Bài 28: Tập hát quan họ trang 136 SGK Tiếng Việt lớp 5 tập 1 Kết nối tri thức

Khởi động

Trả lời câu hỏi khởi động trang 136 SGK Tiếng Việt 5 Kết nối tri thức

Nói vài điều em biết về một môn nghệ thuật truyền thống của nước ta.

Phương pháp giải:

Em dựa vào hiểu biết của bản thân và trả lời câu hỏi.

Gợi ý:

- Em biết môn nghệ thuật truyền thống nào?

- Môn nghệ thuật đó thuộc địa phương nào?

- Đặc điểm ra sao?

Lời giải chi tiết:

Cách 1

Quan họ là một trong những di sản văn hoá phi vật thể của nhân loại.

Trước đây, quan họ là kiểu hát đôi giữa các liền anh và liền chị vào dịp lễ hội ở làng quê, không có nhạc đệm và không có khán giả. Hiện nay, quan họ trở thành môn nghệ thuật biểu diễn có nhạc đệm, với nhiều hình thức biểu diễn hơn (hát đơn, hát đôi,...). Khi hát, các liền chị mặc áo mớ ba mớ bảy với lớp ngoài cùng thường có màu trầm, nền nã (nâu, đen,...), khác với trang phục của chèo là màu sắc lớp ngoài rất rực rỡ. Các liền chị chít khăn mỏ quạ, đội nón quai thao. Các liền anh cũng mặc áo dài năm thân.

Xem thêm

Cách 2

Cách 3

Ca trù còn gọi là hát cô đầu, hát nhà trò, hát ả đào.

Khi biểu diễn sẽ có 3 người (gọi là một chầu hát): một nữ ca sĩ (còn gọi là đào, hoặc ca nương) vừa hát vừa sử dụng bộ phách gõ lấy nhịp, 1 nhạc công nam giới (gọi là kép) chơi đàn đáy; 1 người thưởng ngoạn (gọi là quan viên) đánh trống chầu chấm câu và biểu lộ sự đắc ý khi nghe hát bằng tiếng trống.

Cải lương là nghệ thuật kịch hát, có nguồn gốc từ Nam Bộ.

Cải lương sử dụng vốn dân ca nhạc cổ rất phong phú. Các vở cải lương có cốt truyện giống kịch. Người diễn cải lương được gọi là nghệ sĩ cải lương. Khi biểu diễn, tuỳ vào các vở cải lương có nội dung dân gian hay hiện đại mà người biểu diễn mặc trang phục cho phù hợp.

Xem thêm

Cách 2

Cách 3

Nội dung bài đọc

Bài đọc là khung cảnh các liền chị tập hát quan họ - một môn nghệ thuật truyền thống trong khung cảnh thơ mộng. Và nhân vật tôi không chỉ lắng nghe, ghi nhớ, tận hưởng khoảnh khắc đó mà còn có mong muốn được tự mình hát, nối tiếp truyền thống dân tộc tốt đẹp này.

Bài đọc

TẬP HÁT QUAN HỌ

Dạo ấy, chúng tôi ngày nào cũng đến nhà bà Trưởng. Trước đây, bà là trưởng bè quan họ nữ nổi tiếng, nên lâu dần người ta gọi bà là bà Trưởng. Đường vào nhà bà cong như cổ ngỗng, hai bên trồng hoa tầm xuân. Trước nhà có hồ rộng thả sen, có vườn trồng táo. Táo cổ thụ um tùm rợp bóng, táo chín vỡ thơm nức trên những phiến đá xanh xếp như bộ xa lông đồ sộ ngoài trời. Trong khung cảnh thơ mộng ấy, chúng tôi được nghe các cô gái tập hát quan họ dưới sự chỉ dẫn của bà Trưởng.

Tôi vẫn nhớ những buổi tập hát trong vườn táo mùa xuân. Trời se se, nắng ấm xuyên qua tàng cây, rơi lổ đổ xuống thảm lá khô. Các liền chị chít khăn đen, má đỏ hồng, ngồi trên những phiến đá xanh, tập điệu Ngỏ lời. Điệu Ngỏ lời phải hát với giọng thẹn thùng, e ấp, tiếng hát phải như nước suối thượng nguồn, róc rách, từ từ, nhưng trong vắt, tinh khôi và hứa hẹn một dòng cuồn cuộn.

Sang hè, đêm trăng, gió lùa từ hồ sen trước nhà thổi lên mát rượi. Các chị lại tập điệu Thương nhau. Điệu Thương nhau phải hát nồng cháy, thiết tha. Bà Trưởng dạy các chị từ cách lấy hơi, nhả chữ tròn vành rõ tiếng, đến cách ngân rung luyến láy âm thanh. Sau hè đến thu là lúc các chị tập được nhiều điệu nhất. Điệu cuối cùng là Giã bạn. Đây là điệu kết thúc hội hát, để mọi người ai về quê ấy. Điệu Giã bạn được các chị hát với giọng lưu luyến, dùng dằng, đau đáu, nghe buồn biết chừng nào!

Từ nhà bà Trưởng ra về, tâm trí tôi vẫn cứ ngân nga điệp khúc da diết “Quan họ nghỉ, chúng em ra về...” của điệu Giã bạn. Tôi vẫn mong ngóng đến ngày, điệp khúc đó sẽ được ngân lên bằng giọng hát của chính tôi, chứ không chỉ vang lên trong tâm trí như khi ấy.

(Theo Nguyễn Phan Hách)

Từ ngữ

- Tàng cây: bóng mát của cây hoặc tán lá xum xuê của cây.

- Liền chị: người nữ hát quan họ.

Câu 1

Trả lời câu hỏi 1 bài đọc trang 137 SGK Tiếng Việt 5 Kết nối tri thức

Các liền chị tập hát trong khung cảnh như thế nào?

Phương pháp giải:

Em đọc đoạn văn đầu tiên và đoạn văn thứ hai của bài đọc để tìm câu trả lời.

Lời giải chi tiết:

Cách 1

Các liền chị tập hát ở nhà bà Trưởng trong khung cảnh rất thơ mộng: Đường vào nhà bà cong như cổ ngỗng, hai bên trồng hoa tầm xuân. Trước nhà có hồ rộng thả sen, có vườn trồng táo. Táo cổ thụ um tùm rợp bóng, táo chín vỡ thơm nức trên những phiến đá xanh xếp như bộ xa lông đồ sộ ngoài trời.

Xem thêm

Cách 2

Các liền chị tập hát ở nhà bà Trưởng trong khung cảnh rất thơ mộng: Đường vào nhà bà cong như cổ ngỗng, hai bên trồng hoa tầm xuân. Trước nhà có hồ rộng thả sen, có vườn trồng táo. Táo cổ thụ um tùm rợp bóng, táo chín vỡ thơm nức trên những phiến đá xanh xếp như bộ xa lông đồ sộ ngoài trời. Khi các chị tập hát vào mùa xuân, nắng ẩm xuyên qua tàng cây rơi lỗ đổ xuống thảm lá khô. Vào mùa hạ, các chị tập hát dưới đêm trăng, gió lùa từ hồ sen trước nhà thổi lên mát rượi.

Xem thêm

Cách 2

Câu 2

Trả lời câu hỏi 2 bài đọc trang 137 SGK Tiếng Việt 5 Kết nối tri thức

Tìm những chi tiết miêu tả các liền chị lúc tập hát.

Phương pháp giải:

Em đọc đoạn văn thứ hai của bài đọc để tìm câu trả lời.

Lời giải chi tiết:

Các liền chị chít khăn đen, má đỏ hồng, ngồi trên những phiến đá xanh, tập hát.

Câu 3

Trả lời câu hỏi 3 bài đọc trang 137 SGK Tiếng Việt 5 Kết nối tri thức

Bà Trưởng dạy các liền chị hát mỗi điệu quan họ dưới đây ra sao?

- Ngỏ lời

- Thương nhau

- Giã bạn

Phương pháp giải:

Em đọc đoạn văn thứ 2 và 3 của bài đọc để tìm câu trả lời.

Lời giải chi tiết:

- Ngỏ lời: Hát với giọng thẹn thùng, e ấp, tiếng hát phải như nước suối thượng nguồn, róc rách, từ từ, nhưng trong vắt, tinh khôi và hứa hẹn một dòng cuồn cuộn.

- Thương nhau: Hát nồng cháy, thiết tha.

- Giã bạn: Hát với giọng lưu luyến, dùng dằng, đau đáu.

Câu 4

Trả lời câu hỏi 4 bài đọc trang 137 SGK Tiếng Việt 5 Kết nối tri thức

Những chi tiết dưới dây giúp em hiểu điều gì về nhân vật “tôi”?

- Ngày nào cũng đến nhà bà Trưởng nghe các liền chị tập hát quan họ.

- Ngân nga mãi điệp khúc của điệu Giã bạn trong tâm trí.

- Mong ngóng đến ngày chính mình dược hát các giai điệu đó.

Phương pháp giải:

Em đọc kĩ các chi tiết, suy nghĩ và trả lời câu hỏi.

Lời giải chi tiết:

Cách 1

Nhân vật “tôi” rất yêu thích quan họ, mỗi lần nghe hát quan họ là nhớ mãi không quên. Niềm say mê các làn điệu quan họ đã biến thành ước mơ của nhân vật “tôi”: sau này sẽ được hát quan họ.

Xem thêm

Cách 2

Nhân vật “tôi” là người rất yêu quan họ và có mong muốn được học hát quan họ.

Xem thêm

Cách 2

Câu 5

Trả lời câu hỏi 5 bài đọc trang 137 SGK Tiếng Việt 5 Kết nối tri thức

Dựa vào tranh minh hoạ và nội dung bài đọc, nêu cảm nhận của em về nghệ thuật hát quan họ.

Phương pháp giải:

Em nêu cảm nhận của em về nghệ thuật hát quan họ dựa vào tranh minh hoạ và nội dung bài đọc.

Lời giải chi tiết:

Em cảm nhận nghệ thuật hát quan họ rất tỉ mỉ chỉn chu từ quần áo, đầu tóc cho tới cách hát, cách lấy hơi, cách nhả chữ, nhịp điệu, giọng hát,… để hát được một điệu quan họ là một nghệ thuật thực sự.

Vận dụng Câu 1

Trả lời câu hỏi 1 vận dụng trang 138 SGK Tiếng Việt 5 Kết nối tri thức

Tìm trong và ngoài bài đọc 2 – 3 từ cho mỗi nhóm dưới đây:

Phương pháp giải:

Em dựa vào nội dung bài đọc và hiểu biết của bản thân để trả lời câu hỏi.

Lời giải chi tiết:

Môn nghệ thuật	Hoạt động nghệ thuật	Người biểu diễn
Quan họ	hát	lliền anh, liền chị
Cải lương	nói, hát, múa, diễn xuất	diễn viên
Hát xoan	hát, múa	cô đào, nghệ nhân
Chèo	hát, múa	diễn viên
Tuồng	nói, hát, múa, diễn xuất	diễn viên
Múa rối nước	điều khiển con rối	nghệ nhân

Vận dụng Câu 2

Trả lời câu hỏi 2 vận dụng trang 138 SGK Tiếng Việt 5 Kết nối tri thức

Sử dụng 1 – 2 từ ngữ đã tìm được ở bài tập 1 để đặt câu giới thiệu một môn nghệ thuật truyền thống.

Phương pháp giải:

Em viết câu dựa vào từ ngữ ở bài tập 1.

Lời giải chi tiết:

Cách 1

Dân ca Quan họ Bắc Ninh là một hình thức hát giao duyên giữa các liền anh liền chị.

Xem thêm

Cách 2

Cải lương là một môn nghệ thuật biểu diễn truyền thống của Việt Nam, kết hợp giữa ca hát, diễn kịch và múa để tái hiện câu chuyện và tình huống trên sân khấu.

Xem thêm

Cách 2