chàng sinh viên Hà Nội: Hoàng, Thành, Thăng và Long. Họ là những người trẻ tuổi, đang sống trong những ngày tháng hồn nhiên nơi giảng đường đại học. Thế nhưng, khi Tổ quốc cần, họ đã gác lại ước mơ riêng, tự nguyện lên đường nhập ngũ. Sự lựa chọn ấy không hề dễ dàng, nhưng lại rất đỗi tự nhiên đối với thế hệ thanh niên thời bấy giờ – những con người luôn đặt lợi ích của dân tộc lên trên bản thân mình.
Một trong những thành công lớn của bộ phim là đã khắc họa rõ nét sự trưởng thành của người lính trẻ trong chiến tranh. Từ những chàng trai còn vô tư, thích đùa nghịch, họ dần trở nên chín chắn, kiên cường khi phải đối mặt với bom đạn và cái chết cận kề. Những mất mát liên tiếp của đồng đội đã khiến họ thấu hiểu sâu sắc hơn giá trị của sự sống và ý nghĩa của sự hi sinh. Chính trong hoàn cảnh khắc nghiệt ấy, vẻ đẹp của tình đồng chí, đồng đội càng được tỏa sáng – đó là sự sẻ chia, gắn bó và sẵn sàng hi sinh vì nhau.
Không chỉ dừng lại ở việc ca ngợi con người, Mùi cỏ cháy còn tái hiện chân thực sự tàn khốc của chiến tranh. Những trận bom dội xuống dữ dội, những thân người ngã xuống bên dòng sông Thạch Hãn, những tiếng gọi đồng đội trong tuyệt vọng… tất cả đã tạo nên một bức tranh chiến tranh vừa chân thực vừa ám ảnh. Qua đó, người xem cảm nhận sâu sắc nỗi đau mà chiến tranh gây ra, đồng thời càng trân trọng hơn giá trị của hòa bình hôm nay.
Tuy vậy, bộ phim không chìm hoàn toàn trong đau thương mà vẫn ánh lên những tia sáng của niềm tin và tình người. Giữa chiến trường khốc liệt, các nhân vật vẫn dành cho nhau những khoảnh khắc ấm áp, vẫn nhớ về gia đình, về quê hương, về những ước mơ còn dang dở. Những lá thư, những trang nhật ký hay những vần thơ giản dị đã trở thành điểm tựa tinh thần, giúp họ vượt qua nỗi sợ hãi và tiếp tục chiến đấu. Chính những chi tiết ấy đã làm nên chiều sâu nhân văn cho tác phẩm.
Với nội dung giàu ý nghĩa và cách thể hiện chân thực, xúc động, Mùi cỏ cháy xứng đáng là một khúc ca bi tráng về một thời hào hùng của lịch sử dân tộc. Bộ phim không chỉ giúp người xem hiểu hơn về quá khứ mà còn nhắc nhở thế hệ hôm nay phải biết trân trọng hòa bình, sống có trách nhiệm và xứng đáng với sự hi sinh của cha anh.
Trong hành trình gìn giữ và tái hiện ký ức lịch sử dân tộc, nghệ thuật luôn giữ một vai trò đặc biệt quan trọng. Không chỉ phản ánh hiện thực, nghệ thuật còn giúp con người cảm nhận sâu sắc hơn những giá trị tinh thần ẩn sau những biến cố lịch sử. Bộ phim Mùi cỏ cháy chính là một tác phẩm như thế. Bằng cách khắc họa chân thực cuộc chiến khốc liệt tại Thành cổ Quảng Trị năm 1972, bộ phim đã trở thành một khúc ca bi tráng về một thời hào hùng của dân tộc Việt Nam – nơi hội tụ cả đau thương, mất mát lẫn vẻ đẹp cao cả của con người.
Bộ phim do Nguyễn Hữu Mười đạo diễn, được xây dựng dựa trên cảm hứng từ những trang nhật ký chiến tranh, đặc biệt là cuốn “Mãi mãi tuổi hai mươi”. Chính vì vậy, tác phẩm không mang màu sắc hư cấu đơn thuần mà thấm đẫm chất liệu hiện thực, tạo nên sức lay động mạnh mẽ đối với người xem. Bối cảnh chính là cuộc chiến 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị – một trong những trận chiến ác liệt nhất trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Tại đây, hàng vạn chiến sĩ đã ngã xuống, tuổi đời còn rất trẻ, để đổi lấy từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc.
Trung tâm của bộ phim là hình ảnh bốn chàng sinh viên Hà Nội: Hoàng, Thành, Thăng và Long. Họ đại diện cho lớp thanh niên trí thức thời bấy giờ – những con người vừa bước ra từ giảng đường, mang theo bao ước mơ, hoài bão của tuổi trẻ. Họ yêu đời, hồn nhiên, thậm chí có phần nghịch ngợm. Thế nhưng, khi đất nước lâm nguy, họ đã không ngần ngại gác lại tất cả để lên đường ra trận. Sự lựa chọn ấy không chỉ thể hiện tinh thần yêu nước mà còn phản ánh lý tưởng sống cao đẹp của cả một thế hệ: sống là để cống hiến, để bảo vệ độc lập tự do của dân tộc.
Điều đáng quý ở Mùi cỏ cháy là bộ phim không xây dựng các nhân vật như những người hùng hoàn hảo, mà khắc họa họ trong tất cả sự chân thực và đời thường. Họ vẫn biết sợ hãi trước cái chết, vẫn nhớ nhà, nhớ mẹ, vẫn tiếc nuối những giấc mơ còn dang dở. Nhưng vượt lên trên tất cả, họ vẫn chọn dấn thân. Chính sự giằng xé nội tâm ấy đã làm nổi bật hơn vẻ đẹp của lòng dũng cảm và tinh thần trách nhiệm. Câu nói giản dị nhưng đầy khí phách của nhân vật Hoàng: “Chúng em cũng hơi tiếc ạ. Nhưng còn hối tiếc hơn nếu trong đội ngũ ra trận hôm nay không có chúng em” đã trở thành tuyên ngôn cho lý tưởng sống của thế hệ trẻ Việt Nam trong chiến tranh.
Không chỉ tập trung vào con người, bộ phim còn tái hiện một cách ám ảnh sự khốc liệt của chiến tranh. Những trận bom dội xuống liên hồi, những dòng người vượt sông Thạch Hãn trong làn đạn, những thân thể ngã xuống ngay bên cạnh đồng đội… tất cả được khắc họa chân thực đến đau lòng. Mỗi khung hình như một lát cắt của hiện thực, khiến người xem không thể thờ ơ. Chiến tranh hiện lên không chỉ là những con số hay sự kiện khô khan trong sách sử, mà là nỗi đau cụ thể, hữu hình, thấm đẫm máu và nước mắt của con người.
Tuy nhiên, giữa khói lửa chiến tranh, Mùi cỏ cháy vẫn tỏa sáng những giá trị nhân văn sâu sắc. Đó là tình đồng chí, đồng đội gắn bó keo sơn; là tình cảm gia đình thiêng liêng luôn hiện hữu trong tâm trí người lính; là niềm tin vào ngày mai hòa bình. Những lá thư gửi về quê nhà, những trang nhật ký còn dang dở, những vần thơ được viết vội nơi chiến hào… tất cả đã tạo nên một thế giới nội tâm phong phú, giàu cảm xúc. Chính những yếu tố ấy đã làm dịu đi phần nào sự khốc liệt của chiến tranh, đồng thời khẳng định sức sống mãnh liệt của con người Việt Nam.
Đặc biệt, chất “bi tráng” của bộ phim được thể hiện rất rõ. “Bi” là những mất mát, hi sinh không thể bù đắp – những người lính trẻ mãi mãi nằm lại nơi chiến trường khi tuổi đời còn dang dở. Nhưng “tráng” lại nằm ở chính tinh thần hiên ngang, bất khuất của họ – những con người sẵn sàng đối mặt với cái chết để bảo vệ Tổ quốc. Sự kết hợp giữa hai yếu tố ấy đã tạo nên âm hưởng hào hùng, khiến bộ phim không chỉ gây xúc động mà còn khơi dậy niềm tự hào dân tộc sâu sắc.
Có thể nói, Mùi cỏ cháy không chỉ là một tác phẩm điện ảnh mà còn là một bản anh hùng ca bằng hình ảnh về thế hệ thanh niên Việt Nam thời chống Mỹ. Bộ phim giúp thế hệ hôm nay hiểu rằng, hòa bình mà chúng ta đang có được không phải là điều tự nhiên, mà là kết quả của biết bao hi sinh, mất mát. Từ đó, mỗi người cần biết trân trọng hiện tại, sống có trách nhiệm hơn với bản thân, gia đình và đất nước.
Tóm lại, với nội dung sâu sắc, nghệ thuật thể hiện chân thực và giàu cảm xúc, Mùi cỏ cháy xứng đáng là một khúc ca bi tráng về một thời hào hùng của lịch sử dân tộc. Tác phẩm không chỉ tái hiện quá khứ mà còn góp phần nuôi dưỡng tâm hồn, khơi dậy lòng yêu nước và ý thức trách nhiệm trong mỗi con người Việt Nam hôm nay.