Truyện trinh thám là thể loại truyện kể lại quá trình tìm kiếm sự thật về một vụ án. Dựa vào những manh mối ban đầu, người điều tra (thám tử, cảnh sát,…) từng bước khám phá sự thật.

Ví dụ: Vụ án đường Mo-gi (Morgue), Con cánh cam vàng, Lá thư bị mất,…

Về nội dung, truyện phải có:

(1) một vụ việc đã xảy ra và thủ phạm còn giấu mặt

(2) một cuộc điều tra được tiến hành chủ yếu bởi các thám tử và/ hoặc nhân vật bị tình nghi là thủ phạm

Không gian của truyện trinh thám là không gian hiện trường - nơi xảy ra vụ án, cũng là nơi người điều tra nghiên cứu để tìm thủ phạm. Các vụ án có thể diễn ra ở những không gian rộng (khu rừng, hang động, góc phố, ... ) hoặc không gian nhỏ hẹp (căn phòng, bàn ăn, ... ). Trong truyện trinh thám, không gian hiện trường được khắc hoạ chi tiết, cụ thể và gắn liền với dấu hiệu bằng chứng phạm tội.

Thời gian trong truyện trinh thám thường được giới thiệu ở phần đầu tác phẩm với thông tin cụ thể về tháng, năm hay tình huống mà người điều tra tiếp nhận vụ án. Cách giới thiệu thời gian như vậy có tác dụng tạo nên tính chân thực cho câu chuyện. Truyện trinh thám thường xây dựng tình huống người điều tra chịu áp lực chạy đua với thời gian để tìm ra kẻ phạm tội. Điều này tạo ra sự căng thẳng, hấp dẫn cho người đọc đồng thời cho thấy tài năng của người điều tra.

Cốt truyện của truyện trinh thám xoay quanh quá trình điều tra, làm sáng tỏ vụ án:

- Chi tiết trong truyện trinh thám là loại chi tiết gắn với các tình huống có tác dụng gợi mở phán đoán đối với hoạt động điều tra. Mỗi chi tiết ấy như một bằng chứng hoặc một manh mối quan trọng trong quá trình điều tra.

- Truyện trinh thám có những chi tiết thể hiện sự bí ẩn, li kì của vụ án và những bất ngờ của cuộc điều tra. Những chi tiết về khung cảnh, không gian, thời gian xảy ra sự việc; chân dung, cử chỉ, hành động, lời nói, ... của nhân vật thường có dấu hiệu của bằng chứng hoặc manh mối quan trọng trong quá trình điều tra.

Mật mã Da Vinci – Dan Brown

Sherlock Holmes – Arthur Conan Doyle

Sự im lặng của bầy cừu - Thomas Harris

Án mạng trên sông Nile - Agatha Christie

Án mạng trên chuyến tàu tốc hành Phương Đông - Agatha Christie

Phía sau Nghi can X - Higashino Keigo

Hoả ngục - Dan Brown

Thú tội - Kanae Minato

Cô gái có hình xăm rồng - Stieg Larsson

Kỳ án ánh trăng – Quỷ Cổ Nữ

Vòng tròn máu – Edgar Wallace

Đề thi đẫm máu - Lôi Mễ

Sát nhân mạng - Jeffery Deaver

…