Tỉ lệ bản bản đồ là yếu tố để xác định mức độ thu nhỏ khoảng cách khi chuyển từ thực tế sang thể hiên trên mặt phẳng bản đồ.

Tính khoảng cách trên bản đồ dựa vào tỉ lệ bản đồ: 

- Để tính khoảng cách thực tế giữa hai địa điểm trên bản đồ, phải căn cứ vào tỉ lệ bản đồ. Sử dụng tỉ lệ thước phù hợp để tính khoảng cách bản đồ.

- Để tính khoảng cách theo đường thẳng (đường chim bay) của 2 địa điểm có thể dùng compa, mảnh giấy có cạnh thẳng hoặc thước kẻ.

+ Muốn biết khoảng cách thực tế của hai điểm A và B, sử dụng thước đo khoảng cách từ A đến B rồi dựa vào tỉ lệ bản đồ để tính.

+ Nếu bản đồ có tỉ lệ thước, ta đem khoảng cách AB trên bản đồ vào thước tỉ lệ sẽ biết được khoảng cách thực tế.

Từ khái niệm tỉ lệ bản đồ, chúng ta có thể hiểu được cách tính tỉ lệ bản đồ.

Ví dụ 1: Trên bản đồ tỉ lệ 1: 500000 khoảng cách giữa hai điểm A và B là 10 cm. Tính khoảng cách hai điểm đó ngoài thực tế.

- Khoảng cách giữa hai điểm A và B ngoài thực tế sẽ được tính là: 10 x 500 000 = 5 000 000 (cm).

- Để chuyển đổi sang m hoặc km cho dễ hình dung: 1 m  = 100 cm 

5.000.000 cm = 5.000.000 : 100 = 50.000 m

1 km = 1000 m => 50000 m = 50 000 : 1 000 = 50 km.

=> Vậy, khoảng cách thực tế giữa hai điểm A và B là 50 km

Ví dụ 2: Cách tính tỉ lệ bản đồ ngược lại:

- Khoảng cách giữa hai tỉnh Hưng Yên và Hà Nội là 60km. Trên bản đồ tỉ lệ 1 : 100 000 thì khoảng cách giữa hai tỉnh đó dài bao nhiêu cm?

+ Đổi 60 km = 6 000 000 cm

+ Khoảng cách giữa hai tỉnh trên bản đồ tỉ lệ 1 : 100 000 là:

 6 000 000 : 100 000 = 60 (cm). 

=> Đáp số là 60cm.