Bài 15: Luyện tập về từ đa nghĩa trang 74

Câu 1

Trả lời câu hỏi 1 trang 74 SGK Tiếng Việt 5 Kết nối tri thức

Nêu nghĩa của từ hạt trong mỗi đoạn thơ dưới đây. Từ hạt trong đoạn thơ nào được dùng với nghĩa gốc?

a. Khi đang là hạt

Cầm trong tay mình

Chưa gieo xuống đất

Hạt nằm lặng thinh.

(Trần Hữu Thung)

b.      Hạt mưa mải miết trốn tìm

Cây đào trước cửa lim dim mắt cười

        Quất gom từng hạt nắng rơi

Làm thành quả - những mặt trời tí hon.

(Đỗ Quang Huỳnh)

Phương pháp giải:

Em đọc kĩ các đoạn thơ, giải nghĩa từ hạt trong mỗi đoạn và xác định từ được dùng với nghĩa gốc.

Lời giải chi tiết:

Cách 1

a. Từ hạt chỉ bộ phận nằm trong quả, có thể nảy mầm thành cây con. Đây là nghĩa gốc.

b. Từ hạt chỉ lượng nhỏ chất lỏng có hình giống như hạt của quả. Đây là nghĩa chuyển.

Câu 2

Trả lời câu hỏi 2 trang 74 SGK Tiếng Việt 5 Kết nối tri thức

Trong hai đoạn thơ dưới đây, từ chân được dùng với các nghĩa nào? Các nghĩa đó có gì giống và khác nhau?

a. Cái gậy có một chân,

Biết giúp bà khỏi ngã.

Chiếc com-pa bố vẽ,

Có chân đứng, chân quay.

Cái kiềng đun hằng ngày,

Ba chân xoè trong lửa.

(Vũ Quần Phương)

b. Chân em bước thật êm

Đường sau mưa ẩm ướt

Trên lá non mịn mướt

Những giọt nước trong lành.

(Nguyễn Quỳnh Mai)

Phương pháp giải:

Em đọc kĩ các đoạn thơ, giải nghĩa từ và trả lời câu hỏi.

Lời giải chi tiết:

Cách 1

- Ba từ chân trong đoạn a được dùng với nghĩa chuyển, chỉ phần dưới cùng của một vật để đỡ vật đó có thể đứng được.

- Từ chân trong đoạn b được dùng với nghĩa gốc, chỉ phần dưới cùng của cơ thể người, có chức năng di chuyển.

Giống: đều chỉ bộ phận dưới cùng.

Khác:

- Chân (a): của một số đồ dùng, có tác dụng đỡ, không thể di chuyển.

- Chân (b): của cơ thể người hay động vật, dùng để đi, đứng, chạy, nhảy….

Câu 3

Trả lời câu hỏi 3 trang 74 SGK Tiếng Việt 5 Kết nối tri thức

Đặt câu để phân biệt các nghĩa của mỗi từ sau đây:

- Mũi

+ Nghĩa 1: bộ phận nhô lên ở giữa mặt người hoặc động vật có xương sống, dùng để thở và ngửi.

+ Nghĩa 2: bộ phận có đầu nhọn nhô ra phía trước của một số vật.

- Сао

+ Nghĩa 1: có khoảng cách bao nhiêu đó từ đầu này đến đầu kia theo chiều thẳng đứng.

+ Nghĩa 2: hơn mức trung bình về số lượng hay chất lượng.

Phương pháp giải:

Em dựa vào nghĩa, đặt câu phù hợp.

Lời giải chi tiết:

Cách 1

– Từ mũi:

+ Em thở bằng mũi.

+ Mũi thuyền rất nhọn.

– Từ cao:

+ Mai cao 140 cm.

+ Nhiệt độ ngoài trời hôm nay rất cao.